Λύνοντας προβλήματα σχετικά με τους καθηγητές των ΑΕΙ

Συζητείται από χθες στη Βουλή το νομοσχέδιο για την ανώτατη εκπαίδευση. Η αξιωματική αντιπολίτευση απορρίπτει συλλήβδην τη νομοθετική πρωτοβουλία απλώς και μόνο επειδή τη φέρνει η κυβέρνηση. Επαναλαμβάνει μία στείρα συνθηματολογία καλύπτοντας την απουσία οποιασδήποτε αντιπροτάσεως. Με τελετουργικό τρόπο παρελαύνουν τα τρομακτικά τοτέμ της Αριστεράς: νεοφιλελευθερισμός, ιδιωτικοποίηση, ξεπούλημα πανεπιστημιακής περιουσίας.

Είναι όμως όλα τόσο στραβά και ανάποδα στο νομοσχέδιο; Ας δούμε κάποια προβλήματα που συνδέονται με τα μέλη Διδακτικού Ερευνητικού Προσωπικού (ΔΕΠ). Ενα χρόνιο πρόβλημα αφορά στις εκλογές τους. Χωρίς να είναι ο κανόνας, σε αρκετές περιπτώσεις έχουμε εκλογές που βασίζονται σε ευνοιοκρατία (παρεοκρατία), οικογενειοκρατία και κομματοκρατία. Στο νομοσχέδιο προτείνονται μία σειρά από μέτρα που θα περιορίσουν το πρόβλημα:

– Προβλέπεται ετήσιος προγραμματισμός για τις εκλογές νέων μελών ΔΕΠ. Σήμερα πολλοί περιμένουν πότε κάποιοι καθηγητές από το τμήμα θα πάρουν εκπαιδευτική άδεια, για να προκηρυχθεί μια θέση.

– Δεν επιτρέπεται η εκλογή νέου μέλους ΔΕΠ σε υποψήφιο που ολοκλήρωσε το διδακτορικό του στο συγκεκριμένο ΑΕΙ, εάν δεν παρέλθουν τουλάχιστον πέντε χρόνια από την ολοκλήρωση των σπουδών του εκεί. Περιορίζεται με αυτόν τον τρόπο η αναπαραγωγή μελών ΔΕΠ μέσα από συνθήκες «ακαδημαϊκής ενδογαμίας».

– Καταρτίζεται μητρώο γνωστικών αντικειμένων ανά τμήμα που ισχύει για τρία χρόνια. Η παράλληλη κατάρτιση μητρώου εσωτερικών και εξωτερικών εκλεκτόρων ανά γνωστικό αντικείμενο περιορίζει έτι περαιτέρω τη δυνατότητα να προκύπτουν εκλεκτορικά σώματα αναλόγως των εσωτερικών ισορροπιών.

– Τέλος, για την επιλογή των εκλεκτόρων επιβάλλεται ηλεκτρονική κλήρωση. Η υποχρέωση για κλήρωση ισχύει και σήμερα. Σε κάποιες εκλογές, όμως, η κλήρωση δεν πραγματοποιείται. Ο κατάλογος και η σειρά κατατάξεως των εκλεκτόρων είναι προαποφασισμένοι. Η ηλεκτρονική κλήρωση από το μητρώο εσωτερικών και εξωτερικών εκλεκτόρων καταργεί αυτά τα μαγειρέματα.

Ενα άλλο σοβαρό πρόβλημα που αντιμετωπίζεται αφορά στις χιλιάδες θέσεις μελών ΔΕΠ που χάθηκαν την προηγούμενη δεκαετία. Ακόμη και σήμερα, εάν μία θέση μέλους ΔΕΠ κενωθεί, δεν είναι βέβαιον ότι η καινούργια θα δοθεί στο τμήμα που την έχασε. Το υπουργείο Παιδείας μοιράζει τις νέες θέσεις σε κάθε ΑΕΙ και οι σύγκλητοι τις κατανέμουν ανά τμήμα λαμβάνοντας υπόψη τις συνολικές ανάγκες του ΑΕΙ και όχι τις θέσεις που κενώθηκαν. Λόγω του μεγάλου αριθμού τμημάτων χωρίς μέλη ΔΕΠ που δημιούργησε ο ΣΥΡΙΖΑ το 2019, πολλές σύγκλητοι επιλέγουν να δώσουν τις θέσεις στα νέα τμήματα και όχι στα παλαιά τμήματα που τις έχασαν. Αυτό πλέον αλλάζει. Στο νομοσχέδιο προβλέπεται ότι εάν κενωθεί μία θέση, το ΑΕΙ διατηρεί τη σχετική πίστωση και επαναπροκηρύσσει άμεσα τη θέση χωρίς εμπλοκή του υπουργείου Παιδείας. Αυτό σημαίνει ότι τα πανεπιστημιακά τμήματα παύουν πλέον να χάνουν θέσεις.

Τέλος, ένα ολόκληρο κεφάλαιο του νομοσχεδίου αφορά στο λεγόμενο brain gain. Δίνει τη δυνατότητα σε έλληνες καθηγητές του εξωτερικού να διδάξουν σε ελληνικά πανεπιστήμια με διαφορετικές συνεργασίες: συνεργαζόμενοι καθηγητές, επισκέπτες καθηγητές και ερευνητές, εντεταλμένοι διδάσκοντες, έδρες χρηματοδοτούμενες από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ερευνας. Ετσι δημιουργούνται γέφυρες για να μπορέσουν κάποια ημέρα να επιστρέψουν. Οι γέφυρες είναι απαραίτητες διότι ελάχιστοι θα εγκαταλείψουν μία σίγουρη θέση στο εξωτερικό και να επιχειρήσουν ένα άλμα στο άγνωστο του ελληνικού πανεπιστημίου.

Ο Αγγελος Συρίγος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής, υφυπουργός Παιδείας