Tουρισμός και φυσικοί κίνδυνοι

Το πρόσφατο τραγικό συμβάν της φονικής κατάπτωσης μεγάλου ογκόλιθου σε τουριστικό κατάλυμα στην περιοχή της Ιεράπετρας Κρήτης, όπου σκοτώθηκε μια τουρίστρια και τραυματίστηκε το παιδί της, επανέφερε για μια ακόμη φορά στο προσκήνιο το θέμα του ασφαλούς τουρισμού. Η ασφάλεια, με την έννοια της προστασίας από φυσικούς και άλλους κινδύνους, αποτελεί αγαθό το οποίο επιβάλλεται να απολαμβάνουν όλοι οι πολίτες, έλληνες και ξένοι. Με αφορμή το πρόσφατο περιστατικό, εδώ θα φωτίσουμε ειδικότερα το θέμα του ασφαλούς τουρισμού λόγω της ιδιαιτερότητας που παρουσιάζει. Ο τουρίστας, έλληνας ή ξένος, επισκέπτεται περιοχές οι οποίες απειλούνται από εμφανείς ή αφανείς, γνωστές ή άγνωστες επικινδυνότητες.

Στη χώρα μας οι συχνότερες έχουν γεωλογική ή μετεωρολογική προέλευση, όπως οι σεισμοί, οι πλημμύρες, οι κατολισθήσεις, οι δασικές πυρκαγιές και άλλες. Τα ερωτήματα που τίθενται είναι πολλά. Eίναι όλα τα καταλύματα δομημένα με τις νόμιμες διαδικασίες αδειοδότησης και ασφάλειας; Εχουν φροντίσει οι τοπικές Αρχές να εντοπίσουν τις επικινδυνότητες και να προχωρήσουν στις επιβεβλημένες ενέργειες άρσης των επικινδυνοτήτων; Για παράδειγμα, στο πρόσφατο περιστατικό ο κίνδυνος που προκύπτει από τους επικρεμάμενους ογκόλιθους πάνω από τον οικισμό είναι εμφανέστατος από χρόνια. Ηταν θέμα χρόνου η κατάπτωση λόγω αφενός βαθμιαίας διάβρωσης και αφετέρου επιτάχυνσης της αποσταθεροποίησης λόγω σεισμών και βροχοπτώσεων. Ισως ακολουθήσουν και άλλες καταπτώσεις. Η έγκαιρη καθαίρεση των επικίνδυνων ογκολίθων θα αποτελούσε μια πράξη έμπρακτης άρσης της επικινδυνότητας. Και αν υποθέσουμε ότι αυτό θα ήταν τεχνικά εξαιρετικά δύσκολο, τότε η μη δόμηση των καταλυμάτων θα ισοδυναμούσε με απομάκρυνση της επικινδυνότητας. Στη χώρα μας, όμως, συμβαίνουν συχνά σεισμοί. Είναι όλοι οι πολίτες, και ιδιαίτερα οι τουρίστες, ενήμεροι για τους χώρους ασφαλούς συγκέντρωσης μετά από ισχυρό σεισμό στην  περιοχή όπου διαμένουν; Υπάρχει πρόνοια ώστε αμέσως μετά από ισχυρό σεισμό να γίνει επιτυχής διαχείριση της ασφάλειας των χιλιάδων επισκεπτών, πολλοί εκ των οποίων είναι ξενόγλωσσοι; Εχουν εκπονηθεί κατάλληλα σενάρια κινδύνου σε επίπεδο δήμου, γειτονιάς αλλά και ξενοδοχειακής μονάδας, όταν αυτή έχει σημαντικό μέγεθος; Τα ζητήματα είναι πάμπολλα. Και εξίσου πολλά τα περιστατικά κατά το παρελθόν, με φονικές καταπτώσεις βράχων ξανά στην Κρήτη, στη Σαντορίνη και αλλού.

Ηρθε η ώρα να δούμε την επιτυχία του τουρισμού όχι μόνο ως απλή ποσοτική στατιστική των αφίξεων, των διανυκτερεύσεων και του οικονομικού κέρδους, αλλά ως μια ποιοτική διαδικασία αναψυχής, η οποία παρέχεται πρωτίστως με όρους ασφάλειας. Το τραγικό συμβάν στην Κρήτη ας γίνει αφετηρία γενικής και συστηματικής κινητοποίησης προς αυτή την κατεύθυνση. Εξάλλου, η νομοθεσία προβλέπει τις σχετικές διαδικασίες. Δεν έχουμε το δικαίωμα να παραβλέπουμε την υποχρέωση της προστασίας της ανθρώπινης ζωής και όταν αυτή χάνεται να επικαλούμαστε «την κακιά την ώρα» για να αποσείσουμε ή να μεταθέσουμε τις ευθύνες. Τουρισμός χωρίς ασφάλεια δεν είναι τουρισμός.

Ο δρ Γεράσιμος Παπαδόπουλος είναι σεισμολόγος, επιστημονικός συνεργάτης της UNESCO, μέλος του συμβουλίου διοίκησης του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου