Ανυπακοή

Οι φοιτητές ενός πανεπιστημίου του Πεκίνου – στο οποίο σπουδάζει κυρίως η ελίτ – φωνάζουν στους δρόμους «Η ελευθερία θα επικρατήσει». Για δυο συνεχόμενες μέρες πλήθος μαζεύεται σε κεντρικό δρόμο της Σαγκάης τραγουδώντας ρυθμικά «Σι Τζινπίνγκ παραιτήσου», ενώ στη Γιουχάν σπάει τα οδοφράγματα της πανδημίας. Ενα κύμα κοινωνικής ανυπακοής φαίνεται να σηκώνεται εναντίον του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας και της πολιτικής του για μηδενική ανοχή στην Covid – με αφορμή τον θάνατο δέκα ανθρώπων και τον τραυματισμό άλλων εννιά από φωτιά σε συγκρότημα διαμερισμάτων στο Ουρούμτσι. Η κινεζική κοινή γνώμη έχει κουραστεί από τα σκληρά υγειονομικά πρωτόκολλα. Και, εύλογα, αποδίδει την ευθύνη για τις ζωές που χάθηκαν στις εμμονές των κυβερνώντων. Μερικές χιλιάδες χιλιόμετρα μακρύτερα, στη Μόσχα, μια μερίδα της ρωσικής κοινωνίας εμφανίζεται εξίσου θυμωμένη με τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Πλέον στη Ρωσία δεν μετρούν μόνο πόσα τους στερούν οι οικονομικές κυρώσεις της Δύσης απ’ την καθημερινότητα. Μετρούν και τα φέρετρα που επιστρέφουν από την Ουκρανία. Γυναίκες και μητέρες στρατιωτών διαμαρτύρονται. Συνήθως δεν ζητούν τον τερματισμό του πολέμου, αλλά καλύτερες συνθήκες για τους δικούς τους στο μέτωπο.

Κόπωση
Στα δυτικά μυαλά, ωστόσο, τέτοιες εκδηλώσεις λαϊκής αγανάκτησης – ακριβώς επειδή είναι σπάνιες – προκαλούν ένα ερώτημα: μπορούν να αποσταθεροποιήσουν τα αυταρχικά καθεστώτα εναντίον των οποίων στρέφονται; Το σκεπτικό της απορίας είναι εύλογο: αν αυξάνονται εκείνοι που φτάνουν να αψηφούν τις δυνάμεις καταστολής, μήπως οι ναρκωμένες κοινωνίες των πολιτών αρχίζουν να ξυπνούν διεκδικώντας διαφορετικές συνθήκες ζωής; Σύμφωνα με έναν κινέζο κοινωνιολόγο, ο οποίος έχει εργαστεί στο Πολυτεχνικό Πανεπιστήμιο του Χονγκ Κονγκ και μίλησε στην «Guardian», η απάντηση στη σινική περίπτωση δεν είναι αυτονόητα «ναι». Παρότι αναγνωρίζει πως ο κόσμος έχει χάσει την υπομονή του με τα μέτρα, υποστηρίζει ότι οι διαδηλώσεις χωρίς κεντρική οργάνωση δεν είναι αρκετά «δυνατές» για να αντιπαρατεθούν με την κυβέρνηση. Εφόσον, μάλιστα, γίνουν ορισμένες μικρές παραχωρήσεις από τη δεύτερη, οι διαδηλωτές στην Κίνα είθισται να υποκύπτουν, εξηγεί. «Αυτό καθιστά τις αλλαγές από τα κάτω πολύ δύσκολες, αν όχι ακατόρθωτες». Ανάλογη κατάσταση επικρατεί και στη Ρωσία – βέβαια, εκεί σπάνια προτιμάται το ένα βήμα πίσω αντί της μεγαλύτερης καταπίεσης. Από την άλλη, όμως, οι κοινωνικές εκρήξεις συμβαίνουν απροειδοποίητα όταν υπάρχει η πυρίτιδα κάποιου είδους ψυχολογικής κόπωσης.