Η Αμερική και η Γη της Επαγγελίας

Παρότι διαρκεί εδώ και τρία τέταρτα του αιώνα, η μεταφυσική διάσταση του ρόλου που διαδραματίζει το Ισραήλ στις διεθνείς σχέσεις και η κεντρική θέση που κατέχει η διαμάχη Ισραήλ και Παλαιστινίων στην παγκόσμια πολιτική σκηνή συνεχίζουν να προκαλούν σύγχυση στους θεατές. Πώς μπορεί, άραγε, αυτό το μικρό κομμάτι γης να προκαλεί τόση συναισθηματική ένταση και να ασκεί τόσο μεγάλη επίδραση στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ;

Στο βιβλίο του The Arc of a Covenant, ο Walter Russell Mead, ένας φημισμένος αμερικανός μελετητής της διπλωματικής ιστορίας, αξιοποιεί αυτά τα ερωτήματα ως αφετηρία της σκέψης του. Σημειώνεται δε ότι ο ίδιος σε ένα παλαιότερο βιβλίο του, το «Special Providence», καθιερώθηκε ως ένα σπάνιο είδος διανοουμένου της διπλωματίας, αναλαμβάνοντας τον ρόλο του υπεύθυνου εικονοκλάστη ο οποίος επιδιώκει να διαπαιδαγωγήσει τους Αμερικανούς αναφορικά με τις βαθύτερες ρίζες της εξωτερικής τους πολιτικής.

Σε αυτό το έργο, ο Mead περιγράφει τέσσερις παραδόσεις οι οποίες κατά καιρούς έχουν καθορίσει το εθνικό συμφέρον των ΗΠΑ: Την Ουιλσονική, η οποία αναζητεί έναν κόσμο ασφαλή για τη δημοκρατία. Τη Χαμιλτονιανή, η οποία δίνει προτεραιότητα στα οικονομικά συμφέροντα της Αμερικής. Εκείνη του Τζέφερσον, που έχει στόχο να προστατεύσει την Αμερική από τις κακές επιρροές του έξω κόσμου. Και, τέλος, την παράδοση του Τζάκσον, η οποία οραματίζεται μια Αμερική τόσο ισχυρή που θα είναι σε θέση να αποφεύγει τις εμπλοκές στο εξωτερικό, έτσι ώστε να επικεντρώνεται στο εσωτερικό μέτωπο.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η συνεχής διάδραση ανάμεσα σε αυτές τις τέσσερις παραδόσεις διαμορφώνει την Αμερική όπως είναι σήμερα. Κάποιες εξ αυτών παίρνουν προβάδισμα από καιρό σε καιρό, αν και όλες είναι παρούσες ανά πάσα στιγμή στη σκέψη που διαμορφώνει την εξωτερική πολιτική της χώρας. Ο στόχος δε του Mead είναι να προετοιμάσει σιωπηρά την Αμερική για μια περίοδο κατά την οποία θα μπορούσε να ενισχυθεί ένα μείγμα των παραδόσεων του Τζέφερσον και του Τζάκσον.

Σε αυτό το φόντο, εστιάζοντας στη φύση της συμμαχίας ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ισραήλ, επιμένει ότι μόνο εάν κατανοήσουμε τα εξελισσόμενα συμφέροντα, τα συναισθήματα που προκαλούνται και τους συνασπισμούς που υπάρχουν πίσω από αυτή θα είμαστε σε θέση να αντιληφθούμε τους θεμελιώδεις παράγοντες που καθορίζουν ευρύτερα την αμερικανική εξωτερική πολιτική.

Για τον Mead το Ισραήλ «κατέχει μια ήπειρο στο μυαλό της Αμερικής». Οπως γράφει, δεν είναι «ούτε ο πιο πολύτιμος σύμμαχος ούτε ο πιο σημαντικός εμπορικός εταίρος». Ομως, συνεχίζει, «η ιδέα ότι οι Εβραίοι θα επέστρεφαν στα εδάφη της Βίβλου και θα οικοδομούσαν εκεί ένα κράτος αγγίζει ένα από τα πιο σημαντικά θέματα και τις προσφιλείς ελπίδες της θρησκείας και του πολιτισμού της Αμερικής».

Οι ρεαλιστές, ισχυρίζεται, πιστεύουν ότι το ισραηλινό λόμπι είναι αυτό που καθορίζει τις αποφάσεις της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ, ενώ οι φιλελεύθεροι διεθνιστές βλέπουν την αμερικανική πολιτική να άγεται από τα υποτιθέμενα οφέλη της δημοκρατίας του Ισραήλ. Ο ίδιος αντιμετωπίζει και τις δύο απόψεις ως εσφαλμένες και παραπλανητικές, επειδή παραβλέπουν τη θέση που έχουν το Ισραήλ και οι Εβραίοι, επί μακρόν, στην πολιτική συνείδηση της Αμερικής.

Για έναν προνοητικό ρεαλιστή όπως ο Mead, η ιστορία αποτελεί προφητεία. Με την Αμερική σήμερα να αισθάνεται τις ενοχλητικές επιπτώσεις μιας άλλης μεγάλης μετατόπισης, ο Mead επιδιώκει να βγάλει νόημα από τις επιλογές τις οποίες διαθέτει.

Ο Ιβάν Κράστεφ είναι πρόεδρος του Κέντρου Φιλελεύθερων Στρατηγικών στη Σόφια της Βουλγαρίας και μόνιμος εταίρος του Ινστιτούτου Επιστημών του Ανθρώπου στη Βιέννη. Στα ελληνικά πιο πρόσφατα κυκλοφόρησε το βιβλίο του «Ηρθε το αύριο ή ακόμα; Πώς η πανδημία αλλάζει την Ευρώπη» (εκδ. Παπαδόπουλος 2020, μτφ. Γιώργος Καράμπελας).
Ο Λέοναρντ Μπενάρντο είναι εκτελεστικός αντιπρόεδρος του δικτύου Open Society Foundations που ίδρυσε ο Τζορτζ Σόρος