Απλά μαθήματα οικονομικής πολιτικής

Η ενεργειακή κρίση που ταλανίζει την ευρωπαϊκή οικονομία, συνεπώς και τη χώρα μας, αποτελεί μια διαταραχή που πλήττει την προσφορά της οικονομίας. Η εκρηκτική άνοδος των τιμών της ενέργειας έχει εκτινάξει το κόστος παραγωγής των προϊόντων και υπηρεσιών. Δεδομένης της ζήτησης, οι τιμές αυξάνονται, ενώ η οικονομική δραστηριότητα επιβραδύνεται. Το ερώτημα που ανακύπτει αφορά τα περιθώρια άσκησης οικονομικής πολιτικής, αφού η διαμορφούμενη κατάσταση πλήττει την αγοραστική δύναμη και άρα το βιοτικό επίπεδο των πολιτών.

Πριν απαντήσουμε το ερώτημα αυτό, πρέπει να έχουμε κατά νου ότι από τη στιγμή που αυξάνεται η τιμή ενός πόρου τον οποίο μια οικονομία δεν διαθέτει αλλά χρειάζεται – συνεπώς εισάγει -, π.χ. πετρέλαιο ή φυσικό αέριο, η οικονομία αυτή, δεδομένων των υπόλοιπων παραγόντων, γίνεται φτωχότερη καθώς απαιτείται μεγαλύτερο κομμάτι του εθνικού της εισοδήματος για τη χρηματοδότηση των εισαγωγών του συγκεκριμένου πόρου.

Για τη διαχείριση των βραχυπρόθεσμων επιπτώσεων της κρίσης υπάρχει η νομισματική και η δημοσιονομική πολιτική. Η μακροπρόθεσμη ωστόσο αντιμετώπιση απαιτεί την απεξάρτηση της οικονομίας από τους πόρους που δεν διαθέτει.

Σε επίπεδο νομισματικής πολιτικής, η ΕΚΤ προκρίνει την αύξηση των επιτοκίων ως απάντηση στην άνοδο του πληθωρισμού. Η αντίδραση αυτή δικαιολογείται αφενός στη βάση της μεγάλης νομισματικής επέκτασης που προηγήθηκε της ενεργειακής κρίσης, αφετέρου λόγω της ανάγκης στήριξης της ισοτιμίας του νομίσματος. Ωστόσο, στη δεδομένη περίσταση, μια επιθετική και χωρίς μέτρο άνοδος των επιτοκίων ίσως επιτείνει την υφεσιακή δυναμική της οικονομίας, χωρίς την ίδια στιγμή να αντιμετωπίσει το πρόβλημα του πληθωρισμού, που είναι απότοκο κυρίως προβλημάτων στην προσφορά.

Στη φαρέτρα της δημοσιονομικής πολιτικής, που εξακολουθεί να είναι στα χέρια των εθνικών κυβερνήσεων, βρίσκονται επιλογές όπως οι επιδοτήσεις της κατανάλωσης, οι εισοδηματικές ενισχύσεις κ.ο.κ. Το πρόβλημα είναι, ότι σε επίπεδο οικονομίας συνολικά, τίποτα δεν είναι δωρεάν. Οι όποιες επιδοτήσεις ή εισοδηματικές ενισχύσεις θα πρέπει να χρηματοδοτηθούν είτε από αύξηση της φορολογίας είτε από δημόσιο δανεισμό, δηλαδή μελλοντική αύξηση της φορολογίας. Στην περίπτωση της Ελλάδας, τα πράγματα περιπλέκονται περαιτέρω εξαιτίας του υψηλού δημόσιου χρέους που περιορίζει τον δημοσιονομικό χώρο. Η κυβέρνηση μέχρι τώρα, υπό την πίεση και της αντιπολίτευσης, έχει επιλέξει τις οριζόντιες καλύψεις. Η επιλογή αυτή δεν είναι βιώσιμη δημοσιονομικά, ενώ μεσομακροπρόθεσμα θα προκαλέσει σοβαρότερα προβλήματα από αυτά που επιχειρεί να αντιμετωπίσει.

Υπάρχει λύση; Οπως σε κάθε πρόβλημα στα οικονομικά, οι όποιες λύσεις είναι ατελείς, καθώς συνεπάγονται κάποιο κόστος, ενίοτε κρυφό (στη συγκεκριμένη περίπτωση, την επιβάρυνση των δημοσιονομικών μεγεθών που θα φανεί στο μέλλον).

Η λύση που αντέχει ο εθνικός προϋπολογισμός – ελλείψει προς το παρόν κάποιας κοινής ευρωπαϊκής παρέμβασης – είναι ένα πλαίσιο στοχευμένων ενισχύσεων προς τις επιχειρήσεις – για να μην πληγεί η παραγωγική βάση – και τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά. Μετά την υπερδεκαετή δημοσιονομική περιπέτεια της ελληνικής οικονομίας, οποιαδήποτε πλειοδοσία για πολιτικές πέραν των δυνατοτήτων της αποτελεί εθνικά ανεύθυνη και επικίνδυνη στάση.

Ο Γιώργος Οικονομίδης είναι καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών