Τα παιδιά της ερημιάς

Εκείνο που συντρίβει η υπόθεση της «Κιβωτού», δεν είναι το ίδρυμα, αλλά  την εμπιστοσύνη. Ανεξάρτητα από τα αποτελέσματα της δικαστικής έρευνας και ανεξάρτητα από το τεκμήριο αθωότητας, είναι αναπόφευκτη η φθορά ολόκληρου του πλέγματος των  εννοιών της οργανωμένης αλληλεγγύης, της οργανωμένης προστασίας, της οργανωμένης επιστημονικής στήριξης. Αυτό που «θεσμίζει» τις δομές στήριξης δεν είναι πρωτίστως η νομική κατασκευή τους, αλλά η θεμελιώδης εμπιστοσύνη. Ε,  λοιπόν, και λόγω συγκυρίας (μετά από πολλές υποθέσεις με θύματα παιδιά που ήρθαν στο φως και που διέγειραν το κοινωνικό ενδιαφέρον) και λόγω μιας μεγάλης και πολύχρονης κοινωνικής, συναισθηματικής και υλικής επένδυσης στην «Κιβωτό», η υπόθεση που έχει αναδυθεί, είναι εξαιρετικά οδυνηρή. Η  ξηρά αχλύς, ξεπερνά το ίδρυμα, τον πατέρα Αντώνιο, τα στελέχη του. Φοβάμαι θα επεκταθεί στην ίδια την ανθρωπιστική συνθήκη, στα ελλείμματα και τα υποκατάστατα αγάπης. Πώς να εμπιστευτείς μέσα σε ένα απόλυτο κλίμα ηθικής αποσταθεροποίησης; Το καθεστώς των δομών φιλοξενίας, αρωγής, στέγασης των αποσυνάγωγων, ο τρόπος που τα βλέπει η κοινωνία, θα επηρεαστούν, αναπόφευκτα.

Για πολλούς από μας, που δεν ζήσαμε σε κάποιο ίδρυμα, είναι δύσκολο να συλλάβουμε το τι αντιπροσωπεύει αυτό  και τι κινδυνεύει να ερειπωθεί, τώρα. Γιατί υπήρχε η πρωτογενής γονεϊκή αγάπη (καταπιεστική, παρεμβατική, αγχώδης, αγάπη όμως). Ακόμα και σε μια διαταραγμένη οικογενειακή συνέχεια (λόγω Αριστεράς, εξοριών και διώξεων), η έννοια της οικογένειας, η ανεκβίαστη αγάπη, το αίσθημα του  ανήκειν, όχι διαμεσολαβημένο, αλλά άμεσο, ήταν πολύ ισχυρά. Και γίνονται ακόμα ισχυρότερα όταν «φύγουν» οι γονείς. Οταν θυμάσαι. Οταν ψάχνεσαι. Οταν αναζητάς το τι έφταιξε, όταν αναπολείς (συχνά, για να ξεφύγεις από τις τωρινές οδύνες). Αυτή την πυκνή ευεργετική ανάκληση στιγμών, προσώπων, ψυχικών θερμοκρασιών, με τα οποία προσπαθείς να αντέξεις σήμερα, νομίζω συστήνουν το πραγματικό γονεϊκό απόθεμα που σε στερεώνει. Και που λείπει από τα παιδιά της ερημιάς.

Το ίδρυμα παρέχει μια λύση όταν δεν υπάρχουν γονείς, ή όταν έχει διαλυθεί   η οικογενειακή συνθήκη. Το συνεχές και πολυετές σύστημα κρίσεων (οικονομικών, υγειονομικών, πολιτιστικών, δικαιικών κρίσεων),  δημιουργεί ζόφο, ασκεί μια διαλυτική επιρροή στις οικογένειες, με διασπορά   της βίας, επέκταση της εγκατάλειψης  και συγχρόνως δημιουργεί μια υποχώρηση στην ίδια τη θεσμική οντότητα της «στέγης αλληλεγγύης». Εχθροπαθές περιβάλλον και ισχυρός  κλονισμός των μέχρι σήμερα απαντήσεων. Τι θα μείνει λοιπόν;

Από τη μια επικρίνουμε τη βραδυπορούσα σχολαστικότητα, που κάνει δύσκολη την ολοκλήρωση μιας  υιοθεσίας, από την άλλη θέλουμε άπειρες δικλίδες ασφαλείας και έρευνα σε βάθος, των χαρακτηριστικών και της διαγωγής των υποψήφιων γονέων. Από τη μια δεχόμαστε τα ιδρύματα ως τους πιο άμεσους ανακουφιστικούς μηχανισμούς σε μια κρίση ορφάνιας ή γονεϊκής εξάρθρωσης και από την άλλη τα θεωρούμε εξαιρετικά ατελείς μηχανισμούς σε σχέση με την αναδοχή,  ιδίως σε σχέση με την υιοθεσία. Την υιοθεσία τη φοβόμαστε, την αναδοχή δεν τη διευκολύνουμε, τα ιδρύματα θα αρχίσουμε να μην τα εμπιστευόμαστε.  Εκκρεμές.

Η κρίση της «Κιβωτού» θα φρεσκάρει όλα τα ερωτήματα και ίσως καθορίσει τις πολιτικές αποφάσεις. Αλλά ούτε τα vouchers αποτελούν απαντήσεις στην άστεγη ψυχική ερημιά, ούτε η πολιτική διαχείριση μπορεί να  υποκαταστήσει την αγάπη.

Φοβάμαι ότι θα μείνουμε στην ταλάντευση, στη στιγμιαία οργή, στην απογοήτευση, στην αναβολή. Από την τελευταία άλλωστε δεν κινδυνεύει η καριέρα κανενός. Μόνο η δύσκολη ζωή των ερημωμένων παρατείνεται.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος, καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ