Παγόβουνα {LF}και διλήμματα

Η εποχή δημιουργεί παγόβουνα – μια παγκόσμια οικονομική ύφεση – τα οποία βλέπουμε να πλησιάζουν χωρίς να μπορούμε να κάνουμε σχεδόν τίποτα. Συγχρόνως απειλεί να ενώσει διάσπαρτα κομμάτια πάγου σε άλλα παγόβουνα, αν δεν δοθούν οι σωστές λύσεις σε σχεδόν άλυτα διλήμματα. Τέτοια έχουν να αντιμετωπίσουν οι εμπόλεμοι Ουκρανοί – αντίσταση μέχρις εσχάτων με κίνδυνο να χαθούν όλα και πάντως με τεράστιες απώλειες ή προσανατολισμός προς μια «διπλωματική λύση» που μοιραία θα έχει στοιχεία εδαφικής και ηθικής υποχώρησης; – αλλά και η ενωμένη Ευρώπη.

Ενα πρόσφατο ενδιαφέρον και δύσκολο ζήτημα είναι αυτό που αναδείχθηκε σε σχέση με την Πολωνία. Εδώ και έξι χρόνια η Ευρωπαϊκή Ενωση βρίσκεται σε ανοιχτή αντιδικία, στην αρχή φραστική και πολιτική, τώρα πλέον θεσμική και νομική/δικαστική, με την κυβέρνηση της Πολωνίας για σειρά νόμων και συμπεριφορών που κάμπτουν ολοφάνερα την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και άρα παραβιάζουν το ευρωπαϊκό δημοκρατικό κεκτημένο. Ενας νέος «μηχανισμός κράτους δικαίου» τέθηκε σε εφαρμογή το 2020, που, με γενικούς όρους αλλά με το βλέμμα στραμμένο στις δημοκρατικές παραβιάσεις της Πολωνίας και της Ουγγαρίας, συνέδεσε την αποδέσμευση πόρων από τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό και το Ταμείο Ανάκαμψης με την τήρηση των κανόνων του κράτους δικαίου. Πολωνία και Ουγγαρία αμφισβήτησαν το «μηχανισμό», αλλά πριν από λίγους μήνες το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ενωσης αποφάνθηκε τελεσίδικα υπέρ της νομιμότητας του, δίνοντας έτσι το πράσινο φως στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μπλοκάρει τις εκταμιεύσεις προς τις δύο χώρες. Τις οποίες ωστόσο διαχώρισε κάθετα ο πόλεμος στην Ουκρανία. Η πολωνική κυβέρνηση τάχθηκε αναφανδόν κατά της Ρωσίας, υπέρ των αυστηρότερων εις βάρος της κυρώσεων και υπέρ της μέγιστης στρατιωτικής βοήθειας στην Ουκρανία, υποδέχθηκε πάνω από 3 εκατομμύρια πρόσφυγες από την Ουκρανία, ο δε πρωθυπουργός της επισκέφτηκε, μαζί με τον σλοβάκο και τον τσέχο ομόλογό του, το Κίεβο εν μέσω βομβαρδισμών. Την ίδια ώρα ο μονοκράτορας της Ουγγαρίας συνομιλεί με τον Πούτιν και κλείνει το μάτι στη Ρωσία, απειλεί με βέτο και πετυχαίνει λείανση του εμπάργκο στο ρωσικό πετρέλαιο, διαχωρίζει τη χώρα του από όλα σχεδόν τα κοινά μέτρα και συγχρόνως τη θέτει σε κατάσταση πολιορκίας. Μπροστά σε αυτή την κατάσταση, η Επιτροπή προέβη με τη σειρά της σε διαφοροποίηση: «πάγωσε» για τα καλά τις χρηματοδοτήσεις προς την Ουγγαρία, αλλά, μετά από εισήγηση της προέδρου της, επανεκκίνησε, υπό όρους, τη διαδικασία για αποδέσμευση κονδυλίων ύψους 36 δισ. ευρώ προς την Πολωνία, παρότι τα προβλήματα με τη Δικαιοσύνη ουδόλως έχουν επιλυθεί.

Το νόµισµα έχει δύο όψεις – και γι’ αυτό δηµιουργήθηκε µεγάλη πολιτική αντιπαράθεση που έφτασε ως την πρωτοβουλία υποβολής πρότασης µοµφής από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατά της προέδρου της Επιτροπής. Η µία όψη κοιτά τις αρχές: το ότι η Πολωνία έγινε «καλό παιδί» στον πόλεµο δεν δικαιολογεί να «ξεχαστούν» οι βαριές παραβιάσεις της, ούτε επιτρέπει στην Ενωση να «καταπιεί αµάσητες» τις µάλλον ατελείς και τυπικές εξηγήσεις/προφάσεις της πολωνικής κυβέρνησης. Η άλλη όψη βλέπει µια ευκαιρία ενσωµάτωσης µιας µεγάλης χώρας στον πυρήνα της Ενωσης, µε ταυτόχρονη αποµόνωση της Ουγγαρίας και φύλλο συκής τη θέση όρων για την αποδέσµευση των πόρων. Παρότι η απάντηση στο δίληµµα φαίνεται εύκολη, δεν είναι: είναι ίσως πιο εύκολο βήµατα δηµοκρατίας να γίνουν µέσα από την ατελή ένωση, παρά µέσα από την αδιέξοδη σύγκρουση.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος