«Οσο λιγότερα ξέρεις, {LF}τόσο καλύτερα κοιμάσαι»

Πριν από τρεις μήνες, λίγο αφότου εισέβαλε στην Ουκρανία, ο Βλαντίμιρ Πούτιν υπέγραψε δύο δρακόντειους νόμους που αποσκοπούσαν στη φίμωση των επικριτών αυτής της «ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης» που εξαπέλυσε κόντρα σε κάθε λογική ή ανθρωπιά. Ο ένας νόμος ποινικοποίησε ουσιαστικά κάθε διαμαρτυρία ή δημόσια άσκηση κριτικής στον πόλεμο, ως δυνητική «δυσφήμηση» του στρατού. Οι παραβάτες τιμωρούνται αρχικά με πρόστιμα, αλλά οι κατ’ εξακολούθηση παραβάτες αντιμετωπίζουν κατηγορίες που επισείουν ποινές φυλάκισης έως πέντε ετών. Ο δεύτερος, και σκληρότερος νόμος, ποινικοποίησε την εσκεμμένη διασπορά «ψευδών πληροφοριών», που σημαίνει οτιδήποτε δεν συνάδει με την επίσημη βερσιόν, γύρω από τον στρατό. Αν αυτές οι «ψευδείς πληροφορίες» προκαλέσουν αδιευκρίνιστες «σοβαρές συνέπειες», τότε η ποινή μπορεί να φτάσει ακόμα και τα 15 χρόνια φυλάκιση.

Επί του παρόντος, τουλάχιστον 50 άνθρωποι κινδυνεύουν είτε με 10ετή φυλάκιση είτε με πενταετή καταναγκαστική εργασία, είτε με πρόστιμα που φτάνουν τα 72.000 ευρώ, για τον λόγο αυτό. Αλλοι 2.000 άνθρωποι έχουν κατηγορηθεί για «δυσφήμηση» του ρωσικού στρατού. Δεν είναι και δύσκολο, άλλωστε. Ρώσοι πολίτες έχουν βρεθεί κατηγορούμενοι για «δυσφήμηση» του στρατού επειδή φόρεσαν ρούχα γυμναστικής, ή έβαψαν τα νύχια τους σε μπλε και κίτρινο, τα χρώματα της ουκρανικής σημαίας. Μία δικηγόρος στο Καλίνινγκραντ αντιμετώπισε την ίδια κατηγορία με τον πελάτη της αφού χρησιμοποίησε τη λέξη «πόλεμος» στην επιχειρηματολογία της στο δικαστήριο. Είναι πολλά τα παραδείγματα, όλο και περισσότερα.

Ο Αλεξέι Γκορίνοφ, για παράδειγμα, ένας 61χρονος δημοτικός σύμβουλος στη Μόσχα. Στηλίτευσε δημόσια τις εκδηλώσεις για παιδιά που διοργανώθηκαν στη Ρωσία στις 9 Μαΐου, επέτειο της νίκης επί της ναζιστικής Γερμανίας, τη στιγμή που πεθαίνουν παιδιά στην Ουκρανία. Πέντε συμπατριώτες του τον κατέδωσαν στις Αρχές. Οι τελευταίες κίνησαν νομικές διαδικασίες εναντίον του στις 25 Απριλίου. Δύο ημέρες αργότερα, τον έκλεισαν στη φυλακή. Και άλλες τέσσερις ημέρες αργότερα, του απήγγειλαν κατηγορίες για διασπορά ψευδών πληροφοριών – μεταξύ άλλων, επειδή είχε αποκαλέσει τον πόλεμο, «πόλεμο». Η δίκη του ξεκίνησε την 1η Ιουνίου, καλύφθηκε ζωντανά από έναν μπλόγκερ της Mediazona, ενός ιστότοπου που ασχολείται πρωτίστως με δικαστικές υποθέσεις. «Ενας άνδρας δικάζεται για την άποψή του» δήλωσε ο Γκορίνοφ, μέσα από το μεταλλικό κλουβί όπου κρατούνται οι ρώσοι κατηγορούμενοι. «Πότε άλλοτε θα το δείτε αυτό;».

Στην πραγματικότητα, είναι καθημερινό φαινόμενο. Ο 45χρονος Αντρέι Νόβασοφ, για παράδειγμα, ένας freelance δημοσιογράφος από το Προκόπιεφσκ, μία μικρή πόλη της Νοτιοδυτικής Σιβηρίας. Εξεπλάγη όταν κατηγορήθηκε για διασπορά «ψευδών πληροφοριών» με αφορμή πέντε δημοσιεύσεις του στα σόσιαλ μίντια, ανάμεσά τους και η κοινοποιημένη δημοσίευση γνωστού φωτορεπόρτερ για την καταστροφή ενός μαιευτηρίου στη Μαριούπολη από τον ρωσικό στρατό. Η αστυνομία άρχισε να σπάει την πόρτα του στις 6 το πρωί, σαν να ήταν «κανένας ναρκέμπορος ή μαστροπός». Οι Αρχές απαγόρευσαν τη χρήση Ιντερνετ ή του τηλεφώνου του στον Νόβασοφ, όπως και στους περισσότερους κατηγορουμένους, ο ίδιος κατάφερε ωστόσο να μιλήσει σε έναν τοπικό podcaster. Του είπε πως οι περισσότεροι στην πόλη του αντέδρασαν με αδιαφορία στην υπόθεσή του. «Ο κόσμος έχει διδαχθεί πως τίποτα δεν πρόκειται να αλλάξει, άρα όσα λιγότερα ξέρεις, τόσο καλύτερα κοιμάσαι» σχολίασε.

Δεν συμφωνούν βέβαια όλοι στη Ρωσία με αυτό. Ο 67χρονος Βλαντίμιρ Εφίμοφ, για παράδειγμα, επικεφαλής του φιλελεύθερου κόμματος Γιάμπλοκο στη Χερσόνησο της Καμτσάτκας, στη ρωσική Απω Ανατολή. Κατηγορήθηκε για «δυσφήμηση του στρατού» και διατάχθηκε να πληρώσει πρόστιμο 470 ευρώ συνολικά τρεις φορές τους τελευταίους μήνες για αντιπολεμικές εικόνες που ανέβασε στα σόσιαλ μίντια. Οταν συνέχισε, ποστάροντας εικόνες από τα πεδία των μαχών, όπως η ολοκληρωτική καταστροφή που υπέστη η Μαριούπολη από τους ρωσικούς βομβαρδισμούς, οι εισαγγελείς κλιμάκωσαν τις κατηγορίες σε κακούργημα, που τιμωρείται με φυλάκιση έως πέντε χρόνων ή βαρύτερα πρόστιμα. «Πίστεψαν πως θα τρομάξω» δήλωσε ο Εφίμοφ, ότι τα πρόστιμα «θα με κάνουν να φοβηθώ και να κρυφτώ κάπου μακριά… Κάτσε εκεί, βούλωσέ το και δόξασε τον πρόεδρο, αυτό είναι το ζητούμενο». Εκείνος δεν είναι διατεθειμένος να το κάνει.

Ας µην αυταπατόµαστε, όµως, αυτοί οι θαρραλέοι, αξιοθαύµαστοι άνθρωποι τους οποίους θέλησαν να προβάλλουν τις προάλλες σε άρθρο τους οι New York Times, παραµένουν ισχνή µειοψηφία. Σύµφωνα µε την πιο πρόσφατη δηµοσκόπηση του ανεξάρτητου ινστιτούτου Levada-Center, σχεδόν οι µισοί Ρώσοι στηρίζουν ολόψυχα τον πόλεµο, ένα 30% τον στηρίζει µε επιφύλαξη και µόλις ένα 19% αντιτίθεται σε αυτόν. Ο 43χρονος Αντρέι, για παράδειγµα, από τη Μόσχα, ένας προγραµµατιστής ηλεκτρονικών υπολογιστών που αγαπάει τη γιόγκα και απέχει από το κρέας – δεν είναι ο κλασικός, ηλικιωµένος, συντηρητικός υποστηρικτής του Πούτιν. Κι όµως, διαβεβαίωσε τη Washington Post πως θεωρεί τον πόλεµο «σχέδιο του Θεού», πως όλα αυτά που κυκλοφορούν περί ρωσικών εγκληµάτων πολέµου είναι «ψέµατα» και πως οι ρώσοι πολίτες θα κάνουν πρόθυµα τις θυσίες που χρειάζονται µέχρι ο Πούτιν να «διώξει τον φασισµό» από την Ουκρανία. Αποµένει να φανεί, για να το πούµε κυνικά, πόσο καιρό ακόµη θα αντέξει ο Αντρέι χωρίς το MacBook και το νέο Mazda 6 που ονειρεύεται.