To be, or not to be

Από τα μικρότερα έως τα μεγαλύτερα ζητήματα, η ζωή προχωρά μέσα από διλήμματα. Ο Σαίξπηρ, βάζοντας στο στόμα του Αμλετ το μέγα ερώτημα, τον οδήγησε στην αθανασία. Στην πολιτική, συνήθως τα πράγματα δεν είναι εξίσου δραματικά, πάντα όμως είναι κρίσιμα. Συχνά κερδίζει όποιος θέτει στους πολίτες το σωστό δίλημμα, με αποτελεσματικό τρόπο. Αυτό επιχειρούν και οι έλληνες πολιτικοί αρχηγοί.

Το δίλημμα που ουσιαστικά θέτει ο κ. Μητσοτάκης είναι «ποιος προτιμάτε να κρατά τις τύχες σας σε περίοδο κρίσης, η δική μου κυβέρνηση ή μια κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ/Τσίπρα;». Οταν λέει ότι στις εκλογές «εκλέγουμε και κυβερνήτη», επενδύει στην προσωπική υπεροχή που καταγράφει σε ποιοτικά ευρήματα δημοσκοπήσεων. Οταν αναφέρεται σε «δεύτερη ευκαιρία στην πρόοδο ή ρίσκο με δεύτερη φορά στη συμφορά», επιχειρεί να εμπνεύσει σιγουριά. Και μη επισπεύδοντας τις εκλογές, αντί να αποφύγει έναν χειμώνα που αναμένεται δύσκολος (λόγω διεθνούς ενεργειακής-οικονομικής κρίσης, αλλά και ελληνοτουρκικών), κατά μία έννοια επενδύει σε αυτόν, εκτιμώντας ότι θα επιβεβαιώσει πως στις κρίσεις τα καταφέρνει καλύτερα από τους αντιπάλους του. Αυτά βέβαια μένει να επαληθευτούν ή να διαψευστούν στην πράξη.

Ο κ. Τσίπρας στο παρελθόν κέρδισε εκλογικές αναμετρήσεις θέτοντας τα κατάλληλα διλήμματα στον σωστό χρόνο. Οταν έλεγε «ποιος θα μας βγάλει από τα μνημόνια και την κρίση, αυτοί που μας οδήγησαν σε αυτά ή η πρώτη φορά Αριστερά;» εξέφραζε ό,τι σκεφτόταν μεγάλο μέρος της κοινωνίας. Σήμερα, τα διλήμματα που θέτει φαίνονται πιο σύνθετα κι αυτό δυσκολεύει το να λειτουργήσουν εξίσου αποτελεσματικά. Η τοποθέτηση «προοδευτική διακυβέρνηση ή εφιάλτης δίχως τέλος με κυβέρνηση Μητσοτάκη;», συμπυκνώνει τον πολιτικό του λόγο, όμως ενέχει δύο προβλήματα προς επίλυση: Αφενός, παραμένει ασαφές αν και από ποιους μπορεί να συγκροτηθεί «προοδευτική διακυβέρνηση». Αφετέρου, η συστηματική αντιπολιτευτική υπερβολή σαμποτάρει τις απόπειρές του να «επαναλανσαριστεί» ως πιο μετριοπαθής ηγέτης.

Ο κ. Ανδρουλάκης ακόμα σχηματοποιεί το εκλογικό του δίλημμα. Θέλει να ταυτιστεί με την πρόοδο απορρίπτοντας «δεξιά και αριστερή συντήρηση». Πρακτικά λέει «ούτε Μητσοτάκης ούτε Τσίπρας, αλλά κάτι νέο». Στρατηγικά ορθή η επιλογή να ταυτιστεί με το «νέο», όμως δεν ξεκαθαρίζει πώς αυτό θα ωφελήσει τελικά τον ψηφοφόρο. Αυτό επιτείνεται όσο αποκηρύσσει κάθε ενδεχόμενο συγκυβέρνησης. Ετσι, κι αν κερδίσει ψήφους συμπάθειας, περιέργειας ή διαμαρτυρίας στις πρώτες εκλογές, κινδυνεύει να συμπιεστεί στις πιθανότατες δεύτερες. Ενώ αν δώσει ρεαλιστική προοπτική αξιοποίησης της ψήφου, μπορεί να επαναπατρίσει στο ΠΑΣΟΚ ψηφοφόρους με μεγαλύτερη σταθερότητα.

Το ζήτημα βέβαια είναι, ωραία τα λένε οι πολιτικοί αρχηγοί, όμως οι πολίτες τους ακούνε ή αδιαφορούν; Η πραγματικότητα δείχνει ότι όταν τελικά το εκλογικό δίλημμα είναι εύστοχο και στο κλίμα της εποχής, τότε – και μόνο τότε – μπορεί να κατευθύνει κρίσιμη μάζα του εκλογικού σώματος, ίσως και να κρίνει το αποτέλεσμα.

Ενα τέτοιο δίλημμα διαθέτει ιδίως 5 χαρακτηριστικά: Είναι σαφές και ξεκάθαρο. Δεν διαψεύδεται από την πραγματικότητα. Είναι πρακτικό, όχι θεωρητικό. Δεν τίθεται εκβιαστικά, γιατί μπορεί να εκνευρίσει. Και το κυριότερο, παρουσιάζεται από την πλευρά όχι του πολιτικού, αλλά του πολίτη. Μπαίνει στο μυαλό του δηλαδή, και τον κάνει να σκεφτεί όχι «γιατί θέλει αυτός να τον ψηφίσω» αλλά «τι έχω εγώ να κερδίσω».

Το ιδανικό εκλογικό δίλημμα, είναι εκείνο που οδηγεί τη σκέψη του ψηφοφόρου στο να επιλέξει αυτόν που το έχει θέσει, ως τη μόνη λύση στα προβλήματά του.

Οπως για τον Αμλετ, έτσι και στην πολιτική, τα μεγάλα διλήμματα έχουν εντέλει υπαρξιακό χαρακτήρα. Η διαφορά είναι ότι στην πολιτική δεν αρκεί να θέσεις το σωστό ερώτημα, αλλά πρέπει και να πείσεις ότι είσαι η απάντηση.

Ο Ακης Γεωργακέλλος είναι σύμβουλος Επικοινωνίας & Στρατηγικής