Ελληνοτουρκικά: η επόμενη μέρα

Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις βρίσκονται και πάλι στο χειρότερο δυνατό σημείο, με εκατέρωθεν μομφές που αυτή τη φορά έχουν, σε λεκτικό επίπεδο, ξεπεράσει κάθε όριο ειδικά από τουρκικής πλευράς: αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου λόγω «παράνομης στρατιωτικοποίησης», φανταστικές κατηγορίες ότι η Ελλάδα έχει καταλάβει βραχονησίδες και βράχους και αιχμές «κάτω από τη μέση» για τη Μικρασιατική Καταστροφή και ακόμη και αναφορά στην άλωση της Τριπολιτσάς πριν από 200 χρόνια, το 1821!

Με αυτά τα δεδομένα το ερώτημα είναι τι μέλλει γενέσθαι, αφήνοντας κατά μέρος την πιθανότητα θερμής σύγκρουσης από λάθος ή εσκεμμένα στο Αιγαίο ή αλλού; Το τελικό ζητούμενο πρέπει να είναι ένα και μοναδικό: η επιστροφή στον διάλογο με στόχο αυτή τη φορά την οριστική επίλυση όλων των διαφορών του Αιγαίου και όχι ο διάλογος «στις ελληνικές καλένδες» (σχολή Μολυβιάτη που φαίνεται ότι ακολουθεί η σημερινή κυβέρνηση).

Πάντως η παρούσα συγκυρία, με όλα αυτά που έχουν λεχθεί και γίνει, δεν είναι κατάλληλη για διάλογο και διαπραγματεύσεις. Το μόνο ρεαλιστικό είναι να πέσουν οι τόνοι. Αλλά ακόμη και αυτό είναι δύσκολο λόγω παρατεταμένης προεκλογικής περιόδου τόσο στην Τουρκία όσο και στην Ελλάδα. Ως γνωστόν ο εθνικισμός «πουλάει», φέρνει ψήφους, κάτι που ισχύει και για τις δύο πλευρές, ενώ το αντίθετο, η νηφαλιότητα και διαλλακτικότητα επιφέρει το αντίθετο.

Γενικότερα η κατάσταση αντιπαλότητας δεν είναι μόνο το πεδίο των εθνικιστών και πολεμοκάπηλων που έχουν επενδύσει στη σύγκρουση, πολιτικά, οικονομικά (εξοπλισμοί, μίζες, κ.λπ.) σε Τουρκία και Ελλάδα, αλλά έχει και μια λειτουργία τόσο για την Αγκυρα όσο και για την Αθήνα. Με βάση το γνωστό αξίωμα του Georg Simmel και του Lewis Coser, η εξωτερική απειλή ενισχύει την εσωτερική συνοχή και ομοψυχία. Επίσης έτσι αποσπάται η προσοχή από τα διάφορα εσωτερικά προβλήματα και από τη δυσπραγία των κυβερνήσεων να τα αντιμετωπίσουν, και επίσης δικαιολογεί και την απειλητική στάση έναντι της άλλης πλευράς.

Στην παρούσα φάση η ελληνική στρατηγική είναι η εξής: (1) ικανή αποτρεπτική ετοιμότητα, με συνεχείς εξοπλισμούς στην Πολεμική Αεροπορία και στο Πολεμικό Ναυτικό («εσωτερική εξισορρόπηση»)· (2) με «εξωτερική εξισορρόπηση», με συμμαχίες με τη Γαλλία, τις ΗΠΑ, στο πλαίσιο της ΕΕ,  και με το Ισραήλ και με αραβικές χώρες· (3) η υπεράσπιση της ελληνικής εδαφικής ακεραιότητας και εθνικής κυριαρχίας που στηρίζεται στο διεθνές δίκαιο.

Η αποτρεπτική ικανότητα με τους συνεχείς εξοπλισμούς είναι οικονομικά δυσβάστακτη και θα γονατίσει και πάλι τη χώρα οικονομικά και επιπλέον οδηγεί σε μιλιταριστική νοοτροπία και ανεξέλεγκτη κούρσα των εξοπλισμών. Οσο για το διεθνές δίκαιο είναι πειστικό ως επιχείρημα εφόσον τηρείται απαρέγκλιτα και από την Ελλάδα, κάτι που δυστυχώς δεν συμβαίνει σε δύο από τις έξι διαφορές του Αιγαίου: στο εθνικό εναέριο χώρο που αντί έξι μίλια που έπρεπε να είναι, είναι κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου, στα δέκα μίλα· και στην εναέρια κυκλοφορία που η Αθήνα, κατά παράβαση πάλι του διεθνούς δικαίου, ζητάει σχέδια πτήσης από τα τουρκικά πολεμικά. Μάλιστα αυτές οι δύο ελληνικές παρανομίες είναι που οδηγούν στις τουρκικές υπερπτήσεις, επανδρωμένες ή με drones, αλλιώς θα σταματούσαν και θα σταματούσαν και οι πολυδάπανες δικές μας καταδιώξεις.

Ο Αλέξης Ηρακλείδης είναι ομότιμος καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και επίλυσης συγκρούσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο