«Συζητάμε για ισραηλο-τουρκικό αγωγό φυσικού αερίου»

Την εκτίμηση ότι μπορεί Ισραήλ και Τουρκία να ξεκινήσουν σύντομα συζητήσεις για τη δημιουργία αγωγού φυσικού αερίου για εξαγωγές ισραηλινού αερίου προς την Τουρκία και από εκεί ενδεχομένως στην Ευρώπη εξέφρασε ο Νταν Αρμπελ, πρώην ισραηλινός διπλωμάτης, στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ». Ο έμπειρος διπλωμάτης και καθηγητής σήμερα στο Κέντρο Ισραηλινών Σπουδών του Αμερικανικού Πανεπιστημίου (AU) στην Ουάσιγκτον μιλάει για τους λόγους που οδήγησαν Αγκυρα και Ιερουσαλήμ στην εξομάλυνση των διμερών τους σχέσεων. Ανάμεσά τους και η πρόθεση της Αγκυρας να διευκολυνθεί η ομαλοποίηση των σχέσεών της με την Ουάσιγκτον. Ο κ. Αρμπελ διαβεβαιώνει πάντως ότι ο άξονας Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ δεν έχει επηρεαστεί από την προσέγγιση Τουρκίας – Ισραήλ.

«Υπήρξε αλλαγή στην κυβέρνηση στο Ισραήλ που επέτρεψε την επαναπροσέγγιση και υπήρξε, παράλληλα, προθυμία από την πλευρά του Ερντογάν να επανεξετάσει τη θέση του έναντι του Ισραήλ υπό τη νέα ηγεσία. Ο νέος ισραηλινός πρόεδροςΧέρτσογκ και η νέα ισραηλινή κυβέρνηση επικεντρώθηκαν περισσότερο στα οφέλη που θα προέκυπταν από την επαναπροσέγγιση. Από την πλευρά του Ερντογάν, η οικονομική κρίση τον οδήγησε να αναζητήσει μεγαλύτερη συνεργασία γενικότερα με τις χώρες του Κόλπου, με τα ΗΑΕ, τους Σαουδάραβες, ακόμα και με την Αίγυπτο. Το Ισραήλ ήταν μέρος του ίδιου στόχου. Ο Ερντογάν ήταν ρεαλιστής στην προσέγγισή του. Δεν έγινε λάτρης του Ισραήλ από τη μια μέρα στην άλλη, απλώς εκτίμησε ότι η επαναπροσέγγιση θα ωφελούσε την τουρκική οικονομία, θα μπορούσε επίσης να βρει πρόσθετη πηγή ενέργειας, ώστε να μην εξαρτάται από το Ιράν και τη Ρωσία. Επίσης οι δύο χώρες έχουν κοινές ανησυχίες στην περιοχή: τη συριακή κρίση, την πορεία του Ιράν προς πυρηνική δύναμη. Το θέμα που είναι ένα είδος εμποδίου και δηλητηριάζει τη σχέση είναι το Παλαιστινιακό. Εάν και οι δύο δεν ασχοληθούν ή αν συμφωνήσουν ότι διαφωνούν τότε θα συνεχίσουν με τη διαδικασία ομαλοποίησης» λέει ο κ. Αρμπελ.

«Πριν από δύο χρόνια το Ισραήλ υπέγραψε τις “Συμφωνίες του Αβραάμ” με τα ΗΑΕ, το Μπαχρέιν και το Μαρόκο, που οδήγησαν επίσης στη βελτίωση των σχέσεων του Ισραήλ με Ιορδανία και Αίγυπτο. Οι Σαουδάραβες επιτρέπουν στις εμπορικές ισραηλινές πτήσεις να πετούν μέσω του εναέριου χώρου τους. Αυτές οι εξελίξεις επηρέασαν τον Ερντογάν. Είδε ότι αν δεν ήθελε να μείνει πίσω θα έπρεπε να κινηθεί με τον τρόπο αυτόν, να μην αφήσει πίσω την Τουρκία, κερδίζοντας παράλληλα οικονομικά οφέλη. Ομαλοποίησε τις σχέσεις του όχι μόνο με το Ισραήλ, αλλά και με τα ΗΑΕ, το Μπαχρέιν, τους Σαουδάραβες, την Αίγυπτο» επεξηγεί ο κ. Αρμπελ. Ποια τα οικονομικά οφέλη για τον Ερντογάν; τον ρωτάμε. «Εμπόριο, επενδύσεις, δάνεια και εγγυήσεις δανείων που θα μπορούσε να πάρει η Τουρκία εκτός από το Κατάρ και από άλλα κράτη του Κόλπου για να αντισταθμίσει τον μειούμενο λογαριασμό συναλλαγματικών διαθεσίμων. Περιλαμβάνουν επίσης την ενέργεια».

Η πρώτη συνάντηση

Η επόμενη ερώτησή μας αφορά την πρόσφατη συνάντηση Ερντογάν με τον ισραηλινό πρωθυπουργό Λαπίντ στο περιθώριο της ΓΣ του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, «την πρώτη συνάντηση μεταξύ ισραηλινού πρωθυπουργού και τούρκου προέδρου από το 2008» διευκρινίζει ο συνομιλητής μας, ο οποίος κατείχε για πολλά χρόνια υψηλές θέσεις στην πρεσβεία του Ισραήλ στην Ουάσιγκτον. Εγιναν συζητήσεις για τη δημιουργία ενός ισραηλο-τουρκικού αγωγού φυσικού αερίου; τον ρωτάμε. «Γίνονται συζητήσεις για αυτόν τον αγωγό εδώ και χρόνια, ο οποίος, σύμφωνα με ειδικούς, έχει νόημα από άποψη κόστους, ενώ τα logistics είναι καλύτερα από οποιαδήποτε άλλη επιλογή αγωγού. Ωστόσο, τα σχέδια που συζητήθηκαν το 2013 και το 2014 μπήκαν στο συρτάρι λόγω της πολιτικής απόστασης. Σήμερα που υπάρχει προσέγγιση θα επανεξεταστεί. Αλλά δεν έχω ακούσει ακόμη για αντιπροσωπείες, που συζητούν το θέμα πρόσωπο με πρόσωπο. Σαφώς πιστεύω ότι ακόμα και τις επόμενες εβδομάδες και μήνες θα δούμε να ξεκινούν πραγματικές συνομιλίες για αυτό το θέμα. Και οι ΗΠΑ θα το δουν με πιο θετική ματιά. Η επιλογή του αγωγού East Med μέσω Κύπρου, Ελλάδας και Ιταλίας δεν εξετάζεται προσωρινά, οι ΗΠΑ απέσυραν τη στήριξή τους, και αυτό δίνει την ευκαιρία να επανεξετάσουν με πιο εποικοδομητική προσέγγιση τον αγωγό Ισραήλ – Τουρκίας».

Μια καλύτερη σχέση με το Ισραήλ θα διευκόλυνε τη σχέση του Ερντογάν με τις ΗΠΑ; «Σίγουρα. Ηταν πάντα στις σκέψεις του να αποκτήσει καλύτερες σχέσεις με τις ΗΠΑ, καλύτερες σχέσεις με την αμερικανο-εβραϊκή κοινότητα, που μπορεί επίσης να έχει επιρροή στο Κογκρέσο και στην αμερικανική κυβέρνηση. Είναι μια πολύ υπολογισμένη κίνηση του Ερντογάν για να κερδίσει υποστήριξη για τη βελτίωση των σχέσεων της Τουρκίας με τις ΗΠΑ. Αυτό μπορεί να είναι ένας παράγοντας που θα επιτρέψει στον Ερντογάν να συνάψει συμφωνία για τα F-16».

Θεωρεί ότι μπορεί να επηρεαστεί ο άξονας Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ λόγω της εξομάλυνσης των σχέσεων της τελευταίας με την Τουρκία; «Μέχρι στιγμής ο άξονας Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ δεν έχει επηρεαστεί από την προσέγγιση Τουρκίας – Ισραήλ και το Ισραήλ έχει καταστήσει σαφές στην Ελλάδα και στην Κύπρο ότι δεν θα γίνει κάτι τέτοιο. Η βελτίωση των σχέσεων με την Τουρκία δεν θα είναι εις βάρος της Ελλάδας και της Κύπρου, αλλά θα πρέπει να δούμε πώς θα εξελιχθεί με την πάροδο του χρόνου» απαντά ο κ. Αρμπελ.

Η διαδικασία εξομάλυνσης

Θα μπορούσε να συμβάλει το Ισραήλ σε αποκλιμάκωση της επιθετικής στάσης Ερντογάν; «Δεν νομίζω ότι το Ισραήλ αισθάνεται άνετα σε αυτό το στάδιο να παίξει έναν ρόλο για να μειώσει τις εντάσεις μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας. Δεν ξέρω πόσο θέλει να το κάνει ούτε τι μπορεί να καταφέρει. Ισως στο περιθώριο θα μπορούσε να συμβάλει σε μια καλύτερη ατμόσφαιρα. Είναι πολύ νωρίς στη διαδικασία με την Τουρκία για το Ισραήλ να αρχίσει να ασκεί πίεση για λογαριασμό άλλων. Η διαδικασία εξομάλυνσης πηγαίνει προς μια καλή κατεύθυνση, αλλά δεν βρίσκεται ακόμη σε σημείο που το Ισραήλ να κάνει λόμπι για τη σχέση Ελλάδας – Τουρκίας. Ο Ερντογάν δεν είναι σκληρός με το Ισραήλ αυτή τη στιγμή, είναι σκληρός με την Ελλάδα. Πρέπει να είναι σκληρός με κάποιον, και επιλέγει την Ελλάδα».