Το μέλλον της πολιτικής συνοχής στην ΕΕ

Την 1η και 2η Σεπτεμβρίου οι υπουργοί που είναι αρμόδιοι για την πολιτική συνοχής θα συναντηθούν στην Πράγα στο άτυπο Υπουργικό Συμβούλιο για να συζητήσουν μεταξύ άλλων το μέλλον της πολιτικής συνοχής και να χαράξουν τις κατευθυντήριες γραμμές και άξονές της για την περίοδο μετά το 2027. Η πολιτική συνοχής αποτελεί βασικό μοχλό για την προώθηση της μακροπρόθεσμης σύγκλισης εντός της Ενωσης. Οπως άλλωστε επισημαίνεται στην 8η έκθεση για τη συνοχή, η πολιτική συνοχής συνέβαλε αποτελεσματικά στη γεφύρωση του οικονομικού χάσματος μεταξύ λιγότερο και περισσότερο ανεπτυγμένων περιφερειών και χωρών, κάτι που συνάδει με την εντολή της ΕΕ, που κατοχυρώνεται στη Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ενωσης, για τη μείωση των ανισοτήτων μεταξύ των περιοχών.

Τι είδους πολιτική συνοχής όμως χρειαζόμαστε; Την παραδοσιακή, αυτήν που είχαμε συνηθίσει τόσα χρόνια, που είχε όμως αρκετά προβλήματα εφαρμογής και ευελιξίας; Που ήταν και αρκετά γραφειοκρατική και πολύπλοκη; Μια πολιτική συνοχής την οποία λίγοι μπορούσαν να κατανοήσουν και να ωφεληθούν;

Μήπως είναι απαραίτητο και αναγκαίο να πάμε σε ένα τελείως διαφορετικό μοντέλο; Σε ένα πρότυπο διακυβέρνησης παρόμοιο του Ταμείου Ανάκαμψης; Με κύρια χαρακτηριστικά τον ταχύ σχεδιασμό και την έγκριση των προγραμμάτων, την πραγματική και ουσιαστική εστίαση των παρεμβάσεων στα αποτελέσματα (και χρήση της «χρηματοδότησης που δεν συνδέεται με τις δαπάνες») και την περαιτέρω απλοποίηση;

Η απάντηση είναι πάντοτε κάπου στη μέση. Δεν χρειάζεται ούτε άσπρο ούτε μαύρο. Η πραγματικότητα που ζούμε έδειξε, ειδικά μετά την πανδημία του κορωνοϊού, ότι η συνοχή πρέπει να ανταποκρίνεται και στις άμεσες και επείγουσες ανάγκες που προκύπτουν. Η πολιτική συνοχής είναι ένα μέσο που μπορεί να συνδυάσει τις μακροπρόθεσμες προτεραιότητες της ΕΕ με τις άμεσες επιτόπιες ανάγκες, έχοντας μια μοναδική εικόνα των περιφερειακών και τοπικών προκλήσεων μέσω της τακτικής ανταλλαγής απόψεων με τα ενδιαφερόμενα μέρη και διαβούλευσης πριν και κατά τη διάρκεια της υλοποίησης των προγραμμάτων.

Αυτό βοηθά την πολιτική να προσαρμοστεί και να ανταποκριθεί τόσο στις βραχυπρόθεσμες όσο και στις μακροπρόθεσμες προκλήσεις. Η διαχείριση της πανδημίας αλλά και ο πόλεμος στην Ουκρανία ανέδειξαν περίτρανα πως η συνοχή μπορεί να καταστεί αποτελεσματική, άμεση και ταχεία και να συμβάλει στην ανακούφιση και ανάκαμψη περιοχών και πολιτών της ΕΕ. Η πολιτική συνοχής θα πρέπει να βρει το «modus vivendi» έτσι ώστε να ανταποκρίνεται συστηματικά σε κάθε νέα πρόκληση, χωρίς ταυτόχρονα να διαταράσσει τον στρατηγικό, μακροπρόθεσμο προσανατολισμό των ταμείων της.

Ο Γιώργος Μελέας είναι εθνικός εμπειρογνώμονας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή