Επιδημιολογία των ψυχικών διαταραχών

Υπάρχει μια συνεχής και έντονη αμφισβήτηση της χρησιμότητας των αντικαταθλιπτικών η οποία τυγχάνει ευρύτατης κάλυψης από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Εχει αποδειχθεί ότι υπάρχει σημαντική μεροληψία στη δημοσίευση των μελετών των αντικαταθλιπτικών, με τις αρνητικές μελέτες συχνά να μη δημοσιεύονται και επίσης το αποτέλεσμα των φαρμάκων σε σύγκριση με το placebo είναι μάλλον μικρό. Ομως εδώ και τουλάχιστον δέκα χρόνια το πρόβλημα αυτό έχει σε μεγάλο βαθμό λυθεί χάρη στην υποχρεωτική προ-καταγραφή των μελετών πριν ακόμα αυτές ξεκινήσουν. Επιπλέον, με το «τέντωμα» της ερμηνείας των δεδομένων προτάθηκε, επειδή εναλλακτικές θεραπείες (π.χ. άσκηση) δεν ενέχουν τους κινδύνους που μπορεί να έχει η φαρμακοθεραπεία, να αποτελούν καλύτερη επιλογή θεραπείας, παρά το γεγονός ότι η επιστημονική τους τεκμηρίωση είναι προβληματική ή και ανύπαρκτη.

Ωστόσο, η πιο σημαντική πρόταση ήταν ότι η αρχική σοβαρότητα της κατάθλιψης παίζει σημαντικό ρόλο και τα αντικαταθλιπτικά μπορεί να μην έχουν καμία απολύτως επίδραση σε ασθενείς με ήπια κατάθλιψη. Ενώ όμως περαιτέρω μετα-αναλύσεις έδειξαν ότι τα αντικαταθλιπτικά είναι σαφώς ανώτερα από το εικονικό φάρμακο και η αρχική βαρύτητα των συμπτωμάτων δεν μπορεί και δεν πρέπει να χρησιμεύσει ως κλινική ένδειξη για την επιλογή θεραπείας, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης έδειξαν μια εντυπωσιακή αδιαφορία για την τελική κατάληξη της συζήτησης καθώς δεν υπήρξε ούτε ένα σχετικό πρωτοσέλιδο.

Με βάση όλη αυτή την αμφισβήτηση, προτάθηκε από τον Irvin Kirsch και τον Peter Gøtzsche ακόμα και μια «θεωρία συνωμοσίας» στην οποία εμπλέκονται ο FDA, η Big Pharma και οι κυβερνήσεις. Αρνητική θέση για την αντικαταθλιπτική θεραπεία έχει κατά καιρούς πάρει και ο John Ioannidis, παρά τη συμμετοχή του στη μεγάλη μετα-ανάλυση του 2018 η οποία έθεσε ένα οριστικό τέλος στις επιστημονικές συζητήσεις για το θέμα. Φυσικά, όλα αυτά προκάλεσαν μεγάλο ενδιαφέρον στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και στους διανοούμενους χώρων έξω από την ψυχική υγεία, συχνά με μια προκατειλημμένη και ιδεολογικά φορτισμένη προσέγγιση.

Οσον αφορά την Ελλάδα, οι πωλήσεις των φαρμάκων και μη δημοσιευμένα δεδομένα που κατά τη γνώμη μου όμως είναι αξιόπιστα δείχνουν ότι περίπου 350-400.000 Ελληνες (το 4% του πληθυσμού) λαμβάνουν αντικαταθλιπτικά είτε σε συστηματική είτε σε εντελώς περιστασιακή βάση, και με δεδομένη την επιδημιολογία των ψυχικών διαταραχών (οι ψυχικές νόσοι στις οποίες πρέπει να συνταγογραφηθούν αντικαταθλιπτικά σε καμία περίπτωση δεν είναι όλες μαζί κάτω από το 6%-7% του πληθυσμού), είναι σαφές ότι ο όγκος των συνταγογραφούμενων φαρμάκων είναι κοντά στο μισό του πιθανά επιθυμητού και σίγουρα όχι υψηλότερος του αναμενομένου.

Ο Κωνσταντίνος Φουντουλάκης είναι καθηγητής Ψυχιατρικής στο ΑΠΘ, εθνικός εκπρόσωπος για την Ψυχική Υγεία στον ΠΟΥ και αντιπρόεδρος της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας