Η θυσία

Στη σειρά διηγημάτων με τον τίτλο «Εγκλημα στο νησί», κάθε ιστορία διαδραματίζεται σε διαφορετικό νησί, ενώ εκτός από την εγκληματική ενέργεια ή την πρόθεση για την τέλεσή της, καθώς και την αναζήτηση του δράστη, πρωταγωνιστικό ρόλο παίζουν η ιδιομορφία και ο τοπικός πολιτισμός του. Με θέματα σύγχρονα, αλλά και κλασικά, όπως η εκδίκηση, η ζήλια, η απόγνωση, με αναφορές στις ιδιαιτερότητες του εκάστοτε τόπου, μεταφερόμαστε από την Κέρκυρα μέχρι τη Σάμο, την Τήνο, την Τζια, τη Σαντορίνη, την Πάρο, τη Ρόδο, την Κρήτη, τη Θάσο και το μικρό Τρίκερι. Χαρακτηριστικά συστατικά όλων των ιστοριών είναι η έκπληξη και η ανατροπή. Δημοφιλές ανάγνωσμα, το έργο της αστυνομικής λογοτεχνίας συντροφεύει τον αναγνώστη στην καθημερινότητα και τις διακοπές του μέσω του μυστηρίου, των γρίφων αλλά και των περιγραφών του τόπου και των τοπίων, εντός των οποίων εκτυλίσσεται η πλοκή, όπως συμβαίνει με τα παρόντα διηγήματα που παρέδωσαν στην εφημερίδα δέκα συγγραφείς του είδους.

Εγώ ξέρω τι έγινε, Στέλλα, αλλά δεν θα το πω σε κανέναν. Μόνο σ’ εσένα. Δικός σου παππούς ήταν, εσύ πρέπει ν’ αποφασίσεις. Αυτό είναι το δίκαιο. Αμα πούμε τι έγινε, οι Αμερικάνοι θα πάρουν το αμπέλι σας και τα κτήματα των άλλων. Αν δεν το πούμε, θα φύγει ο αντιπρόσωπός τους. Θα κάνουμε ό,τι θέλεις. Ασε που άμα το πω θα μάθουν ότι μπορώ να μπαίνω και να βγαίνω από το σπίτι, όποτε θέλω, χωρίς να με πάρουν είδηση. Που η μάνα μου με το τσικ πετάγεται και ρωτάει ποιος είναι.

Ακου, λοιπόν, όταν είδα τον παππού μου να φεύγει μες στη νύχτα τον ακολούθησα. Μη φοβάσαι, Στέλλα. Σ’ το υποσχέθηκα. Ποτέ δεν θα μαρτυρήσω τι έκανε ο παππούς σου. Ανάποδα να με κρεμάσουν. Κι εγώ τον αγαπούσα τον καπετάνιο, κι ας είχαν ελαφρύνει τα μυαλά του. Μη θυμώνεις. Δεν το είπα εγώ. Βούιζε η Ιουλίδα. Ολο για τον Λιόντα και τις νύμφες έλεγε. Οτι τις έβλεπε να τρέχουν τρομαγμένες εδώ κι εκεί στην κοιλάδα και το λιοντάρι να τις φοβερίζει.

Πάντως έλεγε καλύτερες ιστορίες απ’ αυτές που λέει η δασκάλα μας στην Ιστορία. Πότε έγινε το ένα και πότε το άλλο. Ενώ οι δικές του δεν έχουν χρόνο. Είναι πριν από τον χρόνο. Και τα παραμύθια είναι παλιότερα από τον χρόνο, αλλά οι ιστορίες του παππού σου είναι αληθινές. Μου το είπε όταν τον ρώτησα. «Αφησαν χνάρια που τ’ αγγίζεις με το χέρι σου», είπε. «Να, οι κόρες της Κέας, ας πούμε, και το λιοντάρι. Κανείς δεν ξέρει πώς βρέθηκαν εδώ».

Πάντως ο παππούς σου δεν πέθανε εκεί που τον βρήκαν. Στο καΐκι του, το πρωί. Περίμενε, θα καταλάβεις. Ηταν η τελευταία νύχτα που το καΐκι ήταν δικό του, ε; «Πήγε να το αποχαιρετήσει και ράγισε η καρδιά του», είπαν στη χώρα. Στην αρχή. Πριν αρχίσουν οι φήμες για τους Αμερικάνους. Τώρα μπορεί το καΐκι να έχει γίνει κιόλας αλιευτικός τουρισμός με ψαροκάικα. Μη με κοιτάς. Ούτε εγώ ξέρω τι είναι. Το μόνο που ξέρω είναι ότι οι Αμερικάνοι το αγόρασαν για να το βάλουν μαζί με τ’ άλλα στην εταιρεία τους. «Τουλάχιστον γλίτωσε την μπουλντόζα και τη χωματερή η “Ροζαλία”, το καΐκι μου», είπε ο παππούς σου. Το αγαπούσε το καΐκι του, όπως τη γιαγιά σου, τη Ροζαλία. Τη θυμάσαι καθόλου;

«Οταν είμαι στο καΐκι, ακούω το τραγούδι της», έλεγε και γελούσε. Σαν να την έβλεπε να του γνέφει. Να τέτοια έλεγε ο παππούς σου και… Καλά, μη θυμώνεις. Σου είπα. Εγώ ποτέ δεν πίστεψα ότι έχανε. Πάντως, το είχε με το τραγούδι η γιαγιά σου η Ροζαλία. Οταν έψελνε στην εκκλησία, ακουγόταν σαν καμπάνα η φωνή της.

Είχε άδικο ο παππούς σου, Στέλλα. Τι να λέμε τώρα. Σαν σουγιάς δίπλωνε ν’ ανεβεί ένα ένα τα σκαλιά, βογκώντας ως το σπίτι σας. Τον πονούσαν πολύ τα αρθριτικά. Είχε και την καρδιά του και δεν έπαιρνε τα φάρμακα. Ηταν αγύριστο κεφάλι, παραδέξου το. Πόσο καιρό είχε να ξεχερσώσει το αμπελάκι σας στον Λιόντα; Χτες που πήγαμε στο νεκροταφείο για τα σαράντα, δάσος τα χορτάρια. Δεν είδες; Ούτε στο καΐκι του μπορούσε να πάει τελευταία. Στο καφενείο απέναντι, στον μόλο, καθόταν και το κοίταζε δεμένο να χορεύει.

Κι αν δεν τον κατέβαζε στο λιμάνι η μάνα σου με το ταξί, ούτε αυτό θα μπορούσε να κάνει. Τσακίζεται στη δουλειά η μάνα σου. Το πρωί στο ταξί, το βράδυ όλους να σας ταΐσει. Εχει να το λέει η μάνα μου. Κι ο μπαμπάς σου το πρωί οικοδομή, το βράδυ ταξί. Στις βίλες στον Οτζιά, αυτός πέρασε τα πλακάκια. Ανάσα δεν παίρνουν. Δεν είχε δίκιο ο παππούς σου να λέει ότι ο μπαμπάς σου πιάστηκε σαν χάννος όταν πούλησε το καΐκι στους Αμερικάνους. Ολοι στη Χώρα πήραν το μέρος του μπαμπά σου. Μόνο οι γέροι, οι φίλοι του, ανάμεσά τους κι ο δικός μου ο παππούς, έδωσαν δίκιο στον καπετάνιο.

Το καΐκι του παππού σου μόνο έξοδα έφερνε. Κι ο μπαμπάς σου δεν το έχει με τη θάλασσα, να πεις ότι θα το συντηρήσει και θα το δουλέψει. Εστω να πηγαίνει τους τουρίστες για μπάνιο στο Βουρκάρι. Ηταν μεγάλη ευκαιρία που το πούλησε στους Αμερικάνους. Καλύτερα, παρά να το σπάζατε για την επιδότηση. Θα μπορέσετε τώρα ν’ ανοίξετε το μαγαζί με τα τουριστικά που θέλει η μάνα σου. Κι άμα πουλούσατε και το αμπέλι, θα παίρνατε και το μισό ταξί. Αλλά ξεκίνησαν οι φήμες κι όλοι αγρίεψαν. Στραβοκοίταζαν τους Αμερικάνους, μουρμούριζαν. Πρωί πρωί έφυγαν την άλλη μέρα.

Είχε γίνει κι ο καβγάς όταν τους πέτυχε ο παππούς σου στην ταβέρνα. Θυμάσαι; Χαλάστηκαν οι Αμερικάνοι με τις φωνές, αλλά δεν έκαναν πίσω. Αντίθετα ήθελαν ν’ αγοράσουν και το αμπέλι. Αμα έπαιρναν και τα άλλα κτήματα στην κοιλάδα του Λιόντα… Είχαν μεγάλα σχέδια για τον τουρισμό της Ιουλίδας. Αλλά με τις φήμες που κυκλοφόρησαν, όπου φύγει φύγει.

Πάντως όταν είπαν ν’ αγοράσουν και το αμπέλι σας κι όλη τη γη, αγανάκτησε ο παππούς σου. «Δεν καταλαβαίνεις ότι ξεκληριζόμαστε; Δούλοι θα γίνουμε στο ίδιο το νησί μας. Την ψυχή μας θα πάρουν», φώναζε του πατέρα σου. Ο μπαμπάς σου δεν μιλούσε, αλλά έβραζε μέσα του. Μια ευκαιρία τους δόθηκε να ορθοποδήσουν οι άνθρωποι και χάθηκε από το πείσμα του καπετάνιου. Ομως μπορούν να σταματήσουν αμέσως οι φήμες αν το θελήσεις.

Θα σου πω για τις φήμες, αλλά αυτό που δεν καταλαβαίνω είναι γιατί ο παππούς σου θύμωσε περισσότερο όταν αποφάσισαν οι δικοί σου να πουλήσουν και το αμπέλι. Λες να είχε σχέση με τη σπασμένη Κόρη που είχε βρει παλιά; Σαν αυτές που είδαμε στο μουσείο, όταν πήγαμε με το σχολείο. Κοροϊδεύαμε και γελούσαμε τ’ αγόρια. Εσείς τα κορίτσια ντρεπόσασταν. Λες να μπέρδεψε τις Κόρες με τις νύμφες ο παππούς σου, Στέλλα; Μπα, δεν μοιάζουν. Περισσότερο στις Κρητικές μοιάζουν οι Κόρες μας. Εκείνες όμως έχουν σγουρά μαλλιά και είναι όμορφες. Λένε ότι οι δικές μας είναι τόσο παλιές όσο και το λιοντάρι, ή το λιοντάρι μπορεί να είναι παλιότερο. Δεν ξέρω.

Πάντως, έτσι έπεισε ο παππούς σου τους φίλους του να κάνουν το Νόμιμο. «Θα κάνετε όπως σας είπα, να σωθεί η γη μας. Τη Ροζαλία θα τη βρω. Μια ώρα αρχύτερα, μάλιστα. Αν χάσουμε τις ρίζες μας, άντε να βρούμε τόπο να σταθούμε. Ούτε ποιοι είμαστε θα ξέρουμε ούτε για πού τραβάμε». Δεν κατάλαβα τι εννοούσε. Πού θέλουμε να πάμε; Α, για τις φήμες σου έλεγα.

Μία φήμη έβγαλε ο παππούς μου. Πάω στοίχημα όμως ότι τα ίδια έλεγαν και οι άλλοι. Οτι είχαν ξεμείνει, η παρέα τους, στο καφενείο του μόλου, ώρα αφού είχε κλείσει. Γιατί η νύχτα ήταν γλυκιά και δεν νύσταζαν. Ξαφνικά άκουσαν φωνές. Ερχονταν από το καΐκι. Οι Αμερικάνοι θα είναι, είπαν, και δεν πλησίασαν. Αλλά πάλι δεν έπαιρναν όρκο πως ήταν οι Αμερικάνοι. Το νυχτερινό αεράκι έπαιρνε τις λέξεις. Ούτε και είδαν κανέναν στο σκοτάδι.

Πάντως, εκείνο το βράδυ πέθανε ο παππούς σου και σώθηκε το αμπέλι σας και τα κτήματα των άλλων στην κοιλάδα που φυλάγει το λιοντάρι. Ομως, δεν τον σκότωσαν οι Αμερικάνοι, Στέλλα. Το «Κείων Νόμιμον»* τον σκότωσε. Το είπε μια φορά ο παππούς μου κι η μάνα μου έβαλε τις φωνές και του είπε να μη λέει τέτοια λόγια. Δεν κατάλαβα τι έλεγε, αλλά το έψαξα στο κομπιούτερ του αδελφού μου, του Φώτη. Είναι ένας αρχαίος νόμος που μόνον εδώ είχαμε. Κι ο παππούς μου είπε ψέματα. Δεν ήταν με την παρέα του στο λιμάνι εκείνο το βράδυ.

Ηταν στο σπίτι. Οι άλλοι δούλευαν στην ταβέρνα. Μόνο εγώ κοιμόμουν τάχα. Οταν έφυγε στις μύτες, τον ακολούθησα μέχρι που έφτασε σε μια πεζούλα στην κοιλάδα του λιονταριού. Κάθισε στην ξερολιθιά και περίμενε. Σε λίγο φάνηκαν ο παππούς σου και τρεις άλλοι φίλοι τους. Θα σου δείξω την πεζούλα αν θέλεις. Κάθισαν, λοιπόν, κι έλεγαν ιστορίες και γελούσαν. Είχε κι ένα μπουκάλι ο παππούς μου, κρασί νόμισα, και το πήγαιναν από χέρι σε χέρι. Αλλά μόνο ο παππούς σου ήπιε και σε λίγο πέθανε. Πολύ ήσυχα, Στέλλα. Σαν να κοιμήθηκε. Και οι άλλοι του εύχονταν καλό ταξίδι. Τρόμαξα τότε κι έφυγα. Τι έγινε μετά δεν ξέρω. Πάντως πρέπει να τον κατέβασαν στον μόλο, στο καΐκι του.

Εκαναν τον παλιό νόμο, Στέλλα. Οταν γερνούσαν οι Τζιώτες, για να μη βαρύνουν τους άλλους, γιατί τότε και το φαγητό ήταν λειψό, όσοι ήθελαν έπαιρναν άδεια από τον Δήμο να πιούν κώνειο. Εκαναν μια γιορτή…

«Σήκω. Θ’ αργήσουμε στην πρόβα της χορωδίας. Τρέχα», τον διέκοψε η Στέλλα.

Τον άρπαξε από το χέρι κι άρχισαν να κατηφορίζουν τρέχοντας στο παλιό Δημαρχείο. Εκαιγε ο ήλιος την κοιλάδα του Λέοντα και η θάλασσα άχνιζε στο βάθος.

* «Αν δεν μπορεί κάποιος να ζει καλά, ας μη ζει καν κακά». Κάπως έτσι θα μπορούσαμε να συνοψίσουμε το «Κείων Νόμιμον», το έθιμο δηλαδή των κατοίκων της αρχαίας Κέας, οι οποίοι, με γενεσιουργό αιτία την πολιορκία τους από τους Αθηναίους, προχώρησαν σε μια βαριά απόφαση, όπως την αναφέρει ο Στράβων: να παίρνουν κώνειο όσοι ξεπερνούσαν τα εξήντα χρόνια της ζωής τους και να πεθαίνουν, ώστε να επαρκεί η τροφή για τους υπόλοιπους (σημ. της επιμελήτριας: στο έθιμο αυτό αναφέρεται ο Παντελής Μπουκάλας, στο άρθρο του στην εφημερίδα «Η Καθημερινή» της 30ής Νοεμβρίου 2007).

Η Αννα Δάρδα – Ιορδανίδου γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Αριστοτέλειο, Αγγλοϊρλανδική στο Trinity και Γλωσσολογία στο Λάνκαστερ, όπου έκανε διδακτορική διατριβή. Εργάστηκε στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και στο ΤΕΙ Πειραιά. Εγραψε ένα βιβλίο οικονομικού περιεχομένου, μια μελέτη για το ελληνικό παραμύθι, παραμύθια και αστυνομικά. Διηγήματα δημοσιεύτηκαν σε εφημερίδες και περιοδικά, και θεωρητικά κείμενα στο περιοδικό «Πολάρ». Είναι μέλος της ΕΛΣΑΛ.