Ο Ερντογάν μπορεί και να «έρθει ξαφνικά μια νύχτα»

Τη βαθιά του ανησυχία ότι ο τούρκος πρόεδρος Ερντογάν ενδέχεται να πραγματοποιήσει την απειλή «θα μπορούσαμε να έρθουμε ξαφνικά μια νύχτα» εναντίον της Ελλάδας εκφράζει στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» ο πολιτικός αναλυτής στο ινστιτούτο Brookings της Ουάσιγκτον Κεμάλ Κιριστζί. Ο ειδικός στην τουρκική εξωτερική πολιτική και συστηματικός μελετητής των ελληνοτουρκικών σχέσεων αναλύει τους λόγους για τους οποίους η Τουρκία επιδίδεται στο κρεσέντο επιθετικής ρητορικής κατά της Ελλάδας.

«Η φράση ότι “ο τουρκικός στρατός θα μπορούσε να έρθει ξαφνικά μια νύχτα” έχει γίνει μια σταθερή γραμμή που χρησιμοποιεί ο πρόεδρος Ερντογάν για το Βόρειο Ιράκ και τη Συρία, και τώρα και για την Ελλάδα. Το κάνει κυρίως για εσωτερικούς πολιτικούς λόγους. Είναι λαϊκιστική γλώσσα για να προσελκύει την εθνικιστική και συντηρητική του βάση», επισημαίνει ευθύς εξαρχής στη συζήτησή μας ο Κιριστζί. Αναφερόμενος σε πρόσφατο πάνελ, του έκανε εντύπωση ότι πρώην τούρκος πρεσβευτής, ένας από τους βαθιά αφοσιωμένους ανθρώπους στον δυτικό και νατοϊκό προσανατολισμό της Τουρκίας, που έχει θητεύσει στην Αθήνα και ήταν μέλος της ομάδας που προετοίμασε την πρόσφατη στρατηγική αντίληψη του ΝΑΤΟ, συνέδεσε την έξαρση των εντάσεων μεταξύ των δύο χωρών κυρίως με την εσωτερική πολιτική στην Ελλάδα και χαρακτήρισε το κλείδωμα από τα ραντάρ πυραύλων S-300 στα τουρκικά F-16 ως «νέα, πολύ προκλητική, απαράδεκτη πρακτική». «Είναι ενδιαφέρον ότι δεν είπε τίποτα για την εσωτερική πολιτική στην Τουρκία. Αυτό συμβαίνει λόγω του πολιτικού κλίματος στην Τουρκία», τονίζει ο Κιριστζί. «Σε θέματα εξωτερικής πολιτικής, όπως οι επιχειρήσεις στη Συρία και στο Βόρειο Ιράκ, καθώς και στο κουρδικό ζήτημα στην Τουρκία, το PKK, δεν υπάρχουν πολλά περιθώρια για ανοιχτή συζήτηση και για πιο ισορροπημένους προβληματισμούς». Αναφερόμενος σε άλλη εξέλιξη σχετικά με δηλώσεις του αρχηγού του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, ο Κιριστζί υπογραμμίζει ότι «ο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου ένιωσε την ανάγκη να μιλήσει όπως ακριβώς ο Ερντογάν, λέγοντας ότι η Τουρκία είναι αδιαίρετη, έχει μία σημαία, ένα έθνος. Υπό κανονικές συνθήκες θα μιλούσε με πιο ήπιο τρόπο».

ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ. Κατά τον Κιριστζί, ο δεύτερος παράγοντας για την έξαρση των επιθετικών δηλώσεων αφορά «την ανησυχία ότι η στρατιωτική ισορροπία στο Αιγαίο μπορεί κάλλιστα να κλίνει υπέρ της Ελλάδας και στο πλεονέκτημα που απολαμβάνει η Ελλάδα στις ΗΠΑ», επισημαίνοντας ειδικότερα «το γεγονός ότι το λεγόμενο ελληνικό λόμπι είναι τόσο στενά συνδεδεμένο με το Κογκρέσο και ειδικότερα με τον γερουσιαστή Μενέντεζ περιπλέκοντας τις αμυντικές αγορές της Τουρκίας από τις ΗΠΑ, ειδικά για τον εκσυγχρονισμό των τουρκικών F-16. Τούρκος σχολιαστής έλεγε ότι η αγορά των S-400 και ό,τι ακολούθησε θα αλλάξουν τη στρατιωτική ισορροπία στο Αιγαίο καθώς οι Ελληνες αποκτούν F-35 και η Τουρκία έχει κολλήσει με τα γερασμένα F-16». Ξεκαθαρίζει βέβαια ότι «αυτή η ισορροπία είναι συνάρτηση της προτίμησης της Τουρκίας για τους δικούς της λόγους να αποκτήσει S-400 και να χάσει την ευκαιρία να αναβαθμίσει την αεροπορία της με F-35. Εχω, όπως πολύ καλύτερα ενημερωμένοι στρατιωτικοί εμπειρογνώμονες στην Τουρκία, απορήσει με την απόφαση αυτή, διότι η Τουρκία ως συν-κατασκευαστής των F-35 θα απολάμβανε τεχνολογικά οφέλη και κύρος που θα περιελάμβανε και τη συντήρηση των ευρωπαϊκών F-35 στην Τουρκία. Με την απόφαση να αποκτήσει S-400 τα πέταξε όλα αυτά και αντιμετωπίζει τώρα μια πιθανή αλλαγή στη στρατιωτική ισορροπία στο Αιγαίο. Αυτή η νέα πιθανή ανισορροπία δεν οφείλεται στην Ελλάδα, αλλά σε έναν σημαντικό, λανθασμένο στρατηγικό υπολογισμό της τουρκικής πλευράς», τονίζει ο ειδικός του Brookings. Επιπλέον, επισημαίνει ότι «ο Ερντογάν αισθάνεται ότι ο Μητσοτάκης τον πρόδωσε τον Μάιο, όταν μίλησε στο Κογκρέσο και χρησιμοποίησε την ευκαιρία για να κακολογήσει τον Ερντογάν και την Τουρκία».

Στο σημείο αυτό ο κ. Κιριστζί υπεισέρχεται στην «αυξανόμενη ανησυχία» για τη νατοϊκή δέσμευση της Τουρκίας. Κατά την άποψή του, ο γ.γ. του ΝΑΤΟ είναι πολύ προσεκτικός, αναγνωρίζοντας τη γεωπολιτική σημασία της Τουρκίας. «Δεν μπορώ να πω το ίδιο για την ΕΕ, την Ελλάδα και τις ΗΠΑ. Η συσπείρωση εναντίον της Τουρκίας αυτές τις μέρες θα ωφελήσει μόνο το χέρι του Ερντογάν και θα απομακρύνει την Τουρκία από τη Δύση, εις βάρος της Τουρκίας, αλλά και εις βάρος της Ελλάδας, της ΕΕ και των ΗΠΑ και προς μεγάλη ικανοποίηση του Πούτιν».

Μπορεί, όμως, η ανθελληνική ρητορική να οδηγήσει σε κάποια επικίνδυνη κίνηση από την Τουρκία; τον ρωτάμε. «Ανησυχώ πολύ γιατί ο Ερντογάν δεν μπορεί να επέμβει στη Βόρεια Συρία, επειδή ο Πούτιν τού λέει ότι δεν μπορεί, παρόλο που χρησιμοποιεί επανειλημμένα την ίδια γραμμή “θα μπορούσαμε να έρθουμε ξαφνικά μια νύχτα”. Φοβάμαι σοβαρά ότι επειδή δεν μπορεί να το κάνει στη Συρία ούτε στο Ιράκ θα μπορούσε να κάνει κάτι με την Ελλάδα», απαντά.

ΘΕΣΗ ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ. Εντοπίζει έναν τρίτο λόγο για την κλιμάκωση της επιθετικής στάσης της Τουρκίας έναντι της Ελλάδας στη «βαθιά δυσαρέσκεια που προκαλεί στο τουρκικό κοινό η συσπείρωση της Δύσης εναντίον της Τουρκίας». Επεξηγεί: «Στην Τουρκία υπάρχει η πεποίθηση ότι η Ευρώπη τιμωρεί το τουρκικό κοινό με ολοένα πιο αυστηρές και ακριβές πολιτικές θεωρήσεων βίζας. Οι σχολιαστές λένε ότι οι Ευρωπαίοι προτιμούν να αντιμετωπίζουν έναν εξασθενημένο διάβολο (τον Ερντογάν) που γνωρίζουν ότι βρίσκεται σε απελπιστική κατάσταση, παρά έναν διάβολο που δεν γνωρίζουν, επειδή η αντιπολίτευση είναι διφορούμενη στην εξωτερική πολιτική. Η αντιπολίτευση, φοβούμενη να πάει ενάντια στο εθνικιστικό αντιδυτικό κλίμα στην Τουρκία, δεν έχει πει πολλά για τις προτεραιότητές της στην εξωτερική πολιτική. Δεν είναι σε θέση να πει ανοιχτά ότι η Τουρκία ανήκει στη Δύση και η Ευρώπη είναι ο σημαντικότερος οικονομικός εταίρος της Τουρκίας».

Τέλος, εκτιμά ότι ο αποκλεισμός της Τουρκίας από το φυσικό αέριο της Ανατολικής Μεσογείου τροφοδοτεί τις εντάσεις. «Η Τουρκία παρουσιάζει τεράστιο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών που προκαλείται στη συντριπτική του πλειονότητα από το ενεργειακό κόστος που πληρώνει στη Ρωσία. Ο Ερντογάν προσπάθησε να πείσει τον Πούτιν να δεχτεί πληρωμή σε τουρκικές λίρες, αλλά δεν το κατάφερε. Η ενέργεια από την Ανατολική Μεσόγειο όχι μόνο θα ανακούφιζε την Τουρκία από την εξάρτηση από τη Ρωσία, αλλά θα βοηθούσε τη φιλοδοξία του Ερντογάν να γίνει η Τουρκία σημείο διέλευσης της ενέργειας από την Ανατολική Μεσόγειο προς την Ευρώπη».