Οι γειτόνισσες της Τήνου

Μεγάλωσα σε μια γειτονιά στη Χώρα της Τήνου που πια δεν υπάρχει. Για την ακρίβεια δεν υπάρχει καμιά από τις τότε γειτονιές. Ολα εκείνα τα απλά, διώροφα σπίτια γκρεμίστηκαν. Ελάχιστα έμειναν, μετρημένα στα δάχτυλα. Τρία-τέσσερα στον παλιό δρόμο για την Παναγία και πέντε-έξι στο λιμάνι και αλλού. Οι γειτονιές της Χώρας τότε ήταν τρεις, η Απάνω Γειτονιά, η Κάτω Γειτονιά και η Παραγκεριά. Η δική μου γειτονιά, ο Αγιος Σπυρίδωνας, ήταν μεταξύ της Απάνω και της Κάτω. Αλλά επειδή δεν γίνεται γειτονιά χωρίς γειτόνισσες, και τη δική μου γειτονιά γυναίκες την καθόριζαν και την οριοθετούσαν. Συγκεκριμένα την καθόριζε το γράμμα μι. Από το δυτικό παράθυρο του σπιτιού μας ίσια μπροστά έβλεπες την κυρά Μαριγούλα την Κορνηλάκενα, δεξιά την κυρά Μαρίνα τη Βουρκάκενα, αριστερά την κυρά Μαρίκα τη Λεβαντίδενα, δίπλα απ’ το σπίτι μας η κυρά Μαρία η Σελέντενα, απέναντι απ’ τον Άγιο Σπυρίδωνα η θεία Μαρούλα η Μηλιούδενα και λίγο πιο κει η Μεταξούδενα και η κυρά Μαργαρίτα η Σιώτενα. Η απόλυτη επικράτεια του γράμματος μι. Γειτόνισσες-αρχοντογυναίκες που σφουγγάριζαν, ψώνιζαν, μαγείρευαν, ζύμωναν ψωμί, έβαζαν μπουγάδα, ανέβαιναν στις ταράτσες ν’ απλώσουν ρούχα, μεγάλωναν παιδιά, πήγαιναν κι άναβαν ξωκκλήσια και ήταν και πρακτορείο ειδήσεων, αφού βγαίναν στα παράθυρα να μάθουν ποιος πέθανε, ποιος παντρεύεται, ποιος ναυτικός ήρθε, ποιος είναι για να μπαρκάρει, ποιο παιδί πέρασε στο πανεπιστήμιο. Πρακτικές γυναίκες με τα κουμάντα τους, άλλες χήρες, άλλες εν αναμονή να χηρέψουν. Δεν υπήρχαν διαζύγια τότε. Αυτός σου ‘λαχε, μ’ αυτόν θα πορευτείς.

Ο πατέρας μου πέθανε τον Αύγουστο του 1944 στη Σύρο όπου ζούσε τότε η τηνιακή οικογένειά μου. Εγώ γεννήθηκα τέσσερις μήνες αργότερα. Αν δεν είχε πεθάνει θα είχα κι εγώ γεννηθεί και μεγαλώσει στη Σύρο, θα ήμουν Συριανός και θα έγραφα σήμερα για μια γειτονιά της Ερμούπολης, εκεί στην Κωνσταντινουπόλεως κοντά στη Μεταμόρφωση. Ομως πέθανε στα τριάντα δύο του χρόνια και η μάνα μου, έγκυος και με δύο μικρά αγόρια, ήρθε στην Τήνο και νοίκιασε σπίτι στη Χώρα. Δυτικά ήταν ο Αγιος Σπυρίδωνας, νότια έβλεπες το λιμάνι. Το νοίκι, όταν ήμουν γύρω στα οκτώ, ήταν πενήντα δραχμές. Μου έδινε η μάνα μου τα χρήματα και τα πήγαινα και τα έδινα στην κυρά Ανέτα την Αραπίτσα. Την έλεγαν έτσι επειδή ήταν πολύ μελαμψή αφού είχε έρθει από την Αβησσυνία. Επειδή το σπίτι της ήταν ακατάστατο και σαν εγκαταλειμμένο, εγώ νόμιζα ότι της δίναμε ελεημοσύνη, δεν καταλάβαινα πως ήταν το νοίκι. Εκείνη μου έπαιζε στο πιάνο τον εθνικό ύμνο της Αβησσυνίας και μου έδινε μια καραμέλα.

Τις Κυριακές πάντα είχαμε κάτι στον φούρνο. Συνήθως κρέας με πατάτες ή παστίτσιο ή γεμιστά. Τα έψηνε ο μπάρμπα Γιώργος ο Γκύζης, η γυναίκα του η κυρά Αννα κρατούσε το ταμείο. Υπήρχε και ο φούρνος του μπάρμπα Λεωνίδα που εξειδικευόταν σε παξιμάδια, κουλούρια, σταφιδόψωμο, άρτους. Απέναντι απ’ του μπάρμπα Λεωνίδα ήταν το μπακάλικο του θείου Αναστάση απ’ το Φαλατάδο απ’ όπου ψωνίζαμε βερεσέ. Εγραφε ο θείος τι παίρναμε, δέκα φέτες σαλάμι αέρος, 100 δράμια κασέρι, δυο δραχμές κεχρί για την καρδερίνα, γεμίζαμε το μπουκάλι λάδι, μια οκά αλεύρι για ψωμί, φαρίνα για κουραμπιέδες, μισή οκά ζάχαρη και μία φορά τον μήνα που έπαιρνε τη σύνταξή της η μάνα μου πήγαινα και του έδινα «έναντι» κι εκείνος αφαιρούσε, αλλά πάντα χρωστούσαμε. Στο άλλο στενό μαγαζί είχε ο μπαρμπα-Χρήστος Κλαυδιανός ή Μπακαλιαράκιας: όλη μέρα πάνω απ’ το τηγάνι τηγάνιζε μπακαλιάρο και έναντι μιας δραχμής είχες ένα κομμάτι μπακαλιάρο και μια φέτα ψωμί, το απόλυτο δεκατιανό. Λαχανικά, πατάτες, κρεμμύδια, σκόρδα, αβγά μάς έρχονταν απ’ το χωριό, απ’ τον θείο Στάθη από τη Μέση ή απ’ τον θείο Χαράλαμπο απ’ τον Σμπεράδο.

Σαν ο πιο μικρός βοηθούσα τη μάνα μου στην κουζίνα και στις δουλειές του σπιτιού. Ηλεκτρικό ρεύμα υπήρχε από το εργοστάσιο του Καρδίτση μόνο από τη δύση του ήλιου έως τα μεσάνυχτα, ίσα ίσα δηλαδή για να υπάρχει φωτισμός, γιατί δεν υπήρχαν ηλεκτρικές συσκευές, οι πιο εύπορες οικογένειες άντε να είχαν ραδιόφωνο. Στα φανάρια (=μεγάλα κουτιά από λαμαρίνα με συρμάτινο πλέγμα που κρέμονταν από το ταβάνι ή στηρίζονταν σε τοίχο της κουζίνας) φυλάγαμε το φαγητό μην πάνε μύγες ή γάτες. Το καλοκαίρι υπήρχε ψυγείο πάγου. Τα βράδια τις Κυριακές πηγαίναμε δίπλα στης κυράς Μαρίας της Σελέντενας και ακούγαμε το θέατρο της Κυριακής.

Παρά τη φτώχεια και τις δυσκολίες της ζωής, δεν στερούμασταν τίποτε, υπήρχε πολλή αγάπη από το σόι, από τη γειτονιά, από τους δασκάλους, από τον παπά, από παντού. Η πιο μεγάλη μου χαρά ήταν να βγαίνω στο μπαλκόνι να βλέπω τα βαπόρια που έριχναν άγκυρα στη μέση του λιμανιού και πήγαιναν οι βαρκάρηδες με τις βάρκες κι έπαιρναν τους επιβάτες με τις βαλίτσες τους να τους φέρουν στην προκυμαία. Και φυσικά μέρες του Δεκαπενταύγουστου γινόταν χαμός απ’ τα πολλά βαπόρια, τους προσκυνητές, τους επίσημους, την μπάντα του Ναυτικού.

Η εξαφάνιση των γειτονιών ήρθε όχι μόνο με το γκρέμισμα των παλιών σπιτιών αλλά με τον οριστικό αφανισμό των γειτονισσών: το είδος εξέλιπε και μαζί του η αρχοντιά και η ομορφιά μιας εποχής…

Ο Ντινος Σιώτης είναι ποιητής και εκδότης του λογοτεχνικού περιοδικού «Δέκατα»