Η Ευρώπη και η νέα μη-ευθυγράμμιση

Ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία αποκαλύπτει μια νέα δυναμική μη-ευθυγράμμισης στο διεθνές σύστημα. Οι δυτικοί ηγέτες βρίσκονται πιο απομονωμένοι στην παγκόσμια σκηνή από όσο περίμεναν. Οταν η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών (UNGA) ψήφισε για να καταδικάσει την επίθεση της Ρωσίας, η Κίνα και πολλοί άλλοι απείχαν ή αντιτάχθηκαν.

Γιατί τόσες πολλές χώρες είναι επιφυλακτικές να πάρουν το μέρος, ακόμη και αφού δουν τα ανείπωτα δεινά που έχει προκαλέσει η Ρωσία στους αμάχους στην Ουκρανία; Μέρος του λόγου είναι τα διπλά κριτήρια και η άνιση διπλωματία της Ευρώπης σε θέματα όπως τα εμβόλια κατά του Covid-19, η ελάφρυνση του χρέους, η μετανάστευση και η χρηματοδότηση του κλίματος.

Ανατρέποντας το ενεργειακό τοπίο της Ευρώπης και τονίζοντας τις επικίνδυνες ενεργειακές εξαρτήσεις της, ο πόλεμος υπογραμμίζει την αστάθεια της σημερινής γεωπολιτικής των ορυκτών καυσίμων. Ενόψει της Διάσκεψης του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή του Νοεμβρίου στην Αίγυπτο (COP27) και πέρα από αυτήν, η νέα μη-δέσμευση θα γίνει εμφανής στον τομέα της ενεργειακής διπλωματίας.

Κατά την έναρξη της εισβολής, η Ρωσία ήταν ο μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου και φυσικού αερίου στην ΕΕ. Μετά από αρκετούς μήνες, οι εκτοξευόμενες τιμές είχαν ως αποτέλεσμα η ΕΕ να αντιπροσωπεύει το 70% των εσόδων ρεκόρ της Ρωσίας από εξαγωγές ορυκτών καυσίμων, ενισχύοντας την πεποίθηση του Κρεμλίνου ότι τελικά η Ευρώπη θα ήταν πολύ δαπανηρή για να αντισταθεί στην επιθετικότητα. Ωστόσο, η ΕΕ έδειξε αποφασιστικότητα να υποστηρίξει τον ουκρανικό λαό και να διπλασιάσει την απαλλαγή από τις εκπομπές άνθρακα στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας.

Δεν είναι ευνοϊκοί καιροί για πολυμέρεια. Αυτό που πετύχαμε με τη συμφωνία του Παρισιού το 2015 δεν θα μπορούσε να είχε γίνει το 2022. Εκ των υστέρων, το 2015 – επίσης το έτος των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ και της πυρηνικής συμφωνίας του Ιράν – μπορεί να το θυμόμαστε ως κορυφαίο σημείο για τη διεθνή συνεργασία.

Αλλά οι καταστροφικές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής επιταχύνονται, ανεξάρτητα από τις διπλωματικές ευθυγραμμίσεις. Η συμφωνία του Παρισιού έχει μετατραπεί σε προστατευτικό κιγκλίδωμα για συλλογική δράση – κάτι που πρέπει να συνεχίσει να υφίσταται ακόμα και όταν άλλες ρυθμίσεις κλονίζονται. Επιδιώκοντας συντονισμένες πολιτικές για το κλίμα, μπορούμε επίσης να δημιουργήσουμε νέες συνθήκες για την υποστήριξη της ειρήνης και της ασφάλειας, καθώς και νέες μορφές συνεργασίας. Δεν θα είναι εύκολο, αλλά δεν έχουμε άλλη επιλογή.

Η Λόρενς Τουμπιάνα είναι πρώην πρεσβευτής της Γαλλίας στο Framework Convention on Climate Change του ΟΗΕ, διευθύνων σύμβουλος του European Climate Foundation και καθηγήτρια στο Sciences Po στο Παρίσι