Διαφάνεια

Στις 8 Αυγούστου το FBI διεξήγαγε έρευνα σε κατοικία του τέως προέδρου Τραμπ. Μετά την έντονη δημόσια αντιπαράθεση που ακολούθησε, ο ίδιος ο υπουργός Δικαιοσύνης ζήτησε και το Δικαστήριο δέχθηκε να αρθεί το απόρρητο του εντάλματος έρευνας, καθώς και του καταλόγου (με τους τίτλους, όχι φυσικά το περιεχόμενο) των κατασχεθέντων αρχείων. Τα αρχεία αφορούσαν, μεταξύ άλλων, στις πυρηνικές δυνάμεις των ΗΠΑ, ενώ ένα αρχείο είχε τίτλο «Πρόεδρος της Γαλλίας». Η αίτηση του υπουργού επικαλέστηκε «το ισχυρό και αναντίλεκτο συμφέρον του κοινού να κατανοήσει τι συνέβη υπό τις περιστάσεις», το οποίο σταθμίστηκε με την ακεραιότητα της έρευνας εθνικής ασφαλείας (βλ. την από 11-8-2022 αίτηση των Ηνωμένων Πολιτειών ενώπιον του Ομοσπονδιακού Πρωτοδικείου της Νότιας Περιφέρειας της Φλόριντα στην υπόθεση 08332-BER). Στη συνέχεια, η εφημερίδα «New York Times» και άλλοι οργανισμοί μαζικής ενημέρωσης υπέβαλαν αίτημα για άρση του απορρήτου και της ενόρκου βεβαιώσεως του FBI, με την οποία τεκμηριωνόταν το αίτημα της έρευνας. Το Δικαστήριο ζήτησε από τις Ηνωμένες Πολιτείες απόψεις ως προς τη δυνατότητα δημοσιοποίησης τμημάτων αυτού. Με την από 25-8-2022 απόφασή του, διέταξε τη δημοσιοποίηση τμημάτων της ενόρκου βεβαιώσεως, θεωρώντας ότι προέχει το δημόσιο συμφέρον η κοινωνία να γνωρίζει τους λόγους μίας τόσο σημαντικής πράξης (έρευνα σε κατοικία του τέως προέδρου), αφού όμως καλυφθούν από το FBI τα ονόματα μαρτύρων, πρακτόρων, πηγών κ.λπ. και οι πληροφορίες για τις στρατηγικές έρευνας, ώστε να μη θιγεί η ακεραιότητα της διεξαγόμενης έρευνας. Την Παρασκευή δόθηκε στη δημοσιότητα περιτετμημένη η ένορκη βεβαίωση. Πρόκειται για κείμενο 38 σελίδων που τεκμηριώνει τους λόγους για τους οποίους πιθανολογείτο ότι έγγραφα που αφορούσαν στην εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ βρίσκονταν στην κατοικία. Με τεκμηρίωση και όρκο.

Η εξιστόρηση παρέχει διδάγματα: οι φιλελεύθερες δημοκρατίες πρέπει να είναι σε θέση να κάνουν βασικές διακρίσεις. Πρώτον, ανάμεσα σε ζητήματα τρέχουσας διαχείρισης και ζητήματα μείζονος δημοσίου ενδιαφέροντος που δικαιολογούν δημόσιο έλεγχο. Δεύτερον, ανάμεσα σε ό,τι θέτει σε κίνδυνο την εθνική ασφάλεια και ό,τι απλώς σχετίζεται με αυτήν. Να είναι σε θέση να προβαίνουν σε λεπτές σταθμίσεις, ώστε να διασφαλίζεται ο δημόσιος έλεγχος δίχως να παραβιάζονται ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα, ούτε να διακυβεύεται η εθνική ασφάλεια. Τέταρτον, να γνωρίζουν ότι κανένας θεσμός δεν είναι τέλειος – διασφάλιση του εθνικού συμφέροντος προϋποθέτει πίστη στο δημοκρατικό πολίτευμα, σωφροσύνη στο πολιτικό σύστημα, επαρκή θεσμικά αντίβαρα και, όταν εγείρονται μείζονα ερωτήματα, φως.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι αν. καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ