«Ο κορωνοϊός μας διέψευσε»

Ηταν Δεκέμβριος του 2020 όταν ο Μανόλης Κογεβίνας – ή αλλιώς ο Τσιόδρας της Ισπανίας – παραχώρησε την πρώτη του συνέντευξη στα «ΝΕΑ». Τότε, εν αναμονή των εμβολίων, είχε προβλέψει πως το τρίτο κύμα ήταν αναπόφευκτο. Σήμερα, ενώ οι νέες υπερμεταδοτικές υποπαραλλαγές σηκώνουν το έκτο κιόλας κύμα, ο καθηγητής Επιδημιολογίας και επιστημονικός διευθυντής του Barcelona Institute for Global Health παραδέχεται πως ο SARS-CoV-2 επιφύλασσε δυσάρεστες εκπλήξεις στην επιστημονική κοινότητα. «Ο κορωνοϊός έχει αλλάξει την οπτική μας σε πολλά πράγματα. Εγώ και πολλοί άλλοι συνάδελφοί μου έχουμε πει πράγματα που αποδείχτηκαν λάθος. Κάναμε τις καλύτερες δυνατές εκτιμήσεις σε ένα άγνωστο πεδίο» λέει αναφερόμενος στα σενάρια που ήθελαν την πανδημία να κάνει τον κύκλο της και να… φεύγει. Πλέον, το επικρατέστερο σενάριο, σύμφωνα (και) με τον ίδιο είναι ότι η Covid-19 θα εξελιχθεί σε μία ενδημική νόσο. «Ελπίζουμε πως θα εξελιχθεί όπως η εποχική γρίπη. Η ενδημική ασθένεια δεν σημαίνει πως δεν θα έχουμε ετησίως απώλειες. Η επίπτωση, όμως, είναι περιορισμένη» διευκρινίζει. Αλλά βάζει έναν αστερίσκο: «Ολα αυτά, υπό την προϋπόθεση πως δεν θα έχουμε μία νέα μετάλλαξη». Αυτός είναι και ο λόγος που μέσα από τα λεγόμενά του υπονοεί πως η διαχείριση των εμβολίων και συνεπακόλουθα η οργάνωση των εμβολιαστικών προγραμμάτων θα πρέπει να γίνεται με σύνεση και ορθό προγραμματισμό. «Η ανοσία που προκαλούν τα εμβόλια διατηρείται σε υψηλά επίπεδα για αρκετούς μήνες, όμως δεν διαρκεί για πάντα. Δεν είναι όπως της ευλογιάς ή του κιτρίνου πυρετού που προστατεύουν εφ’ όρου ζωής». Yπογραμμίζει πως οι πολιτικές που χαράσσονται πρέπει να τεκμηριώνονται από τα υπάρχοντα δεδομένα. Οι προοπτικές μελέτες, εξηγεί, είναι αυτές που θα δώσουν την απάντηση για την περιοδικότητα του εμβολιασμού. Ισως, για παράδειγμα, ο γενικός πληθυσμός να μη χρειάζεται εμβολιασμό κάθε έξι μήνες, ούτε καν κατ’ έτος. Εντούτοις, τα συμπεράσματα των υπό εξέλιξη μελετών θα λύσουν τις απορίες.

«Μείζον ζήτημα οι ανισότητες». Παράλληλα, δεν παραλείπει το μείζον ζήτημα των ανισοτήτων ανά τον κόσμο αναφορικά με την πρόσβαση στα εμβόλια. «Παρότι ο κίνδυνος είναι κοινός παγκοσμίως, δεν έχουν όλες οι χώρες τη δυνατότητα να εμβολιάζουν τον πληθυσμό τους». Οι ανισότητες στην πρόσβαση, ωστόσο, δεν είναι το μόνο εμπόδιο. Η προσέγγιση των πολιτών, η «γεφύρωση» της επιστήμης με την κοινότητα, αλλά και οι πολιτικές στρατηγικές διαπιστώνεται στην πράξη πως είναι κάθε άλλο παρά εύκολη υπόθεση. «Στη Δυτική Ευρώπη είναι γεγονός πως δεν τα έχουμε πάει άσχημα. Στις ΗΠΑ, πάλι, η πολιτεία δεν κατάφερε να πείσει τον πληθυσμό σε ποσοστό άνω του 50% να εμβολιαστεί. Το εμβόλιο της Κίνας γνωρίζουμε πως δεν είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικό, όμως το απολυταρχικό καθεστώς δεν αναγνωρίζει τις όποιες αδυναμίες» λέει.

«στην Ισπανία δεν είχαμε έναν Τσιόδρα». Η Ελλάδα διαπιστώνει πως επίσης τα κατάφερε καλά, καθώς η εμβολιαστική κάλυψη είναι σε ικανοποιητικά επίπεδα. Σε εκείνη την πρώτη συνέντευξη στα «ΝΕΑ», στα τέλη του 2020, αναφερόμενος στη διαχείριση της πανδημίας, είχε σχολιάσει: «Δυστυχώς, στην Ισπανία δεν είχαμε έναν Σωτήρη Τσιόδρα. Δεν δημιουργήθηκε μία ομάδα συμβούλων που να έχουν βαθιά γνώση των πραγμάτων». Μοιραία, έγιναν λανθασμένες κινήσεις. «Κατά την πρώτη φάση, στην Ισπανία, υπήρξε ολιγωρία στη λήψη μέτρων». Θυμάται πως τα γήπεδα έμειναν ανοιχτά στην αρχή της επέλασης τους SARS-CoV-2, ενώ η ανακοίνωση του προγραμματισμένου lockdown άνοιξε ένα χρονικό παράθυρο αρκετών ημερών ώστε αρκετοί κάτοικοι της Μαδρίτης να φύγουν προς τα εξοχικά τους. «Επειτα οργανωθήκαμε πολύ σωστά» συνεχίζει, εστιάζοντας στον κομβικό ρόλο της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (ΠΦΥ). «Η αποτελεσματική επικοινωνιακή πολιτική, το γεγονός ότι απομονώθηκαν οι αντιεμβολιαστές αλλά και η στενή επαφή των πολιτών με τους γιατρούς της ΠΦΥ δημιούργησαν μία συνθήκη εμπιστοσύνης» τονίζει, περιγράφοντας τα βήματα – κλειδιά που οδήγησαν σε σχεδόν καθολική εμβολιαστική κάλυψη του πληθυσμού.

«Το Long Covid ίσως γίνει Η νέα πανδημία». Εχοντας πάντα το βλέμμα του στραμμένο στην πατρίδα του, την Ελλάδα, αντιμετωπίζει την απουσία της ΠΦΥ στη χώρα μας ως το μεγαλύτερο αγκάθι. «Πρέπει να το κατανοήσουμε και να βάλουμε μπροστά την ΠΦΥ». Και προσθέτει πως το σύνδρομο Long Covid πιθανόν να εξελιχθεί σε νέα πανδημία, συνεπώς το σύστημα υγείας θα πρέπει να είναι καλά οργανωμένο. Η συνομιλία μας γίνεται σε ελληνικό έδαφος, με εκείνον να απολαμβάνει τις ολιγοήμερες διακοπές του δίπλα στη θάλασσα. Η συζήτηση στρέφεται στην άρση των μέτρων. Ο καθηγητής αντιμετωπίζει την εξέλιξη αυτή ως μια αναγκαία μετάβαση. «Είναι δύσκολο να συνεχίζουμε να επιβάλλουμε στις κοινωνίες περιοριστικά μέτρα» τονίζει, παρότι η άρση τους συνδέεται με την αύξηση κρουσμάτων. Στο ερώτημα αν φοράει μάσκα, απαντά χωρίς δεύτερη σκέψη πως δεν τη βγάζει στο αεροπλάνο, αλλά ούτε στα μέσα μαζικής μεταφοράς και όπου επικρατεί συγχρωτισμός, κάνοντας πάντα εκτίμηση κινδύνου. «Με κανέναν τρόπο δεν πρέπει να επιδιώκουμε τη μόλυνση του πληθυσμού, ούτε ακόμη και με την ηπιότερη Ομικρον, γιατί δεν γνωρίζουμε την επίδραση στην υγεία» καταλήγει, δίνοντας έμφαση κυρίως στις ευάλωτες ομάδες.