Η ισχύς της δημοκρατίας

Η άρση του απορρήτου της επικοινωνίας προέδρου κοινοβουλευτικού κόμματος και ευρωβουλευτή αποτελεί μείζον ζήτημα. Είναι σκόπιμο να αποσαφηνιστούν κρίσιμες συνταγματικές πτυχές και να αναδειχθεί η πολιτειακή σημασία τους. Δίχως να παρασυρθούμε από την πολιτική αντιπαράθεση, καθώς το ζήτημα την υπερβαίνει.

Κατά το Σύνταγμα, το απόρρητο των επικοινωνιών είναι απολύτως απαραβίαστο. Μόνη εξαίρεση προβλέπεται για λόγους εθνικής ασφάλειας ή για διακρίβωση ιδιαίτερα σοβαρών εγκλημάτων. Επομένως, η συνδρομή τέτοιου λόγου αποτελεί όρο νομιμότητας της «επισύνδεσης». Το γεγονός ότι ακολουθείται η νόμιμη διαδικασία και χορηγείται διάταξη αρμόδιου εισαγγελέα αφορά τη διαδικαστική νομιμότητα της πράξης, δεσμεύοντας τα όργανα εφαρμογής. Ωστόσο, αν δεν συντρέχουν οι απαιτούμενες κατά το Σύνταγμα ουσιαστικές προϋποθέσεις, η παρακολούθηση δεν είναι νόμιμη. Τι όμως μπορεί να ελεγχθεί; Η άρση του απορρήτου για λόγους εθνικής ασφάλειας δεν γίνεται στο πλαίσιο της δικαιοδοτικής λειτουργίας, αλλά εντάσσεται στην εκτελεστική λειτουργία του κράτους. Καθώς η ίδια η διάταξη της εισαγγελικής Αρχής δεν χρήζει αιτιολογίας, ελέγχεται η επάρκεια των λόγων που επικαλείται η υπηρεσία που υποβάλλει το αίτημα. Αυτή μπορεί να ελεγχθεί από τον προϊστάμενο της ΕΥΠ, την ποινική Δικαιοσύνη, τα δικαστήρια σε περίπτωση αστικής ευθύνης του κράτους κ.λπ. Αυτονοήτως, μπορεί να εξεταστεί από εξεταστική επιτροπή της Βουλής.

Εν προκειμένω, το ζήτημα που ανακύπτει αφορά τη συνδρομή νόμιμου λόγου άρσης του απορρήτου. Η έννοια της εθνικής ασφάλειας είναι έννοια οριοθετημένη. Δεν αφορά την εξωτερική πολιτική, τις εν γένει διεθνείς σχέσεις κ.λπ., αλλά την «ασφάλεια» της χώρας και συμπεριφορές που τη θέτουν σε διακινδύνευση. Περαιτέρω, ο ευρωβουλευτής κατά την άσκηση των καθηκόντων του διαθέτει απόλυτη ελευθερία γνώμης και δεν υπόκειται σε οποιονδήποτε έλεγχο. Παρακολούθηση για ζητήματα που δεν αφορούν γνώμη είναι μεν νοητή, επειδή όμως ενδέχεται να θίγει την ελεύθερη άσκηση των καθηκόντων του, προϋποθέτει, νομίζουμε, τα πλέον σοβαρά και αναντίλεκτα στοιχεία. Ο νόμος είναι εδώ ελλιπής, ισχύει όμως το Σύνταγμα σε συνδυασμό με το ευρωπαϊκό δίκαιο.

Αντιλαμβανόμαστε ότι βασικό καθήκον της Βουλής είναι να ελεγχθεί αν συνέτρεχαν οι ανωτέρω όροι. Προφανώς η διαδικασία πρέπει να προστατεύσει τα συμφέροντα δημόσιας ασφάλειας της χώρας. Οι συζητήσεις για τη δραστηριότητα της ΕΥΠ είναι απόρρητες, ενώ ο υπουργός π.χ. μπορεί να αρνηθεί να αποκαλύψει διπλωματικό μυστικό που αφορά την ασφάλεια του κράτους. Σε κάθε περίπτωση, όμως, πρέπει να μπορεί η Βουλή να διακριβώσει αν συνέτρεχε αποχρών λόγος περιορισμού δικαιωμάτων έλληνα πολίτη, και δη ευρωβουλευτή. Αν δεν προκύψει ότι συνέτρεχαν αποχρώντες λόγοι, πρέπει να το γνωρίζει ο ελληνικός λαός. Στο δημοκρατικό πολίτευμα, φορέας της κυριαρχίας δεν είναι η εκτελεστική εξουσία, η οποία έχει μόνο δοτές εξουσίες, αλλά ο λαός. Στον πυρήνα της δημοκρατίας εντάσσεται μια βασική αρχή: ο λαός ελέγχει τους κυβερνώντες, όχι οι κυβερνώντες τον λαό.

Είναι αυτονόητο ότι στη δύσκολη περίοδο που έχουμε μπροστά μας πρέπει να διαφυλάξουμε την ισχύ της χώρας. Ισχυρά είναι εκείνα τα κράτη που στηρίζονται στην ισχύ της δημοκρατικής κοινωνίας. Στις μέρες μας, για παράδειγμα, το αμερικανικό Κογκρέσο ελέγχει τις επικοινωνίες των μυστικών υπηρεσιών κατά την εισβολή στο Καπιτώλιο την ημέρα ανακήρυξης της εκλογής του νυν προέδρου. Η Ελλάδα έχει δημοκρατία και αυτή είναι ισχυρή.

Ο Νίκος Παπασπύρου, διδάκτωρ Νομικών του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, είναι αν. καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή (ΕΚΠΑ)