Αυτοεξομολόγηση και αυτοτιμωρία;

Είναι το λάθος της Μοίρας ο φονιάς;

Β. Ταβουλτσίδης, Υφαντό

Πέραν των όποιων ποινικοεγκληματολογικών προσεγγίσεων της γυναικείας εγκληματικότητας ή και των σοβαρών δημοσιογραφικών καταγραφών (βλ. μεταξύ άλλων Νίνας Κουλετάκη, Φόνισσες, εκδ. Κύφαντα 2019 (σε παγκόσμια κλίμακα) – Π. Σόμπολος, Εγκλήματα γένους θηλυκού στην Ελλάδα, Πατάκης 2019), μακράν της οποιασδήποτε στερεοτυπικής ερμηνείας, καθώς και πέραν των ασαφών γενικεύσεων περί της κρίσης της οικογένειας ή των αξιών (ίσως και λόγω της Πανδημίας), οι εγκληματολόγοι οφείλουν να ενημερώνουν την κοινή γνώμη με μοναδικό εργαλείο την επιστημονική εκδοχή (η οποία δεν είναι πάντοτε απόλυτα ορθή αλλά δεν είναι ποτέ δολίως αποπροσανατολιστική). Την άποψή μου ως προς τα χαρακτηριστικά του εγκληματικού τύπου «ηθικής παραφροσύνης» την ανέλυσα εκτενώς (ΒΗΜΑgazino Κυριακής 10/4/22 και Καθημερινή Κυριακής 10/4/22, καθώς και στο The caller και στο Propago).

Το νέο στοιχείο που πιστεύω ότι πρέπει να προστεθεί στη διερεύνηση των άδυτων της ψυχής του (όποιου) δράστη είναι η λειτουργία της «φαρμακείας», δηλαδή της πρόκλησης θανάτου ή σοβαρής βλάβης της υγείας με τη χορήγηση τοξικών σκευασμάτων (αρσενικό, στρυχνίνη, κυάνιο κ.λπ.). Μολονότι αυτή η μορφή διάπραξης (modus operandi) είναι ξεπερασμένη (1%-5% των μέσων τέλεσης) δεν παύει να περιβάλλεται από ατμόσφαιρα μυστηρίου, μυστικών, προλήψεων και υποκριτικών δραστών. Αυτή η «αόρατη εγκληματικότητα» (criminalité invisible) συχνά συνδέεται με την παιδοκτονία, ακόμα κι όταν οι τοξικολογικές εξετάσεις μπορεί πλέον να εντοπίσουν τα ίχνη των ουσιών. Πολλοί εγκληματολόγοι θεωρούν ότι οι παιδοκτονίες μέσω φαρμακείας αποτελούν «εγκλήματα υπομονής» (crimes de la patience) γιατί η ουσία χορηγείται σε δόσεις, αλλά κι «εγκλήματα λήθης» (crimes de l’oubli) καθώς ο δράστης – μη έχοντας χρησιμοποιήσει ευθεία βία – σβήνει από τη μνήμη του την πράξη. Αρκετοί μάλιστα δράστες όταν ομολογούν το έγκλημά τους, «χρεώνουν τον θάνατο» στο δηλητήριο κι όχι στον εαυτό τους.

Η ψυχαναλυτική Εγκληματολογία αναζητεί μέσα στις συγκινησιακές αντιδράσεις του δράστη, αφενός το εκρηκτικό στοιχείο του «πρωτόγονου εγκληματία» κι αφετέρου τον λυτρωτικό χαρακτήρα από μία αφόρητη κατάσταση από την οποία μόνο με το έγκλημα μπορεί να βγει. Γι’ αυτό και η «αυτο-τιμωρητική» διάσταση είναι πολλάκις παρούσα, λες και ο ένοχος έχει εγκρίνει εκ των προτέρων την κάθαρση.

Δεν πιστεύω ότι σε θέματα παιδοκτονίας είμαστε στην εποχή «του όνειδους της κλεψιγαμίας», ούτε ότι όλες οι περιπτώσεις συνιστούν φόνους (αντ)εκδίκησης λόγω προδοσίας αισθημάτων. Η χρήση θειικού οξέος ή ειδών φαρμακείας ανα-δεικνύουν προσωπικότητες με χαρακτηριστικά νευρώσεων ματαιοδοξίας ή και ηθικού παραληρήματος, από άτομα τα οποία συνήθως βρίσκονται και υπό την επήρεια δεισιδαιμονιών και καλούν τη Μοίρα ή τα Πνεύματα να παρέμβουν για να διορθώσουν τα κακώς κείμενα της ζωής τους. Συγχέοντας το Ιερό με το Βέβηλο, την ηθική απάθεια με ένα (άγνωστο) αμυντικό ένστικτο άδικης επίθεσης εναντίον τους, το Καλό με το Κακό, αν και δεν ομολογούν πάντοτε την πράξη τους, μη-θεωρώντας την ως εγκληματική, στο τέλος βρίσκουν μέσα στην ποινή μία ψυχική ανακούφιση. Ηθική αλλοίωση-έγκλημα δειλίας κατά ανυπεράσπιστου παιδιού-μυστικές δυνάμεις μέσω φαρμακείας=ο homo electronicus ενώπιον του παρελθοντομέλλοντός του;

ΥΓ. Βιβλικές αναφορές (Κάιν), ελληνικοί μύθοι (Κρόνος), τραγωδίες (Μήδεια, Οιδίπους) μας είχαν προ-ειδοποιήσει για τις «ματοβαμμένες» νοσηρές (συνήθως ενδοοικογενειακές/ενδοομαδικές) περιστάσεις. Το ερώτημα είναι το γιατί αυτή η αρχέγονη ανάγκη(;) εξολόθρευσης του θύματος-στόχου παραμένει μία ψυχική κατά-σταση του σύγχρονου ανθρώπου.

ΥΓ2.«Ολοι άνθρωποι είμαστε. Ολοι κρίκοι της ίδιας αλυσίδας» (Ι. Λαδάκης, Το βιβλίο της Μεγάλης Ανοχής).

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής Εγκληματολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών