Η πρόληψη είναι πνοή ζωής

Η πρόληψη στη χώρα μας ήταν μέχρι πρόσφατα ιδιαίτερα υποβαθμισμένη στις επιλογές της Πολιτείας, στις πρακτικές των ιατρών και στη συνείδηση των πολιτών. Οι Ελληνες παρουσιάζουν από τα υψηλότερα ποσοστά καπνιστών, παχυσαρκίας και έλλειψης φυσικής άσκησης και από τα χαμηλότερα ποσοστά διενέργειας των βασικών προληπτικών εξετάσεων στην Ευρώπη, σύμφωνα με τα αποτελέσματα των πανελλαδικών ερευνών υγείας Hellas Health που διενεργούμε από το 2006. Αποτέλεσμα των αρνητικών αυτών φαινομένων είναι συνεχής διολίσθηση του προσδόκιμου ζωής στην Ελλάδα, από την τρίτη θέση που κατείχε το 1990 μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ενωσης στη δέκατη πέμπτη θέση το 2021.

Η πρόληψη περιλαμβάνει τρεις διακριτούς τομείς. Την πρωτογενή πρόληψη, για την καταπολέμηση των παραγόντων κινδύνου και την αύξηση της άμυνας του οργανισμού (διατροφή, κάπνισμα, κράνος, εμβολιασμοί κ.ά.), τη δευτερογενή πρόληψη, για τον προσυμπτωματικό έλεγχο προλήψιμων νόσων (μαστογραφία, pap test κ.ά.) και την τριτογενή πρόληψη, για την αντιμετώπιση των αρνητικών επιπτώσεων χρόνιων νοσημάτων.

Ενα άλλο πρόβλημα που υφίσταται είναι η εσφαλμένη εντύπωση πως ο προσυμπτωματικός έλεγχος πρέπει να διενεργείται σε ετήσια βάση, το γνωστό ως ετήσιο checkup, όταν οι περισσότερες εξετάσεις πρέπει να επαναλαμβάνονται κάθε δύο-τρία χρόνια, εφόσον δεν υπάρχουν παθολογικά ευρήματα.

Η αξία της πρόληψης γίνεται στην εποχή μας ακόμα πιο σημαντική χάρις στα πρόσφατα επιτεύγματα της διαγνωστικής. Εξετάσεις αίματος μπορούν να ανιχνεύουν περισσότερους από οκτώ διαφορετικούς καρκίνους, ενώ ο έλεγχος του γονιδιώματος μπορεί να εντοπίζει γονίδια που προδιαθέτουν σε ορισμένους καρκίνους (π.χ. το γονίδιο BRCA για τον καρκίνο του μαστού). Στον τομέα της ηλεκτρονικής υγείας, η επικείμενη λειτουργία του δικτύου 5G, παρέχει νέες μεγάλες δυνατότητες για την ανάπτυξη της τηλεϊατρικής και για τη δημιουργία ενός «έξυπνου» οικοσυστήματος υγείας, διαμορφώνοντας όλο και περισσότερες εξ αποστάσεως παροχές πρόληψης, τόσο στον τομέα της διάγνωσης όσο και στον τομέα της συμβουλευτικής. Βιοαισθητήρες σε φορητές συσκευές, ακόμα και σε ρολόγια, καταγράφουν και μεταδίδουν ζωτικές λειτουργίες (θερμοκρασία, καρδιακό ρυθμό κ.ά.), και συμβουλές υγείας δίνονται με εφαρμογές και μηνύματα μέσω της κινητής τηλεφωνίας ή μέσω του Διαδικτύου είναι ήδη σε εφαρμογή.

Οι πρόσφατες πρωτοβουλίες της Πολιτείας, κυρίως σε ό,τι αφορά τις προληπτικές εξετάσεις και τα προγράμματα κατά της παχυσαρκίας, κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση, όμως η πρόληψη για να είναι πιο αποτελεσματική πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης Δημόσιας Υγείας, η οποία εκτός από την πρόληψη περιλαμβάνει την προστασία της υγείας και την προαγωγή-αγωγή υγείας. Για τον λόγο αυτόν το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο θα πρέπει να αναπροσαρμοστεί και η Δημόσια Υγεία, ως ανεξάρτητος πυλώνας από τις υπηρεσίες υγείας (ΕΣΥ), θα πρέπει να αποκτήσει ισχυρή κεντρική διοίκηση και αποτελεσματικές περιφερειακές υπηρεσίες, σύμφωνα και με τη σχετική μελέτη που δημοσιοποιήσαμε πρόσφατα σε συνεργασία με δέκα καταξιωμένους συναδέλφους.

Ο Γιάννης Τούντας είναι ομότιμος καθηγητής Ιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, διευθυντής του Ινστιτούτου Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής