Το τέλος της σύγχρονης ιστορίας

Δεν μπορώ να θυμηθώ κάποια στιγμή στη διάρκεια των προηγούμενων 75 ετών στην οποία να έχουν σωρευτεί τόσο πολλά μεγάλα και μικρότερα σοκ. Ο κόσμος σήμερα βρίσκεται αντιμέτωπος με μια εντεινόμενη κλιματική αλλαγή, μια πανδημία, μεγάλους πολέμους, τον πληθωρισμό που καλπάζει, διαταραχές στο διεθνές εμπόριο και τις εφοδιαστικές αλυσίδες, όπως επίσης και σοβαρές ελλείψεις σε επίπεδο διατροφής και ενέργειας.

Σημαντικό μέρος αυτής της αναταραχής προέρχεται από τους νέους (και τους αναζωπυρούμενους) ανταγωνισμούς μεταξύ μεγάλων δυνάμεων. Είναι κάτι που έχει απολύτως ορατές και χαοτικές συνέπειες, η επιτομή των οποίων είναι ο επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία. Δεν χρειάζεται να είναι κανείς προφήτης για να προβλέψει ότι αυτή η διαμάχη αποτελεί μια πράξη σε μια μακρά τραγωδία.

Εν συντομία, αυτό του οποίου γινόμαστε μάρτυρες είναι η αποκαθήλωση της Pax Americana, στην οποία βασίζονταν οι διεθνείς σχέσεις επί 70 χρόνια, μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Αφού αναδείχθηκαν νικήτριες και στους δύο Παγκόσμιους Πολέμους του 20ού αιώνα, οι Ηνωμένες Πολιτείες έθεσαν στόχο να κερδίσουν και τον Ψυχρό Πόλεμο. Στη διάρκειά του, εγγυούνταν την ειρήνη και τη σταθερότητα στην Ευρώπη – η οποία ήταν σε μεγάλο βαθμό κατεστραμμένη το 1945 – και έθεσαν τα θεμέλια για τα νέα πολυπολικά συστήματα του εμπορίου και της διεθνούς έννομης τάξης, που εγκαθιδρύθηκαν υπό την ομπρέλα των Ηνωμένων Εθνών, τα κράτη-μέλη των οποίων πολλαπλασιάστηκαν εξαιτίας της διαδικασίας απο-αποικιοποίησης. Ομως, με την άνοδο της Κίνας και άλλων δυνάμεων, η Pax Americana – η οποία αναμφίβολα δεν ήταν τέλεια – άνοιξε τον δρόμο προς μια πιο πολυπολική πραγματικότητα.

Οι ηγέτες της Δύσης αποδείχθηκαν τυφλοί απέναντι στις στρατηγικές επιδιώξεις των ρώσων και κινέζων ομολόγων τους. Ηταν τόσο σίγουροι για την ελκυστικότητα που ασκούσαν διεθνώς τα δικά τους πολιτιστικά πρότυπα ώστε απέτυχαν να προβλέψουν τις πολιτικές συνέπειες που θα είχαν οι οικονομικές εξαρτήσεις τις οποίες είχαν αποδεχθεί. Ο λογαριασμός για αυτή τους την αφέλεια έρχεται σήμερα και θα είναι μεγάλος.

Σε αυτό το σημείο πρέπει να σταθούμε σε μια ακόμη κρίση. Ανάμεσα στο παγκόσμιο χάος που βιώνουμε, οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν επίσης σοβαρά εσωτερικά προβλήματα, τα οποία ρίχνουν σκιά στο μέλλον τους ως μιας σταθερής και λειτουργικής δημοκρατίας. Την 6η Ιανουαρίου 2021, άλλωστε, η χώρα έζησε την πρώτη απόπειρα πραξικοπήματος στην ιστορία της. Οπως έδειξε δε η επιτροπή που εξέτασε τα συγκεκριμένα γεγονότα, ο Ντόναλντ Τραμπ επιχείρησε να ανατρέψει το αποτέλεσμα των εκλογών του 2020. Θα αποδειχθεί, άραγε, η αμερικανική δημοκρατία τόσο ανθεκτική ώστε να αποτρέψει κάτι ανάλογο να ξανασυμβεί ή μήπως ο Τραμπ ή μια φυσιογνωμία με παρόμοια χαρακτηριστικά τελικώς επιτύχει εκεί όπου απέτυχε η «δοκιμή» της 6ης Ιανουαρίου;

Το παραπάνω ερώτημα θα αποδειχθεί αποφασιστικό όχι μόνο για τις ΗΠΑ και τη δημοκρατία τους, αλλά επίσης για τους συμμάχους τους και ευρύτερα το μέλλον της ανθρωπότητας. Οι προεδρικές εκλογές του 2024 ενδέχεται να είναι οι πρώτες στην ιστορία που θα έχουν ευθείες πολιτισμικές και πλανητικές συνέπειες. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η μοίρα του κόσμου κατά τον 21ο αιώνα θα αποφασιστεί στην παλιότερη δημοκρατία του και στη χώρα η οποία έχει βάλει ανεξίτηλη την υπογραφή της στην παγκόσμια τάξη πραγμάτων τα προηγούμενα 75 χρόνια.

Ο Γιόσκα Φίσερ ήταν υπουργός Εξωτερικών και αντικαγκελάριος της Γερμανίας την περίοδο 1998-2005, ηγέτης των Γερμανών Πρασίνων επί περίπου 20 χρόνια