Το «whatever it takes» {LF}του νομπελίστα {LF}Ben Bernanke

Ενας από τους φετινούς νικητές του «Βραβείου Οικονομικών Επιστημών της Κρατικής Τράπεζας της Σουηδίας στη μνήμη του Αλφρεντ Νομπέλ», για την έρευνά του γύρω από τις τράπεζες και τις χρηματοοικονομικές κρίσεις, είναι ο Ben Bernanke.

Από τον Φεβρουάριο του 2006 διετέλεσε επικεφαλής της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής (Fed), διαδεχόμενος τον Alan Greenspan που υπηρετούσε στη θέση αυτή σχεδόν δεκαεννιά χρόνια, ενώ το 2014 ο Bernanke παρέδωσε τη σκυτάλη της προεδρίας της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας στην Janet Yellen, σημερινή υπουργό Οικονομικών της διοίκησης Biden στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Εναν χρόνο μετά, εγκαινιάζοντας τον δημόσιο διάλογο στο προσωπικό του blog, στο πλαίσιο της συνεργασίας του με το Ινστιτούτο Brookings, ο Bernanke εκμυστηρευόταν πως η νομισματική πολιτική είναι 98% επικοινωνία και μόνον 2% δράση. Δηλαδή οι κεντρικές τράπεζες, που είναι υπεύθυνες για την άσκηση της νομισματικής πολιτικής, έχουν την ικανότητα διαμόρφωσης των προσδοκιών της αγοράς για τη μελλοντική πολιτική μέσω δημοσίων δηλώσεων.

Πράγματι, σημαντικό ρόλο στη χρηματοοικονομική ιστορία διαδραματίζει η αλληλεπίδραση θεσμών και ανθρώπινου παράγοντα. Για παράδειγμα, όπως επισημαίνει πάλι ο Bernanke, στη συλλογή διαλέξεων «The Federal Reserve and the financial crisis», υπήρχε αντίδραση της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας στην αύξηση του πληθωρισμού της δεκαετίας του 1970 και το πρόσωπο – κλειδί ήταν ο πρόεδρος Paul Volcker, που παρέμενε (μέχρι και το 2019 που απεβίωσε) μια προσωπικότητα με επιρροή στις συζητήσεις για τη νομισματική πολιτική. Το παράδειγμά του, ιδιαίτερα στη σημερινή συγκυρία του υψηλού πληθωρισμού, παραμένει ζωντανό καθώς η στροφή στη νομισματική πολιτική της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ υπό την προεδρία Volcker ήταν καταλυτική για τη διαφυγή από την περίοδο του μεγάλου πληθωρισμού εκείνης της δεκαετίας.

Τον Οκτώβριο του 2008, στα πρακτικά της συνεδρίασης της αρμόδιας για τη χάραξη της νομισματικής πολιτικής Ομοσπονδιακής Επιτροπής Ανοικτής Αγοράς (FOMC) της Fed, αναφέρεται από τον πρόεδρο Ben Bernanke η φράση που έμελλε να μείνει στην ιστορία όταν διατυπώθηκε μερικά χρόνια αργότερα από τον ομόλογό του στην ΕΚΤ, Mario Draghi. Είπε ο Bernanke: «Οι προοπτικές έχουν γίνει πολύ χειρότερες. Επομένως, είναι ση μαντικό να δράσουμε επιθετικά και να επισημάνουμε ουσιαστικά ότι είμαστε πρόθυμοι να κάνουμε ό,τι είναι απαραίτητο για να στηρίξουμε την ανάκαμψη αυτής της οικονομίας.

Το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε για την εμπιστοσύνη είναι να πούμε ότι θα κάνουμε οτιδήποτε χρειαστεί (“whatever it takes”), έστω και αν αυτό συνεπάγεται έκτακτες ενέργειες, για να οδηγήσουμε την οικονομία πάλι σε ένα μονοπάτι όπου μπορεί να αρχίσει να αναπτύσσεται ξανά με λογικό τρόπο. Το να σηματοδοτήσουμε αοριστία και υπεκφυγή δεν συνιστά ασφαλή στρατηγική τη δεδομένη στιγμή. Πρέπει απλώς να είμαστε ξεκάθαροι και να πούμε πως θα κάνουμε ό,τι χρειάζεται».

Στην ασυνήθιστη αβεβαιότητα της εποχής μας, το μόνο βέβαιο είναι ότι οι προκλήσεις για τις κεντρικές τράπεζες παραμένουν. Η Ιστορία, ακόμα και αν δεν επαναλαμβάνεται, άλλοτε κάνει κύκλους, βραχυπρόθεσμα, όπως το διάστημα 2008 – 2012, όταν ο Bernanke αισθανόταν για την κατάσταση της αμερικανικής οικονομίας σαν τον Bill Murray στην ταινία «Η μέρα της Μαρμότας». Και άλλοτε, μακροπρόθεσμα, – για να θυμηθούμε τον Mark Twain – ομοιοκαταληκτεί.

Ο Κωνσταντίνος Γκράβας διδάσκει στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Είναι συγγραφέας του βιβλίου «Οικονομικός πόλεμος και νομισματική ειρήνη» (εκδόσεις Ι. Σιδέρης, πρόλογος: Γιάννης Στουρνάρας) και συν-συγγραφέας (με τον Σπύρο Βλιάμο) του βιβλίου «Κεντρικές τράπεζες» (εκδόσεις Παπαδόπουλος)