Τρανς να ‘ναι και ό,τι να ‘ναι

Το μυθιστόρημα της Μάργκαρετ Λάντον «Anna and the king of Siam» το γνωρίζετε; Ισως όχι. Οι περισσότεροι όμως θα έχουμε δει το μιούζικαλ που βασίζεται σε αυτό, το «Ο βασιλιάς κι εγώ» του Γουόλτερ Λανγκ με τον Γιούλ Μπρίνερ και την Ντέμπρα Κερ. Αν, πάντως, μας άρεσε, κακώς μας άρεσε. Δεν είναι πολιτικά ορθό και καθόλου συμπεριληπτικό για τους ηθοποιούς από το Σιαμ. Ο Μπρίνερ είναι αμερικανός ρωσικής καταγωγής. Γιατί να παίξει τον Σιαμέζο και μάλιστα τον βασιλιά;

Μήπως μας άρεσε και ο «Οθέλλος»; Η εμβληματική ταινία του 1961 σε σκηνοθεσία Ορσον Γουέλς με τον ίδιο στον ομώνυμο ρόλο; Εδώ είναι ακόμη χειρότερα τα πράγματα. Ο Οθέλλος είναι Μαυριτανός. Και μαύρος. Γιατί να τον παίξει ένας, πασαλειμμένος με φούμο, λευκός ηθοποιός; Δεν πα’ να ‘ναι ο καλύτερος ηθοποιός του κόσμου;

Προσωπικά, είμαι σε χειρότερη κατάσταση. Ξετρελάθηκα με τον «Οθέλλο» σε σκηνοθεσία Χάρη Φραγκούλη που είδα πριν από τέσσερα χρόνια στο Θέατρο Τέχνης. Οπου ο ήρωας του Σαίξπηρ όχι μόνο ήταν λευκός και ξανθωπός (ο ηθοποιός Γιάννης Παπαδόπουλος) αλλά δεν είχε καν φούμο. Και μου άρεσε πολύ και το «Second serve», η βραβευμένη τηλεταινία στην οποία η Βανέσα Ρεντγκρέιβ υποδύεται τον τενίστα Ρίτσαρντ Ράντλεϊ που έκανε επέμβαση αλλαγής φύλου και συνέχισε την καριέρα της ως Ρενέ Ρίτσαρντς. Μόνο που η Ρεντγκρέιβ γεννήθηκε γυναίκα (άσε που δεν είναι καν τενίστρια). Δεν μπορούσαν δηλαδή να βρουν μια τρανσέξουαλ; Μη μιλήσω για το «Φιλί της γυναίκας αράχνης» του Μπαμπένκο που έχω δει καμιά δεκαριά φορές. Και όπου ο Γουίλιαμ Χαρτ υποδύεται έναν ολοφυλόφιλο, παρενδυτικό άντρα. Είναι; Δεν είναι. Δεν υπάρχουν στην κινηματογραφική βιομηχανία ομοφυλόφιλοι, παρενδυτικοί άνδρες; Κι αν δεν υπάρχουν, ας αλλάξουν τον ρόλο.

Τα παραπάνω δεν διαφέρουν και πολύ από το πώς έχει διαμορφωθεί η κατάσταση από τότε που η πολιτική ορθότητα, τα κινήματα και οι συλλογικότητες έκαναν εισοδισμό και εγκαταστάθηκαν ως ένα είδος μεταλογοκρισίας στην Τέχνη. Προσπαθώντας να εντοπίσουν ακόμη και «μικροποσότητες» σεξισμού, ρατσισμού και αποκλεισμών από το «Οσα παίρνει ο άνεμος» έως στην «Κοκκινοσκουφίτσα» και από τον Τζέιμς Μποντ έως την Αριελ, τη μικρή γοργόνα. Ο,τι περίπου έγινε τώρα και στην Εθνική Λυρική Σκηνή με αφορμή την οπερατική μεταφορά της αριστουργηματικής ταινίας «Στρέλλα» του Πάνου Κούτρα.

Ο βασικός ρόλος, τον οποίον στην ταινία είχε ερμηνεύσει η Μίνα Ορφανού, απαιτούσε, σύμφωνα με την παρτιτούρα, βαρύτονο. Σύμφωνα με πληροφορίες επιλέχθηκε ο Γιώργος Ιατρού ο οποίος όμως δεν είναι τρανς. Και προκειμένου να εξασφαλισθεί η ορατότητα, όπως άφησε να εννοηθεί σε συνέντευξή του που δημοσιεύθηκε την Τρίτη στα «ΝΕΑ» ο καλλιτεχνικής διευθυντής της Εναλλακτικής Σκηνής Αλέξανδρος Ευκλείδης, είναι ανοιχτό το ενδεχόμενο να αλλάξει η παρτιτούρα ώστε να υπάρχουν περισσότερες πιθανότητες να βρεθεί τρανς άτομο για τον συγκεκριμένο ρόλο. Βαρύτονος, τενόρος, whatever. Τρανς να ‘ναι και ό,τι να ‘ναι.

Τέχνη ή κίνημα;

Ναι, η Τέχνη οφείλει να λαμβάνει υπόψη της τους μετασχηματισμούς της κοινωνίας, να προβάλει τα κινήματα. Οχι όμως να υποτάσσεται σε αυτά. Διότι, τότε, αλλοιώνεται ο ρόλος της. Και αυτό το εσχάτως ζητούμενο, ότι, στο θέατρο, την τηλεόραση και τον κινηματογράφο θα πρέπει τρανς άτομα να υποδύονται τους τρανς, ομοφυλόφιλοι τους ομοφυλόφιλους, άτομα με αναπηρία τους ανάπηρους καταργεί, στην ουσία, την ιδιότητα του ηθοποιού. Εκ του «ήθος ποιών» που σημαίνει αυτός που φτιάχνει χαρακτήρα (και όχι ήθος με την έννοια της ηθικής όπως επιμένουν κάποιοι να το αποδίδουν). Αν ήταν αλλιώς, θα έπαιζαν δολοφόνοι τους δολοφόνους, άσχημοι τους άσχημους και μισάνθρωποι τους μισάνθρωπους.

Εκτός αυτού, τι σημαίνει να παίζουν μόνο τρανς ρόλους τρανς; Διότι αν ο ρόλος πρέπει να συμπίπτει με την ταυτότητα φύλου, σημαίνει ότι δεν μπορούν να παίξουν άλλους ρόλους. Μάλλον αποκλεισμός μου κάνει αυτό παρά ορατότητα. Και, κακά τα ψέματα, η ορατότητα δεν εξασφαλίζεται σε χώρους Τέχνης που είναι, ούτως ή άλλως, «ανοιχτοί» στη διαφορετικότητα. Εκεί εξασφαλίζεται μόνο η «ορατότητα» όσων «ιππεύουν» το κύμα των κινημάτων. Στην πραγματικότητα, η συμπερίληψη θα είναι πραγματικότητα όταν τα τρανς άτομα θα στελεχώνουν δημόσιες υπηρεσίες. Τα άλλα είναι για να αυτοθαυμαζόμαστε.