Επέτειοι

Ξεφύλλιζα ηλεκτρονικά το φύλλο των «ΝΕΩΝ» που κυκλοφόρησε την επομένη του δημοψηφίσματος, πριν από επτά ακριβώς χρόνια. Ο πρωτοσέλιδος τίτλος ήταν «Μεταρρυθμίσεις ή Grexit». Το κύριο άρθρο μιλούσε για «πύρρειο θρίαμβο». Μια φωτογραφία έδειχνε κόσμο που χόρευε στο Σύνταγμα, μια άλλη απεικόνιζε τον Βαρουφάκη με το ψηφοδέλτιο στο χέρι να λάμπει. Η Φώφη κι ο Σταύρος ήταν εμφανώς ανήσυχοι. «Και τώρα;» αναρωτιόταν ο Βαγγέλης Βενιζέλος, χαρακτηρίζοντας το δημοψήφισμα αντισυνταγματικό, παράνομο και πρωτοφανές.

Ακόμα κι έτσι, το μεγάλο στοίχημα ήταν αν τα όσα ακολούθησαν θα προβλημάτιζαν, θα δίδασκαν, θα μετέπειθαν. Αν θα οδηγούσαν την κοινωνία σε μια άσκηση αυτογνωσίας και σε ένα άλμα ωριμότητας. Τίποτα δεν είναι λιγότερο σίγουρο.

Με αφορμή επετείους όπως η σημερινή, διαπιστώνω ότι μια λέξη-κλειδί στα κείμενα των στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ είναι «υπερηφάνεια». Οσοι ψήφισαν ΟΧΙ, πιστεύοντας ότι με τον τρόπο αυτό θα έθεταν σε άτακτη φυγή τους ντροπιασμένους δανειστές, ήταν υπερήφανοι. Οσοι αντιθέτως ψήφισαν ΝΑΙ, θέλοντας να διατηρήσουν ζωντανό το όνειρο της Ευρώπης και να παλέψουν μέσα σ’ αυτήν για τα ελληνικά δίκαια, ήταν δειλοί.

Ο τότε πρωθυπουργός, που είχε αφήσει να εννοηθεί ότι θα παραιτούνταν αν νικούσε το ΝΑΙ αλλά δεν δίστασε να κάνει στροφή 180 μοιρών όταν επικράτησε το ΟΧΙ, ήταν ένας λαοπρόβλητος ηγέτης. Οι αρχηγοί των κομμάτων της μείζονος αντιπολίτευσης πάλι, που ήξεραν ότι η χώρα βάδιζε στον γκρεμό και στήριξαν τις μόνες ρεαλιστικές επιλογές που υπήρχαν, ήταν η «τρόικα εσωτερικού».

Ο μόνος που δεν χωρούσε σε αυτή την εξόφθαλμη διαστρέβλωση της πραγματικότητας ήταν ο πρωταγωνιστής εκείνης της κωμικοτραγικής περιπέτειας, ο αρχιτέκτονας μιας παρ’ ολίγον μοιραίας εθνικής ήττας, ο άνθρωπος που έμεινε στην ιστορία για ένα «Ουάου» κι ένα «Αγάπη μου, έκλεισα τις τράπεζες». Και που επιχειρεί να κρατήσει σήμερα κάποιους ψηφοφόρους γύρω από το προσωποκεντρικό του κόμμα με καμμενικής απόχρωσης εκφράσεις όπως «το δημοψήφισμα τους έτσουξε».

Υπάρχει ακόμη ένας όρος που, έκπληκτος, εξακολουθώ να συναντώ στα απολογιστικά κείμενα των απολογητών εκείνου του εγκληματικού πειράματος. Είναι, σε διάφορες εκδοχές, το περίφημο «ηθικό πλεονέκτημα». Ναι, ύστερα από τον κυβερνητικό συνασπισμό με τους Ανεξάρτητους Ελληνες, τα γελοία φλερτ με τη Ρωσία, την Κίνα ή τη Βενεζουέλα, την kolotoumba, τις πράξεις υπουργών της προηγούμενης κυβέρνησης που θα τους οδηγούσαν αργότερα στο Ειδικό Δικαστήριο, αλλά και τη στάση του κόμματος της σημερινής αξιωματικής αντιπολίτευσης απέναντι στον πόλεμο της Ουκρανίας, κάποιοι επιμένουν να επικαλούνται θεολογικού χαρακτήρα στοιχεία που δήθεν καθιστούν την Αριστερά ηθικά ανώτερη από τους αντιπάλους της.

Κι έτσι, αντί να αποτελούν οι επέτειοι μια ευκαιρία αναστοχασμού και να διευκολύνουν την προσέγγιση, δεν κάνουν τίποτα άλλο από το να υπενθυμίζουν θεμελιώδεις διαφορές, να ενισχύουν προϋπάρχουσες προκαταλήψεις, να επιβεβαιώνουν βαθιές διαιρέσεις. Και φτου κι απ’ την αρχή.