Κίνδυνος

Η παραίτηση του πρώην διοικητή της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Μάριο Ντράγκι από την πρωθυπουργία της Ιταλίας έριξε για μία ακόμα φορά το φως των προβολέων στη δυσλειτουργική πολιτική και την επισφαλή κατάσταση του χρέους της Ιταλίας.

Στο 150% του ΑΕΠ, το ιταλικό δημόσιο χρέος είναι από τα υψηλότερα στον κόσμο και το δεύτερο υψηλότερο μεταξύ των χωρών του G20, μετά την Ιαπωνία (262% του ΑΕΠ) και πριν από τις ΗΠΑ (125% του ΑΕΠ). Το χρέος της Ιταλίας έχει αυξηθεί κατά περίπου 50% από το 1990.

Υπάρχει μια σαφής σύνδεση ανάμεσα στην πολιτική αστάθεια και τη συσσώρευση χρέους στην Ιταλία. Ανάμεσα στο 1992 και το 1995, όταν το μεταπολεμικό κομματικό σύστημα κατέρρευσε, το δημόσιο χρέος εκτοξεύτηκε στο 119% του ΑΕΠ. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ο υπερβολικός δανεισμός, αλλά και η χρόνια αναιμική οικονομική ανάπτυξη, με το πραγματικό ετήσιο ΑΕΠ να αυξάνεται κατά λιγότερο από 1%, κατά μέσο όρο, από το 1990.

Η δυνατότητα ασταθών και βραχύβιων κυβερνήσεων να εφαρμόζουν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις ικανές να βελτιώσουν την παραγωγικότητα και τη μακροπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη είναι πολύ περιορισμένη. Επιπλέον, η πολιτική αστάθεια τείνει να συσχετίζεται με τον κίνδυνο δημόσιου χρέους. Τα σπρεντ ανάμεσα στα γερμανικά και τα ιταλικά δεκαετή ομόλογα ξεπερνούν τώρα τις 230 μονάδες βάσης. Η Ιταλία βρίσκεται ελάχιστα πιο πάνω από την Ελλάδα όσον αφορά την αντίληψη κινδύνου των κεφαλαιαγορών.

Σε μια ευρωζώνη που παλεύει να αντιμετωπίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία, την κρίση του κόστους ζωής και μια επαπειλούμενη ύφεση, μια επιδείνωση της κατάστασης χρέους της Ιταλίας θα εμπόδιζε την αναχρηματοδότηση και θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια κρίση χρέους. Αλλά αυτό δεν είναι προεξοφλημένο.

Τα θεμελιώδη οικονομικά μεγέθη της Ιταλίας παραμένουν σχετικά ισχυρά. Η αύξηση του ΑΕΠ αναμένεται να επιβραδυνθεί στο 2,5% φέτος και να επιβραδυνθεί περαιτέρω το 2023, έπειτα από μια ανάπτυξη της τάξης του 6,6% το 2021. Ο περσινός ρυθμός ανάπτυξης – από τους υψηλότερους των τελευταίων τριών δεκαετιών – επέτρεψε στην οικονομία να ανακάμψει από την πανδημία, που έκανε το ΑΕΠ να συρρικνωθεί κατά 9% το 2020.

Συνοψίζοντας, ακόμα και ένα ήσσον (μόνιμο) σοκ στα πραγματικά επιτόκια, την οικονομική ανάπτυξη ή το πρωτογενές ισοζύγιο της Ιταλίας θα μπορούσε να αφήσει τη χώρα ανήμπορη να διαχειριστεί τα χρέη της. Παρ’ όλα αυτά, θα ήταν λάθος να θεωρήσουμε πως η παρούσα πολιτική αστάθεια της χώρας θα πυροδοτήσει απαραίτητα μια μεγάλη κρίση στην Ευρώπη.

Η Ευρώπη όμως πρέπει να συνεχίσει να παρακολουθεί στενά τις ιταλικές πολιτικές εξελίξεις. Η συγκρότηση ενός δεξιού κυβερνητικού συνασπισμού, υπό την ηγεσία μιας εθνικίστριας, λαϊκίστριας και ευρωσκεπτικίστριας πρωθυπουργού – μια ξεκάθαρη πιθανότητα μετά τις γενικές εκλογές του Σεπτεμβρίου – θα μπορούσε να αποδειχθεί ιδιαίτερα αποσταθεροποιητική για την ευρωζώνη.

H Πάολα Σουμπάτσι είναι καθηγήτρια Διεθνών Οικονομικών στο Queen Mary Global Policy Institute του University of London.