Δεν σταμάτησε να προσπαθεί να αλλάξει τον κόσμο

Στις αρχές του 2000 η Μπάρμπαρα Ερενράιχ κατάφερε να γίνει τόσο δυσάρεστη για τους εργοδότες της στα αμερικανικά μίντια που σταμάτησαν να υποδέχονται το δημοσιογραφικό της υλικό. Ομως το 2018 έλαβε αναγνώριση από το Ιδρυμα Erasmus που τη βράβευσε για το ήθος της ερευνητικής δημοσιογραφίας της γύρω από κοινωνικά θέματα. Στην ομιλία της απονομής του συγκεκριμένου βραβείου η ίδια μίλησε για τον εαυτό της και για τους σκοπούς της εργασίας της, αναφέροντας ότι ξεκίνησε τη δεκαετία του ’80 να κάνει τη συμβατική μορφή δημοσιογραφίας, παίρνοντας συνεντεύξεις από ανθρώπους και δημοσιεύοντας τις ιστορίες τους. Ηταν ο τρόπος της, έλεγε, να απομυθοποιήσει «την κοινή προκατάληψη ότι οι φτωχοί παραμένουν φτωχοί μόνο επειδή το θέλουν – αφού δεν προσπαθούν – ή επειδή κάπου στην πορεία αμέλησαν να εκπαιδευτούν περισσότερο ώστε να έχουν μια υψηλά αμειβόμενη καριέρα».

Η ίδια μεγάλωσε σε ένα σχετικά φτωχό περιβάλλον καθώς η οικογένειά της ανήκε στην εργατική τάξη της Μοντάνα. Αλλά αυτό δεν την εμπόδισε από το να σπουδάσει και να κάνει το διδακτορικό της στην κυτταρική βιολογία το 1968 στο Πανεπιστήμιο Rockefeller της Νέας Υόρκης. Εκεί, γνώρισε τον πρώτο της σύζυγο, Τζον Ερενράιχ και ξεκίνησε στις αρχές του ’70 ακαδημαϊκή καριέρα στις επιστήμες της υγείας σε ένα κρατικό πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. Ομως η κοινωνική και πολιτική αναταραχή εκείνων των χρόνων τροφοδότησαν με θυμό το πνεύμα της, τον οποίο διοχέτευσε στο γράψιμο εγκαταλείποντας την πανεπιστημιακή διδασκαλία για να γίνει συγγραφέας πλήρους απασχόλησης και δίνοντας από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 μια σειρά άρθρων στο περιοδικό «Ms». Περιοδικά όπως «Time», «Harper’s», «New Republic», «The Nation» και «New York Times Magazine» υποδέχθηκαν τα κείμενά της και άρθρα της δημοσιεύτηκαν στις εφημερίδες «Τhe Guardian» και «New Statesman». Η Μπάρμπαρα Ερενράιχ τόνιζε ότι ως επιστήμονας και αργότερα ως δημοσιογράφος είχε μάθει να αναζητεί την αλήθεια.

Ζητήματα που εντόπισε ήδη στην Αμερική των δεκαετιών του 1980 και του 1990 όπως η εργασιακή φτώχεια, η αυξανόμενη ανισότητα, το χάσμα των φύλων, η έλλειψη κρατικής πρόνοιας και ιατρικής περίθαλψης, σήμερα βρίσκονται στην κορυφή της κοινωνικής και πολιτικής ατζέντας. Ωστόσο στα κείμενά της βρίσκει κανείς αξιοσημείωτη τρυφερότητα, χιούμορ και σαφήνεια, καθώς περιγράφει μια Αμερική με ανισότητες, φυλετικές προκαταλήψεις και κοινωνικές αδικίες. Η εξαιρετικά διορατική ματιά της πάνω στην ανθρώπινη κατάσταση την ανέδειξε σε μία σημαντική προσωπικότητα η οποία εξελίχθηκε και μέσα από τις ακτιβιστικές πρωτοβουλίες της.

Η Μπάρμπαρα Ερενράιχ υπήρξε συγγραφέας πολλών βιβλίων ανάμεσα στα οποία συμπεριλαμβάνεται ο «Φόβος της πτώσης» («Fear of falling») που προτάθηκε για το βραβείο National Book Critics Circle Award. Θα είναι όμως το «Nickel and Dimed: On (Not) Getting By in America» (2001), (στα ελληνικά «Για πενταροδεκάρες» από τις εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα) με το οποίο θα ξεπεράσει τις συμβάσεις της δημοσιογραφίας και θα δοκιμάσει τον εαυτό της σε σκληρές συνθήκες καθημερινότητας ως μέλος της χαμηλόμισθης εργατικής τάξης των εκατομμυρίων Αμερικανών οι οποίοι δουλεύουν καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου σε δουλειές με πλήρη απασχόληση και εισπράττουν πενιχρούς μισθούς. Η διακεκριμένη δημοσιογράφος ακολούθησε τη μέθοδο της «εκ των έσω δημοσιογραφίας» αποφασίζοντας να δουλέψει όπως όλοι οι χαμηλόμισθοι εργαζόμενοι για να ανακαλύψει πώς επιβιώνει κανείς με μισθούς στα όρια της πείνας. Χωρίς να χρησιμοποιήσει τη δημοσιογραφική της ιδιότητα η Ερενράιχ άφησε το σπίτι της, νοίκιασε τις πιο φτηνές κατοικίες που βρήκε και δέχθηκε οποιαδήποτε δουλειά. Εργάστηκε ως καθαρίστρια, βοηθός σε γηροκομείο, σερβιτόρα και πωλήτρια στο Γουόλ-Μαρτ. «Δεν επέλεξα εσκεμμένα αυτές τις δουλειές. Αυτές επέλεξαν εμένα. Αυτές είναι οι μόνες θέσεις εργασίας που θα μπορούσα να βρω χωρίς να χρησιμοποιήσω τα πραγματικά μου διαπιστευτήρια. Οχι ότι τα διαπιστευτήριά μου θα με βοηθούσαν, αφού δεν είδα ποτέ μια αγγελία εργασίας για μια πολιτική δοκιμιογράφο, ειδικά για κάποια σαρκαστική φεμινίστρια πολιτική δοκιμιογράφο» αναφέρει στο βιβλίο της. Αρχισε έτσι μια συναρπαστική, κοπιαστική και κωμικοτραγική οδύσσεια ανάμεσα στους ανθρώπους που αποτελούν την εργατική τάξη των ΗΠΑ. Είδε ότι ήταν σχεδόν αδύνατο να επιβιώσει με ωρομίσθιο 7 δολάρια. «Ποτέ δεν χρησιμοποιώ πλέον τη λέξη “ανειδίκευτος” για να αναφερθώ στη δουλειά κανενός», θα γράψει και θα τονίσει ότι κάθε δουλειά απαιτεί δεξιότητες και ευφυΐα και θα πρέπει να πληρώνεται ανάλογα. Το βιβλίο της έγινε best seller και θεωρήθηκε κλασικό στη λογοτεχνία της κοινωνικής δικαιοσύνης.

Από τη δεκαετία του ’90 η Ερενράιχ παρακολούθησε τις αλλαγές στο τοπίο των μίντια, τις περικοπές που γίνονταν στο προσωπικό εφημερίδων και περιοδικών, το κλείσιμο των εντύπων που δεν έβγαζαν αρκετά χρήματα, σύμφωνα με τα πρότυπα των νέων ιδιοκτητών τους. Και το 2012 όταν οι συγγραφείς δεν αμείβονταν καλά ή όταν δεν πληρώνονταν καθόλου, η Μπάρμπαρα Ερενράιχ ίδρυσε το Economic Hardship Reporting Project υποστηρίζοντας και ενθαρρύνοντας μια νέα γενιά δημοσιογράφων να ασχοληθούν με θέματα γύρω από τη φτώχεια και την κοινωνική ανισότητα.

Κατά τη διάρκεια της ζωής της κατάφερε να ακούσει και να δει πολλές ανθρώπινες ιστορίες. Ακόμη και αν το αναγνωστικό κοινό των άρθρων της δεν ήταν πάντα αριθμητικά μεγάλο, μέσα από το Economic Hardship Reporting Project, το ανεξάρτητο εγχείρημά της για ερευνητική δημοσιογραφία, έστρεψε την προσοχή του κόσμου σε θέματα που αγνοούσαν. Οπως η βιομηχανία πλάσματος, η οποία πληρώνει τους φτωχούς ανθρώπους για τις ζωτικές πρωτεΐνες του αίματός τους, με σημαντικές συνέπειες για την υγεία τους. Ή τον αυξανόμενο αριθμό κέντρων παιδικής μέριμνας που λειτουργούν 24 ώρες την ημέρα, επειδή οι γονείς τους πρέπει να εργάζονται σχεδόν όλο το εικοσιτετράωρο. Για τους άστεγους Αμερικανούς που ζουν όλο τον χρόνο σε σκηνές. Για την επιδημία αυτοκτονιών μεταξύ των αμερικανών αγροτών.

Ο θυμός της Ερενράιχ για την ανισότητα παρέμεινε αμείωτος μέχρι το τέλος της ζωής της. Σε μια συνέντευξη του 2020 στο «The New Yorker» είπε ότι η έλλειψη αμειβόμενης αναρρωτικής άδειας και η φθίνουσα ευημερία της εργατικής τάξης εξακολουθούν να της προκαλούν «ζοφερές και οργισμένες σκέψεις». «Αποδεικνύουμε ότι είμαστε τόσο ευάλωτοι στις Ηνωμένες Πολιτείες», είπε. «Οχι μόνο επειδή δεν έχουμε δίχτυ ασφαλείας ή πολύ λίγο, αλλά επειδή δεν δείχνουμε ετοιμότητα σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης, ούτε κοινωνική υποδομή».