Οι γυναίκες του «Νονού»

Φέτος έκλεισαν τα 50 χρόνια από τη χρονιά που μία από τις πιο εμβληματικές ταινίες του κινηματογράφου, ο «Νονός» (1972) του Φράνσις Κόπολα, έκανε την εμφάνισή της στις αίθουσες. Εχουν γραφτεί χιλιάδες λέξεις σε όλα τα μέσα· ακόμα και εγώ, πριν από μερικούς μήνες έκανα ένα μεγάλο αφιέρωμα για αυτήν στα «ΝΕΑ». Από όλα όσα γράφτηκαν όμως, εκθειαστικά – και δικαίως – για αυτή τη μεγαλειώδη ταινία, το καλύτερο γκανγκστερικό έπος όλων των εποχών (που στην πραγματικότητα δεν είναι γκανγκστερικό έπος αλλά ένα οικογενειακό δράμα με γκάνγκστερ), πουθενά δεν θα βρούμε το πόσο βαθιά (και ίσως άθελά της) αντιφεμινιστική, σχεδόν μισογυνική ταινία είναι. Και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, μια τέτοια ταινία, δεν θα μπορούσε ποτέ να γυριστεί σήμερα, έτσι τουλάχιστον όπως γυρίστηκε τότε.

Αναμφίβολα σε μια ταινία με γκάνγκστερ το ανδρικό στοιχείο είναι εκείνο που εκ των πραγμάτων θα προβληθεί περισσότερο· εκτός βέβαια αν ανάμεσα στους γκάνγκστερ βρίσκεται και γυναίκα, όπως η Μπόνι Πάρκερ (Φέι Ντάναγουεϊ) στο «Μπόνι και Κλάιντ» του Αρθουρ Πεν ή η Μα Μπάρκερ της Σέλεϊ Γουίντερς στη «Bloody mamma» του Ρότζερ Κόρμαν (που είχε παιχθεί εδώ ως «Τέσσερα αδέλφια δολοφόνοι»). Η ανδρική υπεροχή σε αυτού του τύπου τις ταινίες είναι δεδομένη, πόσω μάλλον όταν σε πρώτο πλάνο βρίσκεται μια ιταλική οικογένεια όπου οι κανόνες, τα ήθη και οι συμπεριφορές βρίσκονται απολύτως κάτω από την ομπρέλα της πατριαρχίας. Το θηλυκό, εκ των πραγμάτων, είναι καταδικασμένο να βρίσκεται σε δεύτερη μοίρα. Μέχρι εδώ καλά.

Παρ’ όλ’ αυτά η γυναικεία… ανυπαρξία στον «Νονό» είναι τόσο έντονη που βγάζει τελικά μάτι. Ο  ρόλος των γυναικών είναι τόσο πολύ συγκεκριμένος και τόσο εκ των προτέρων καθορισμένος που θαρρώ ότι αν σήμερα κάποιος πρότεινε στο Χόλιγουντ μια ταινία σαν τον «Νονό» θα του έβαζαν την ιδέα εκεί που δεν φωτίζει ο ήλιος.

Για να δούμε όμως τι ακριβώς λέμε. Οι γυναίκες με ρόλο στον «Νονό» θα έλεγα είναι πέντε με επτά:

Εχεις κατ’ αρχάς τη Μάμα Κορλεόνε (Μοργκάνα Κινγκ), τη γυναίκα του Ντον Βίτο (Μάρλον Μπράντο) και μητέρα των τεσσάρων παιδιών του. Είναι η σύζυγος ενός από τους ισχυρότερους ανθρώπους των Ηνωμένων Πολιτειών και το μόνο που τη βλέπουμε να κάνει είναι να μαγειρεύει και να τραγουδά, λέει δεν λέει ένα καλημέρα, είναι με άλλα λόγια εντελώς ανύπαρκτη ως προσωπικότητα, ακριβώς όπως η γυναίκα του πρωτοπαλίκαρου του Ντον Βίτο, του Πιτ Κλεμέντσα (Ρίτσαρντ Καστελάνο), η οποία το μόνο που ξέρει να κάνει είναι να του μαγειρεύει κανόλι.

Υστερα έχεις την Κόνι Κορλεόνε (Τάλια Σάιρ), την κόρη του Ντον Βίτο, η οποία στην εισαγωγή της ταινίας, την τρομερή σκηνή του γάμου, παντρεύεται το χειρότερο απόβρασμα της κοινωνίας, τον Κάρλο (Τζιάνι Ρούσο). Ο ρόλος της; Να κάνει παιδιά, να τρώει ξύλο από τον άντρα της (ενώ είναι έγκυος) και να κλαίει. Η Κόνι, κυριολεκτικά δεν κάνει τίποτ’ άλλο και ο πατέρας της δεν δείχνει να νοιάζεται ιδιαίτερα, ενώ θα περίμενες ακριβώς το αντίθετο.

Ενας ενδιαφέρων ρόλος είναι της Απολονία (Σιμονέτα Στεφανέλι), της νεαρής γυναίκας που ο Μάικλ Κορλεόνε (Αλ Πατσίνο) ερωτεύεται ενώ κρύβεται στη Σικελία μετά τη δολοφονία του Σολότσο (Αλ Λετιέρι) και του Μακλάσκι (Στέρλινγκ Χέιντεν). Δύο πράγματα είναι τελικά που η Απολονία κάνει. Πρώτον, να φορέσει το νυφικό για να παντρευτεί τον Μάικλ (δεν τους έχουμε δει να ανταλλάσσουν ούτε μία λέξη) και δεύτερον, να… σκοτωθεί με ελάχιστα λεπτά εμφάνισης στην ταινία.

Πάμε λίγο πίσω, στον πρώτο γάμο και θα βρούμε επίσης τη Σάντρα (Τζούλι Γκρεγκ), τη γυναίκα του πρωτότοκου γιου τού Ντον Βίτο, του Σόνι Κορελόνε (Τζέιμς Κάαν), από τον οποίο να σημειωθεί δεν έχει ξεφύγει ούτε θηλυκή γάτα. Στη σκηνή του γάμου βλέπουμε τη Σάντρα να περιγράφει με λόγια και με χέρια το πόσο γρήγορα μεγαλώνει το πέος του Σόνι και παράλληλα βλέπουμε τον ίδιο τον Σόνι να την απατά κάνοντας σεξ με μια καλεσμένη την οποία έχει σφηνώσει στην πόρτα της τουαλέτας και τη χειρίζεται τόσο δυνατά που σείεται ο τόπος όλος.

Η μόνη γυναίκα που θαρρείς ότι πάει να κάνει τη διαφορά, να αφήσει το δικό της θηλυκό στίγμα στον «Νονό» είναι η Κέι Ανταμς (Νταϊάν Κίτον), η οποία έρχεται «απ’ έξω», δηλαδή εκτός περιβάλλοντος γκάνγκστερ και παντρεύεται τον Μάικλ για να γίνει μητέρα των δύο παιδιών του. Η Κέι, κλασική αμερικανίδα δασκάλα, είναι ο παρείσακτος, η αμφισβητίας, θα μπορούσες να την αποκαλέσεις ακόμα και επαναστάτρια. Ομως δεν θα περάσει πολύς χρόνος και θα το βουλώσει για να γίνει η καλή γυναικούλα του Μάικλ καθώς της απαγορεύεται ρητώς και κατηγορηματικώς να μπει στη μέση των «δουλειών» του ανδρός της.

Αυτές είναι λοιπόν οι γυναίκες του «Νονού» και σας ρωτώ, θα ήταν ποτέ δυνατόν σε μια εποχή όπως αυτή που ζούμε σήμερα, με τα κινήματα των #MeΤoo να λύνουν και να δένουν, με την υστερία της πολιτικής ορθότητας να δημιουργεί διαρκώς εμπόδια, με τις μηνύσεις γυναικών για το οτιδήποτε να γίνονται πρωτοσέλιδα, με το σκοτεινό και μη παρελθόν να ξαναβγαίνει σαν Λερναία Υδρα στην επιφάνεια, με τον τρόμο που μπορεί να προκαλέσει η ιδέα ότι ακόμα και ένα ανδρικό βλέμμα μπορεί να παρεξηγηθεί από μια γυναίκα, θα ήταν πραγματικά ποτέ δυνατόν κάτω από αυτές τις συνθήκες να περάσει ένα τέτοιο σενάριο;

Και όμως όλοι, ακόμα και όσοι πρεσβεύουν τις παραπάνω απόψεις της εποχής μας, παραδέχονται ότι το σενάριο του «Νονού», όπως και η ίδια η ταινία, είναι αριστουργήματα…