Ποιος κερδίζει τον πόλεμο στην Ουκρανία;

Παρά την πρόσφατη εντυπωσιακή αντεπίθεση της Ουκρανίας γύρω από το Χάρκοβο, ο πόλεμος με τη Ρωσία έχει φτάσει σε παρατεταμένο αδιέξοδο. Αλλά υπάρχει ένας ξεκάθαρος νικητής: η αμερικανική βιομηχανία όπλων. Ορισμένοι θεωρούν αυτές τις εταιρείες ως το «οπλοστάσιο της δημοκρατίας», όπως αποκάλεσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Φραγκλίνος Ντελάνο Ρούζβελτ την αμερικανική βιομηχανική προσπάθεια για την υποστήριξη των συμμάχων κατά τις πρώτες ημέρες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Και ο ρόλος τους στο να βοηθήσουν την Ουκρανία να αποκρούσει τη ρωσική κατοχή είναι αναμφισβήτητος. Αλλά το κίνητρο του κέρδους και η επιρροή τους στην αμερικανική εξωτερική πολιτική απειλούν να στρέψουν το οπλοστάσιο εναντίον της ίδιας της δημοκρατίας.

Εδώ και χρόνια, η αμερικανική βιομηχανία όπλων – μαζί με άλλους μεγάλους εξαγωγείς όπλων, όπως η Ρωσία, η Κίνα, η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και το Ισραήλ – αποκομίζει τα οφέλη των παρατεταμένων πολέμων και των μακροχρόνιων στρατιωτικών συμμαχιών. Οι αμερικανοί εργολάβοι, που ελέγχουν πλέον το 39% του παγκόσμιου εμπορίου όπλων, άρχισαν να επανεξοπλίζουν την Ευρώπη πολύ πριν η Ρωσία εισβάλει στην Ουκρανία. Ενώ οι εξαγωγές όπλων μειώθηκαν κατά σχεδόν 5% παγκοσμίως μεταξύ 2017 και 2021, η Ευρώπη αύξησε τις δεσμεύσεις της για επανεξοπλισμό κατά 19%.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η βιομηχανία όπλων συγκαταλέγεται μεταξύ των μεγαλύτερων λόμπι στην Ουάσιγκτον. Στα τέλη του 2019, η Διεθνής Διαφάνεια περιέγραψε πώς οι ομάδες «σκοτεινού χρήματος» πείθουν τα μέλη του Κογκρέσου να εγκρίνουν πωλήσεις όπλων σε καταπιεστικά καθεστώτα. Εδώ και δεκαετίες, η βιομηχανία όπλων είναι ένα κρυφό χέρι που διαμορφώνει την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ – συμπεριλαμβανομένων των περιττών πολέμων τους. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντουάιτ Αϊζενχάουερ προειδοποίησε γι’ αυτό ακριβώς στην αποχαιρετιστήρια ομιλία του το 1961: «η απόκτηση αδικαιολόγητης επιρροής» από «το τεράστιο στρατιωτικό κατεστημένο και τη μεγάλη βιομηχανία όπλων» της Αμερικής θα μπορούσε να οδηγήσει σε «καταστροφική άνοδο της άστοχης ισχύος».

Μέσα σε λίγα χρόνια, οι ΗΠΑ μπλέχτηκαν καταστροφικά στον πόλεμο του Βιετνάμ. Και όταν οι μνήμες αυτής της ήττας ξεθώριασαν, ακολούθησαν άλλες αποτυχημένες, δαπανηρές συγκρούσεις, κυρίως οι δύο πόλεμοι στο Ιράκ και ο 20ετής πόλεμος στο Αφγανιστάν, ο οποίος έληξε άδοξα το 2021.

Φυσικά, τίποτα δεν δικαιολογεί τον ωμό αναθεωρητισμό του ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν ή τον επιθετικό του πόλεμο στην Ουκρανία. Παρ’ όλα αυτά, είναι δύσκολο να κατανοήσουμε την ιστορία του ΝΑΤΟ ή να αξιολογήσουμε τα πλεονεκτήματα της προτεινόμενης διεύρυνσής του χωρίς να λάβουμε υπόψη μας πόσο χρόνο και χρήμα ξόδεψε η αμερικανική βιομηχανία όπλων για να ασκήσει πιέσεις υπέρ του. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1990, οι μεγαλύτεροι αμυντικοί εργολάβοι της Αμερικής υποστήριξαν την επέκταση του ΝΑΤΟ, παρά τη σχεδόν καθολική συναίνεση μεταξύ των υψηλόβαθμων αξιωματούχων ασφαλείας των ΗΠΑ ότι η διεύρυνση ήταν περιττά προκλητική και πιθανότατα θα προκαλούσε την αναζωπύρωση του ρωσικού αναθεωρητικού εθνικισμού.

Η αποδοχή της Φινλανδίας και της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ θα ανοίξει ομοίως μια νέα μεγάλη αγορά για τους αμερικανικούς εργολάβους αμυντικών συστημάτων, επειδή ο κανόνας διαλειτουργικότητας της Συμμαχίας θα τους δεσμεύσει με αμυντικά συστήματα αμερικανικής κατασκευής. Ο πόλεμος στην Ουκρανία αποκάλυψε την έκταση της αποτυχίας της Ευρώπης να επιτύχει «στρατηγική αυτονομία»: το 60% των στρατιωτικών δυνατοτήτων της Ευρώπης προέρχεται σήμερα από χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Αυτό έχει ωθήσει τους ευρωπαίους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να διαμορφώσουν σχέδια για τη μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από όπλα αμερικανικής κατασκευής. Βραχυπρόθεσμα, ωστόσο, η αμερικανική βιομηχανία όπλων είναι αυτή που θα επωφεληθεί περισσότερο από τις αμυντικές δαπάνες της Ευρώπης.  Υπάρχουν βέβαια επιτακτικοί πολιτικοί και ηθικοί λόγοι για την απόφαση της Αμερικής να ανταποκριθεί στην έκκληση του ουκρανικού λαού για βοήθεια. Αλλά είναι επίσης προφανές ότι αν οι ΗΠΑ δεν καταφέρουν να περιορίσουν την επιρροή που ασκεί το τεράστιο στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα στην εξωτερική τους πολιτική, θα βρεθούν μπλεγμένες σε πολλές ακόμη ένοπλες συγκρούσεις, όχι όλες τόσο εύκολα δικαιολογημένες όσο ο πόλεμος στην Ουκρανία.

Ο Σλόμο Μπεν-Αμί, πρώην υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ, είναι αντιπρόεδρος του Διεθνούς Κέντρου Ειρήνης του Τολέδο