Τα αγκάθια του νόμου για τα ΑΕΙ

Είναι περισσότερο από βέβαιο ότι είμαστε η χώρα με τις περισσότερες νομοθετικές παρεμβάσεις στον τομέα της Παιδείας και την επίζηλη αυτή θέση κατακτήσαμε με κόπο στα χρόνια της Μεταπολίτευσης, ειδικά από τη δεκαετία του ’80 και μετά. Είναι ένα χαρακτηριστικό που συνοδεύεται από τη δυσκολία αποδοχής της πραγματικής εικόνας της χώρας, που στην περίπτωση της Παιδείας δεν είναι καθόλου χειρότερη απ’ ό,τι στους άλλους τομείς δραστηριότητας αλλά δεν είναι και σημαντικά καλύτερη από αυτό που είμαστε, όπως ίσως θα θέλαμε. Το θέλουμε όμως πραγματικά;

Η απάντηση είναι, βεβαίως, όχι και αυτό αντανακλά αυτομάτως στους ασφυκτικούς περιορισμούς που τίθενται στον νομοθέτη. Για παράδειγμα, θέλουμε τα πανεπιστήμιά μας να συναγωνίζονται με τα καλύτερα τουλάχιστον της Ευρώπης αλλά δεν θα δεχόμασταν ποτέ το σύστημα συστηματικής φοίτησης που ισχύει εκεί, στο οποίο δεν υπάρχουν χρωστούμενα και συνεχείς εξετάσεις μέχρι να καταφέρει κάποιος να περάσει, γι’ αυτό και καμία κυβέρνηση ή πολιτικό κόμμα δεν τολμά καν να το προτείνει. Θέλουμε σκληρούς και δίκαιους νόμους, όσο η εφαρμογή τους αφορά στους άλλους. Αν αρχίσουμε, λοιπόν, να αφαιρούμε τα πράγματα που θα θέλαμε αλλά, δυστυχώς, δεν μπορούμε να κάνουμε, απομένουν λιγοστά που, είτε έχουν ελάχιστα αποτελέσματα, είτε είναι πρακτικώς ανεφάρμοστα και απομένουν να κοσμούν τις σελίδες της Εφημερίδας της Κυβέρνησης μετά πολλών επαίνων.

Αυτό ακριβώς βλέπουμε δυστυχώς και στην, ας μου επιτραπεί παράκαιρη, νομοθετική πρωτοβουλία της κυβέρνησης που δυστυχώς απέχει πολύ από όσα ευαγγελίζονταν το ιδιαίτερα επιμελημένο προεκλογικό πρόγραμμα του κυβερνώντος κόμματος, κύριο χαρακτηριστικό του οποίου ήταν ηαυτονομίατων ΑΕΙ. Διότι για ποια αυτονομία μπορούμε να μιλάμε με ένα νομοθετικό πλαίσιο που αντί να κινείται στην κατεύθυνση της ενίσχυσης της αυτοδιοίκησης, στην οποία κινούνται όλα τα πανεπιστήμια διεθνώς, όπως ορίζει άλλωστε το Σύνταγμα, ρυθμίζει μέχρι λεπτομέρειας τη λειτουργία τους, αποφεύγοντας, ωστόσο, να ακουμπήσει όλα τα αντιδημοφιλή ζητήματα;

Δικαίως, λοιπόν, αντιδρούν σχεδόν στο σύνολό τους τα ΑΕΙ της χώρας, ιδίως για το ζήτημα του συστήματος διοίκησης, το οποίο οδηγείται στην απόλυτη και ανεξέλεγκτη εξουσία ενός προσώπου, του πρύτανη. Κακώς, μάλιστα, παρουσιάζεται το σύστημα αυτό ως προερχόμενο από τον νόμο Διαμαντοπούλου ή από τον τρόπο διοίκησης των πανεπιστημίων στο εξωτερικό. Η όποια ομοιότητα υπάρχει μόνο στα ονόματα των οργάνων, όπως του «συμβουλίου» για παράδειγμα. Παντού ο πρύτανης ελέγχεται οριστικά από ευρύτερα σώματα. Δεν πρέπει να διαφύγει της προσοχής μας, επίσης, το γεγονός ότι και τα προτεινόμενα θετικά μέτρα του νομοσχεδίου απέχουν αρκετά από το να είναι εφαρμόσιμα, λόγω ακριβώς του συστήματος οργάνωσης των σπουδών και της «χαλαρής» φοίτησης, τα οποία, βεβαίως, αποτελούν τοτέμ στα ελληνικά ΑΕΙ.

Θα πει κανείς, ακούγεται και γράφεται ευρύτατα, άλλωστε, ότι όλα τούτα δεν είναι παρά η αντίδραση του «βαθέος πανεπιστημίου» σε οποιαδήποτε μεταρρύθμιση. Δεν αρνούμαι καθόλου ότι υπάρχουν τέτοιες δυνάμεις στα πανεπιστήμιά μας και ότι θα αντιδρούσαν έναντι οποιασδήποτε αλλαγής της κατάστασής τους, είναι λογικό άλμα, όμως, να πιστεύουμε ότι αυτό κάνει αυτομάτως σωστό τον νόμο. Ολες, δε, οι ενδείξεις συγκλίνουν στην προκειμένη περίπτωση στην εκδοχή το «βαθύτατο» πανεπιστήμιο, το ίδιο που είχε προνομιακή πρόσβαση στην ηγεσία του υπουργείου και στην προηγούμενη κυβέρνηση και πρωταγωνίστησε στην ισοπεδωτική ενσωμάτωση των ΤΕΙ, να έχει ουσιαστικότατη συμβολή στην εκπόνηση και προώθηση και του νέου νομοσχεδίου.

Ο Δημήτρης Ματαράς είναι καθηγητής, πρώην κοσμήτορας της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου Πατρών