Ξέραμε ότι τα λόγια θα ειπωθούν μια μέρα, παρ’ όλα αυτά σοκαριστήκαμε όταν τα ακούσαμε: Η βασίλισσα είναι νεκρή. Φυσικά, ξέραμε ότι ερχόταν η στιγμή. Οταν κυκλοφόρησε μια φωτογραφία την Τρίτη που δείχνει τη μονάρχη να καλωσορίζει τη νέα πρωθυπουργό στο Μπαλμόραλ, το πρόσωπό της φαινόταν ασυνήθιστα άτονο. Η βασίλισσα ήταν 96 ετών και είμαστε όλοι θνητοί, ακόμα και οι γαλαζοαίματοι. Και όμως η ανακοίνωση ότι πέθανε το απόγευμα της Πέμπτης θα ταρακουνήσει τη χώρα πολύ βαθιά, για λόγους που μπορεί να μην κατανοούμε πλήρως.
Πολλοί θα πουν ότι το έθνος έχασε τη γιαγιά του, ότι είμαστε μια οικογένεια που στερήθηκε τη μητριάρχη του, όμως ήταν κάτι παραπάνω: ένα σταθερό σημείο στη ζωή μας, μια φιγούρα που υπενθύμιζε τη συνέχεια. Ολα έχουν αλλάξει από εκείνη την ημέρα το 1952, που κληρονόμησε τον θρόνο. Εκείνη η χώρα – της ασπρόμαυρης τηλεόρασης και των κυρίων με καπέλα – και η σημερινή χώρα μετά βίας αναγνωρίζουν η μία την άλλη. Το μόνο κοινό που είχαν, ήταν αυτή.
Ηταν ενσωματωμένη στο ύφασμα της ζωής μας τόσο ολοκληρωτικά, που είχαμε σταματήσει να βλέπουμε το νήμα εδώ και πολύ καιρό. Δεν ήταν μόνο τα κέρματα, τα χαρτονομίσματα και οι ταχυδρομικές θυρίδες. Ηταν το γεγονός ότι μπορούσες να ακούσεις ένα τραγούδι που λεγόταν Her Majesty, από μια διαφορετική ζωή, γραμμένο από ένα γκρουπ που διαλύθηκε πριν από μισό αιώνα, και το άτομο που περιέγραφαν ήταν το ίδιο που βασίλευε ακόμα. Η μακροζωία παίζει τέτοια περίεργα κόλπα. Οπως με το να είσαι γονιός, έτσι και με το να είσαι το πρόσωπο του έθνους: μεγάλο μέρος της δουλειάς είναι απλώς να είσαι παρών. Η Ελισάβετ το κατάλαβε πολύ βαθιά, συνειδητοποιώντας ότι η συνέχεια εν μέσω αναταράξεων ήταν η μεγάλη αξία που μια μοναρχία θα μπορούσε να προσθέσει σε ένα δημοκρατικό σύστημα. Γι’ αυτό δεν υποστήριξε ποτέ την παραίτηση, ανεξάρτητα από την ηλικία ή τα προβλήματα υγείας. Κατά την άποψή της, η αποκήρυξη του θρόνου το 1936 από τον θείο της Εδουάρδο Η’, έπειτα από μόλις 325 ημέρες στον θρόνο, ήταν ένα τραύμα που δεν έπρεπε να επαναληφθεί ποτέ. Η δουλειά του μονάρχη ήταν να μείνει στη θέση του, ένα σταθερό κέντρο μέσα σε έναν χαοτικό στρόβιλο.
Το αποτέλεσμα ήταν ότι σε μια εποχή με τεράστιες κοινωνικές αναταραχές, μια εποχή που θα μπορούσε να είχε αποδειχθεί καταστροφική για έναν φεουδαρχικό θεσμό όπως η μοναρχία, εκείνη κατάφερε να εδραιώσει τη θέση του θρόνου. Πώς τα κατάφερε; Με αυτοσυγκράτηση, ευδιάκριτη αίσθηση του καθήκοντος και παλιομοδίτικη εργασιακή ηθική. Ολα αυτά όμως, όσο αξιοθαύμαστα κι αν είναι, δεν εξηγούν τη συναισθηματική δέσμευση της Ελισάβετ με το έθνος που υπηρέτησε τόσον καιρό. Αντίθετα, το κλειδί βρίσκεται σε κάτι που προηγήθηκε της βασιλείας της, που προϋπήρχε ακόμη και της ενηλικίωσής της: στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Συγκεκριμένα στο 1940 όταν η Βρετανία στάθηκε μόνη της ενάντια στον φασισμό.
Αυτή η περίοδος έχει περάσει από τη μνήμη στην ιστορία. Ο τελευταίος ανθρώπινος δεσμός με τον πόλεμο, το τελευταίο πρόσωπο στη βρετανική δημόσια ζωή που έπαιξε ρόλο τότε, ήταν η βασίλισσα. Ηταν στο μπαλκόνι, με στολή, δίπλα στον Ουίνστον Τσόρτσιλ την Ημέρα της Νίκης. Η βασίλισσα μας συνέδεε με το καθοριστικό γεγονός στη σύγχρονη εθνική μας ζωή, το γεγονός από το οποίο αντλούμε ακόμη περηφάνια και σκοπό.
Τώρα μπαίνουμε σε ένα νέο μέλλον. Εκατομμύρια θρηνούν ήδη κάτι οικείο και πολύτιμο: την απώλεια κάποιας που ήταν παρούσα ολόκληρη τη ζωή μας. Ο θάνατός της θα μας ξυπνήσει αναμνήσεις για όλα όσα πέρασαν αυτά τα τελευταία 70 χρόνια, και για όλους εκείνους τους άλλους που αγαπήσαμε και χάσαμε. Υπάρχει θλίψη μέσα στη θλίψη. Σήμερα θρηνούμε τη μονάρχη. Και σε αυτήν ακριβώς την πράξη, θρηνούμε και για τον εαυτό μας.
