Εχε τον νου σου στο παιδί

Μια σειρά ερευνών τον τελευταίο καιρό καταδεικνύει ότι το Διαδίκτυο έχει πλέον καταστεί μια σοβαρή πηγή κινδύνων για τα παιδιά κάθε ηλικίας αλλά όχι μόνο λόγω της ατελούς κατασκευής του. Κυκλώματα παιδεραστών, εκφοβισμός κάθε είδους (cyberbullying) και τεχνικές αποπλάνησης (grooming) οδηγούν χιλιάδες παιδιά σε περίεργες ατραπούς εδώ και αρκετά χρόνια. Τα τελευταία 3 χρόνια όμως οι κίνδυνοι αυτοί έχουν κλιμακωθεί καθώς μόνο πέρυσι υποβλήθηκαν 17 εκατομμύρια εθελοντικά αναφορές για διακίνηση υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών (CSAM) εντός της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Αρκετές χώρες έχουν ήδη επιδείξει ιδιαίτερη ρυθμιστική εγρήγορση για να προστατέψουν τα παιδιά στο Διαδίκτυο. Για παράδειγμα, αυτήν τη στιγμή τόσο στη Γερμανία όσο και στη Μεγάλη Βρετανία βρίσκονται υπό συζήτηση νομοσχέδια για τον τρόπο ελέγχου των ψηφιακών πλατφορμών σε σχέση με το ακανθώδες αυτό ζήτημα. Η βρετανική κυβέρνηση πρόσφατα εξόπλισε την Ανεξάρτητη Αρχή Ρύθμισης Τηλεπικοινωνιών (Ofcom) με ισχυρά εργαλεία για την πιο αποτελεσματική επίβλεψη των εταιρειών τεχνολογίας, ενώ ο βρετανικός Childrens’ Code ήδη έχει καταστεί παγκόσμιο σημείο αναφοράς.

Η Ολλανδία δημοσιεύει κάθε χρόνο μια λεπτομερή αναφορά που κατονομάζει όσους παρόχους διαδικτυακών υπηρεσιών δεν αποσύρουν υλικό παιδεραστίας εντός 24 ωρών από την ειδοποίηση για την παρουσία του, ενώ πρόσφατα οι αυστραλιανές Αρχές κινήθηκαν νομικά εναντίον των Apple, Microsoft και Facebook διατάσσοντάς τους να αποκαλύψουν τα μέτρα που έχουν λάβει για τον περιορισμό του διαμοιρασμού υλικού σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών. Οι εταιρείες που δεν ανταποκριθούν στις νομικές αυτές εκκλήσεις εντός 28 ημερών ενδέχεται να αντιμετωπίσουν οικονομικές κυρώσεις έως και $555.000 την ημέρα.

Αλλες ρυθμιστικές Αρχές παρέχουν στα παιδιά πολύτιμα εργαλεία απεμπλοκής και αναφοράς (εφαρμογές και ανοιχτές γραμμές βοήθειας) και έχουν ήδη αναγκάσει μεγάλους παίκτες της αγοράς όπως το Snapchat και το YouTube να εφαρμόζουν αυστηρούς ελέγχους με πιο πρόσφατο παράδειγμα την Ιταλία που διέταξε το TikTok να μπλοκάρει οποιονδήποτε δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί η ηλικία του. Αυτήν την περίοδο βρίσκεται μάλιστα υπό διαπραγμάτευση η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη θέσπιση ενός νομοθετικού πλαισίου που θα υποχρεώνει τις ψηφιακές εταιρείες να εντοπίζουν, αναφέρουν και αφαιρούν διαδικτυακό υλικό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών που κυκλοφορεί στις πλατφόρμες τους.

Στην περίπτωση του ελληνικού Διαδικτύου, παρατηρείται μια ρυθμιστική και ελεγκτική ολιγωρία παρά το γεγονός ότι οι κίνδυνοι καθημερινά πολλαπλασιάζονται και οι μέθοδοι κρυπτογράφησης γίνονται διαρκώς όλο και πιο πολύπλοκες. Οι κίνδυνοι μεγεθύνονται από την απουσία συστηματικής σχολικής εκπαίδευσης και αυστηρού γονικού ελέγχου πάνω σε θέματα ασφαλούς διαδικτυακής πλοήγησης και ενώ οι δομές κοινωνικής μέριμνας αλλά και κυβερνοασφάλειας που θα μπορούσαν να προστατέψουν τα πιο ευάλωτα μέλη της κοινωνίας μας παραμένουν αναιμικές. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα ευρήματα των τελευταίων ερευνών που καταδεικνύουν ότι η χώρα μας παραμένει στην πρώτη θέση πανευρωπαϊκά στην ανεργία των νέων και στη μακροχρόνια ανεργία, αλλά είναι και η χώρα με τη μεγαλύτερη αύξηση του ποσοστού του πληθυσμού που βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας, είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά καθώς αναμένεται να καταστήσουν ολοένα και περισσότερα παιδιά ακόμα πιο ευάλωτα σε κάθε είδους διαδικτυακές παγίδες.

Δεδομένων αυτών των δομικών παθογενειών και της παρουσίας πάνω από 7.000 χρηστών ημερησίως στη σκοτεινή πλευρά του ελληνικού Διαδικτύου (dark web) αλλά και του γεωμετρικού πολλαπλασιασμού των P2P δικτύων, απαιτείται άμεση ρυθμιστική παρέμβαση για να αντιμετωπιστεί δραστικά αυτή η ψηφιακή καταιγίδα που απειλεί να αφήσει ανεξίτηλα τραύματα σε παιδικές ψυχές. Οσο η πολιτεία δεν παραδειγματίζεται από τη σχετική διεθνή πρακτική για να καταστρώσει δρακόντεια μέτρα μηδενικής ανοχής, τόσο το πιο ευάλωτο τμήμα της κοινωνίας μας θα συνεχίζει να γίνεται βορά στις ορέξεις των αρπακτικών του ψηφιακού κόσμου.

O δρ Μιχάλης Kρητικός είναι ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ και επίκουρος καθηγητής σε θέματα Τεχνητής Νοημοσύνης και Ψηφιακής Μετάβασης στη Σχολή Διακυβέρνησης του Ελεύθερου Πανεπιστημίου των Βρυξελλών