Κρύψτε τις σβάστικες

Οχι πολύ καιρό πριν, η Ακροδεξιά στην Ευρώπη συνδεόταν με θλιβερούς ηλικιωμένους οι οποίοι νοσταλγούσαν τις παλιές καλές ημέρες, με την τάξη και τις μπότες. Τα ακροδεξιά πολιτικά κόμματα σε Γαλλία και Ιταλία, των οποίων σήμερα ηγούνται γυναίκες, είχαν ιδρυθεί από πρώην αξιωματικούς των SS, βετεράνους της δοσίλογης κυβέρνησης του Βισί και άλλες αμφιλεγόμενες προσωπικότητες που είχαν ξεπηδήσει από τις σκιές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Το ίδιο ισχύει και για τους Σουηδούς Δημοκράτες, οι οποίοι έλαβαν το 20,6% στις πρόσφατες εκλογές.

Σίγουρα, πολλά έχουν αλλάξει στο ευρωπαϊκό μεταφασιστικό στερέωμα. Σήμερα, όχι μόνο γυναίκες αλλά και νέοι άντρες, οι οποίοι εμφανίζονται έξυπνα φορώντας καλοραμμένα κοστούμια, δίνουν τον τόνο για την ευρωπαϊκή Ακροδεξιά. Οσο για τα μετριοπαθή συντηρητικά κόμματα της Ευρώπης μπορεί να μην έχουν καταληφθεί ακόμη από εξτρεμιστές, όπως οι Ρεπουμπλικάνοι στις Ηνωμένες Πολιτείες, όμως ο φόβος απέναντι στην απώλεια ψήφων τα έχει οδηγήσει πιο κοντά στα άκρα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι θα ξυπνήσουμε στο 1933. Η ιστορία ποτέ δεν επαναλαμβάνεται με τον ίδιο τρόπο. Η Μελόνι δεν είναι Μουσολίνι και δεν υπάρχει κάποιος Χίτλερ που να καραδοκεί. Σε κάθε περίπτωση δε, υπάρχουν πολλές εκδοχές του ακροδεξιού εξτρεμισμού. Το ίδιο ίσχυε για τον προπολεμικό φασισμό.

Παρ’ όλα αυτά, όλες οι μορφές ακροδεξιού λαϊκισμού έχουν ορισμένα κοινά στοιχεία. Η πολιτική που έχει στη βάση της την αγανάκτηση απευθύνεται σε ανθρώπους που νιώθουν ότι μένουν πίσω και αγνοούνται. Υπάρχουν, επίσης, εκείνοι που νιώθουν ταπεινωμένοι λόγω έλλειψης αναγνώρισης ή επιτυχιών.

Ετσι, οι πρόσφατες εκλογικές επιτυχίες των ακροδεξιών κομμάτων ερμηνεύονται συχνά ως αποτυχίες των παραδοσιακών αντιπάλων τους, που κατηγορούνται για έλλειψη συνέπειας και συνοχής στην πολιτική τους. Κι αυτό διότι ουδείς γνωρίζει τι πραγματικά πρεσβεύουν.

Αυτό δεν είναι απολύτως δίκαιο. Είναι μάλλον σαφές, άλλωστε, τι πρεσβεύουν κόμματα όπως οι Εργατικοί στη Βρετανία ή οι Δημοκρατικοί στις ΗΠΑ. Το πρόβλημα είναι πως όλα αυτά δύσκολα τους διαφοροποιούν από τα μετριοπαθή δεξιά κόμματα.

Υπάρχει ένας ιδιαίτερος λόγος που οι προοδευτικοί πλήττονται περισσότερο από τους συντηρητικούς: Οι άνθρωποι μισούν την υποκρισία. Μια συγκεκριμένη δε μορφή αριστερής υποκρισίας κάνει τους ανθρώπους να ενοχλούνται ακόμη περισσότερο.

Σημειώνεται ότι τα συστημικά προοδευτικά κόμματα λαμβάνουν τις περισσότερες ψήφους τους από τις τάξεις των ανθρώπων με υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης, που κατοικούν στις μεγάλες πόλεις, που ταξιδεύουν στο πλαίσιο της δουλειάς τους, που μιλούν πάνω από μία γλώσσα, αποδέχονται την πολιτισμική διαφορετικότητα και έχουν μερίδιο από την παγκόσμια ευημερία.

Δεν υπάρχει τίποτα ουσιωδώς κακό αναφορικά με την κοσμοαντίληψή τους. Ομως, δεν επωφελούνται όλοι από τη φιλελεύθερη παγκόσμια τάξη. Η μεσαία τάξη στην Ιταλία αισθάνεται την πίεση. Οι πρώην βιομηχανικοί εργάτες στις μεσοπολιτείες των ΗΠΑ υποφέρουν. Οι κάτοικοι των επαρχιών της Γαλλίας νιώθουν περιθωριοποιημένοι από το Παρίσι.

Οι μετριοπαθείς συντηρητικοί τείνουν να αντιμετωπίζουν αυστηρά τέτοιες καταγγελίες. Σταμάτα να γκρινιάζεις και δούλεψε περισσότερο, λένε. Η αντίδραση των αριστερών, από την άλλη, έχει πιο ηθική βάση. Οι άνθρωποι που διαμαρτύρονται για τους μετανάστες καταγγέλλονται ως ρατσιστές. Οσοι έχουν αμφιβολίες για τους διεθνείς θεσμούς ή το παγκόσμιο εμπόριο απορρίπτονται ως ξενόφοβοι.

Επειδή, όμως, η Αριστερά εξακολουθεί να προσποιείται ότι υπερασπίζεται τους μη προνομιούχους, αυτό αναδίδει συχνά μια ισχυρή οσμή ιδιοτελούς διπροσωπίας. Οχι μόνο οι προοδευτικοί μορφωμένοι αστοί επωφελούνται από τη φιλελεύθερη παγκόσμια τάξη πραγμάτων, αλλά επιθυμούν επίσης να έχουν το ηθικό μονοπώλιο και να κουνούν το δάχτυλο σε όσους δεν έχουν μόρφωση ή δεν ευημερούν.

Αυτός είναι ένας λόγος για τον οποίο υπερψηφίζονται η Λεπέν, η Μελόνι, ο Τραμπ ή οι Σουηδοί Δημοκράτες.

Ο Ιαν Μπουρουμά είναι ολλανδός συγγραφέας και ιστορικός. Είναι καθηγητής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Δημοσιογραφίας στο Κολέγιο Μπαρντ στη Νέα Υόρκη. Βιβλία του κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Θύραθεν