Το θεματάκι της Ρωσίας

Το γερμανικό περιοδικό «Der Spiegel» δημοσίευσε προ ημερών ένα αποκαλυπτικό ρεπορτάζ για τα πολυτελή ταξίδια στο εξωτερικό της μικρότερης κόρης του Πούτιν – εκείνης που είχε την ατυχία να του μοιάζει φυσιογνωμικά. Διαβάζουμε ότι, στο διάστημα 2016-2021, η χαϊδεμένη του μπαμπά της έκανε 100 ταξίδια αναψυχής στο εξωτερικό, πάντα συνοδευόμενη από δώδεκα φρουρούς, αποσπασμένους από την ειδική ομάδα ασφαλείας του πατέρα της. Τα ταξίδια είχαν ως επί το πλείστον προορισμούς στην πλούσια Ευρώπη: στο Μόναχο, στις Αλπεις, στην Ιταλία και πάντοτε στα καλύτερα και πιο «exclusive» ξενοδοχεία. Εννοείται ότι το πακέτο περιελάμβανε πάντα λιμουζίνες, spa, λιβρέες και τα συμπαρομαρτούντα, όπως επίσης εννοείται ότι όλα αυτά τα πλήρωνε το ρωσικό δημόσιο, δηλαδή ο μπαμπάς της που το έχει ιδιοποιηθεί.

Ομως το κοσμοπολίτικο lifestyle της Κατερίνα Τιχόνοβα έρχεται σε πλήρη σύγκρουση με την ιδεολογία του καθεστώτος Πούτιν. Το δημοσίευμα του γερμανικού περιοδικού παραθέτει απόσπασμα άρθρου του Νικολάι Πάτρουσεφ, στο οποίο εκφράζει το πνεύμα των αξιών της «Ευρασίας»: «Στη Δύση, σκόπιμα θολώνουν τέτοιες βασικές έννοιες, όπως η οικογένεια, ο πατέρας, η μητέρα, ο άνδρας, η γυναίκα. Στον κοινωνικό τομέα, ο νεοφιλελευθερισμός καλλιεργεί τον ατομικισμό, τον εγωισμό, τη λατρεία της απόλαυσης, του άκρατου καταναλωτισμού. Απολυτοποιεί την ελευθερία οποιασδήποτε αυτοέκφρασης». Αντιθέτως, το ευρασιατικό υπόδειγμα, του οποίου ο Πάτρουσεφ είναι εκ των θεωρητικών, προτάσσει την ομάδα, την κοινότητα, το ισχυρό κράτος και τις αξίες του κοινοτισμού.

Οτι αυτές είναι οι πεποιθήσεις που ο Πάτρουσεφ διατυμπανίζει ανοικτά (διατηρεί το δικό του μπλογκ, όπου αρθρογραφεί συστηματικά) έχει μεγάλη σημασία, αν λάβουμε υπ’ όψιν ποιος είναι ο κύριος. Πρώην αρχηγός της FSB (διαδόχου της KGB) και επικεφαλής, σήμερα, του Συμβουλίου Ασφαλείας της Ρωσίας, ο Πάτρουσεφ, μόλις έναν χρόνο μεγαλύτερος του Πούτιν, ανήκει στον στενό κύκλο των συνεργατών του Πούτιν από τα χρόνια της Αγ. Πετρούπολης. Περιγράφεται ως σκληρός και αποφασιστικός όσο και ο Πούτιν. «Μιλάει πάντοτε βρίζοντας και δεν κερδίζεις την εκτίμησή του αν δεν τον βρίσεις κι εσύ», όπως τον περιγράφει κάποιος που τον γνωρίζει στη συγγραφέα Κάθριν Μπέλτον (για το βιβλίο της οποίας, «Putin’s People», έγραψα στο παρελθόν).

Το σημαντικότερο όλων, όμως, είναι ότι ο Πάτρουσεφ ήταν εκείνος που έβαλε στο κεφάλι του Πούτιν τις ιδέες περί ρωσικού μεγαλοϊδεατισμού. Η δική του επιρροή διαμόρφωσε τις αντιλήψεις του Πούτιν για τον ιστορικό προορισμό της Ρωσίας και μάλιστα κατά τη δύσκολη περίοδο της αβεβαιότητας, αμέσως μετά την παταγώδη πτώση του κομμουνισμού. Αυτό δίνει στις απόψεις του Πάτρουσεφ την αξία τους μέσα στο σύμπαν του Πούτιν – πέραν του ότι ως γ.γ. του Συμβουλίου Ασφαλείας έχει το ασυνήθιστο προνόμιο της τακτικής αρθρογραφίας.

Και μία τελευταία λεπτομέρεια από τον βίο και την πολιτεία του Πάτρουσεφ, για να σας δώσω μια ιδέα του μέτρου της σκληρότητας του συγκεκριμένου κυρίου. Για να ξεκινήσει τον πόλεμο κατά της Τσετσενίας, στις αρχές του αιώνα μας, ο Πούτιν χρησιμοποίησε ως αφορμή μια σειρά πολύνεκρων τρομοκρατικών επιθέσεων, που είχαν όλες την ίδια μορφή: εκρηκτικά στο υπόγειο της πολυκατοικίας, ανατίναξη στις 5 τα ξημερώματα, κατάρρευση του κτιρίου, εκατοντάδες θύματα μέσα στα ερείπια. Η τελευταία ανάλογη απόπειρα, όμως, απέτυχε. Τους τσάκωσαν στα πράσα, τους κυνήγησαν, τους έπιασαν και ανακάλυψαν ότι ήταν πράκτορες της FSB! Το γεγονός έπεισε όσους υποψιάζονταν ότι οι μυστικές υπηρεσίες ήσαν πίσω από τις ανατινάξεις πολυκατοικιών. Πώς τα μπάλωσαν οι Αρχές; Βγήκε ο αρχηγός της FSB, ο Πάτρουσεφ, στην τηλεόραση και είπε ότι ήταν προληπτική άσκηση της FSB, για να δοκιμάσει την ετοιμότητα του μηχανισμού ασφαλείας…

Για να επανέλθω εκεί από όπου ξεκίνησα, η αντίφαση μεταξύ της ιδεολογίας του Πούτιν και των πόθων της θυγατέρας του είναι μια μορφή εκδήλωσης του χρόνιου προβλήματος στην ιστορία της Ρωσίας – αυτό που κάποιοι θα έλεγαν το κόμπλεξ της Ρωσίας, το «θεματάκι» της που την ταλαιπωρεί από τότε που έγινε κράτος. Είναι το ότι, λόγω γεωγραφικού μεγέθους κυρίως, η Ρωσία έχει τη φιλοδοξία υπερδύναμης, αλλά οι πραγματικές δυνατότητές της ποτέ δεν φτάνουν για την εκπλήρωση της φιλοδοξίας. Εκεί εντοπίζεται και η ρίζα της προβληματικής και αμφίσημης σχέσης της με την Ευρώπη. Αυτής της σχέσης, δηλαδή, που βλέπουμε στην περίπτωση της κόρης του Πούτιν.