«Να περνάμε καλά»

Μια εξαιρετικά εκτιμητέα ποιήτρια συνηθίζει να λέει στους ανθρώπους του στενού περιβάλλοντός της πως «έχουμε έρθει στον κόσμο αυτό για να περνάμε καλά». Δεν είναι τόσο το περιεχόμενο αυτής της απόφανσης που ενοχλεί όσο ο αξιωματικός τρόπος της διατύπωσής του. Με την έννοια ότι δεν είναι κάτι που ισχύει μόνο για την ίδια, ότι κανονικά θα έπρεπε να την υιοθετούν οι πάντες. Κατ’ αρχάς χωρίς να θέλουμε να υπάρχουμε σώνει και καλά μόνον ως πνεύμα αντιλογίας, δεν μπορεί να παρακάμψει κανείς το γεγονός πως ό,τι δρομολογείται στη ζωή ως αποκλειστική επιλογή σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό μάς στερεί την ελευθερία μας από ό,τι μας την εγγυάται. Και δεύτερον, αν κυριαρχήσει μέσα μας ως ένα σχεδόν ουρανόθεν σταλμένο «δέον», δηλαδή το «να περνάμε καλά», θα λειτουργήσει κάποια στιγμή σε βάρος όλων των άλλων που θα ήθελαν και αυτοί να περνούν καλά, αλλά για λόγους που δεν τους χρεώνονται οι ίδιοι, δεν το μπορούν.

Το «καλά» θα μετατραπεί σε «κακά», αν δεν είναι η επιδίωξη του πρώτου που έχει προκαλέσει την ενδυνάμωση του δεύτερου. Επειτα αν δεχτούμε ως μια σχετική ή απόλυτη αξία το να «περνάμε καλά», αυτομάτως ο άνθρωπος που δεν έχει καμιά διάθεση να περνάει καλά, με τη συμβατική έννοια – υπάρχει και αυτό το είδος ανθρώπου – θα φαντάζει στα μάτια μας ως καχύποπτος. Πώς να το κάνουμε, υπάρχουν άνθρωποι που τους τρομάζει η ιδέα του καθολικοποιημένου «καλά» – έστω και αν ζημιώνονται οι ίδιοι – καθώς αισθάνονται να ανατρέπεται η ισορροπία του κόσμου που προϋποθέτει τόσο το «καλά» όσο και το «κακά», ακόμα και αν δεν θυμηθούμε τον Ντοστογέφσκι που λέει πως ο άνθρωπος «έχει τόση ανάγκη από ευτυχία όση και από δυστυχία».

Το να επιδιώκουμε πάση θυσία «να περνάμε καλά», χωρίς να σημαίνει πως πρέπει να επιδιώκουμε να περνάμε άσχημα, μοιάζει να περιφρονεί όλους εκείνους που έχουν φύγει από τη ζωή έχοντας περάσει κακά αλλά και όσους είναι εν ζωή και δοκιμάζονται σκληρά ή λιγότερο σκληρά, αδιάφορο. Πολύ περισσότερο όταν το 99% των ανθρώπων δεν θα εννοούσε σε καμιά περίπτωση ως «καλά» μια αυξανόμενη αγωνία για όσα συμβαίνουν στους άλλους, ή την πραγματοποίηση ενός σχεδόν αποφθεγματικού λόγου μιας ελληνίδας ποιήτριας και πεζογράφου στα μέσα της δεκαετίας του ΄60 που έλεγε: «Κανείς δεν μπορεί να είναι χορτάτος και ελεύθερος παρά μονάχα τη στιγμή που όλοι θα είναι χορτάτοι και ελεύθεροι».

Θυμόμαστε επίσης τον Νίκο Γαβριήλ Πεντζίκη σε μια ημερίδα στα μέσα της δεκαετίας του ’70 που παρενέβη ακούγοντας τρεις ομιλητές να μιλούν επαναλαμβάνοντας με τόση συχνότητα ώστε να καταντά μονότονη τη λέξη «δικαιοσύνη». Είπε λοιπόν ο Πεντζίκης: «Και με τους πεθαμένους που έχουν αδικηθεί τι θα κάνουμε;». Μπορεί να φαίνεται παραδοξολογία ή παραλογισμός, αλλά για να έχει ένα κύρος η απαίτησή μας να περνάμε καλά, δεν θα έπρεπε να περιλαμβάνει μέσα της, κατά κάποιον τρόπο, μαζί με τους ανθρώπους του παρόντος και του μέλλοντος και τους ανθρώπους του παρελθόντος;