Οι επιπτώσεις του πληθωρισμού και η ευρωπαϊκή απάντηση

Το ζήτημα του πληθωρισμού και των επιπτώσεών του αποτελεί τον κυριότερο παράγοντα στη λήψη αποφάσεων σε πολιτικό και οικονομικό επίπεδο. Ολοι  συμφωνούν ότι η διάρκεια του προβλήματος δεν θα είναι παροδική, με τις προβλέψεις να κάνουν λόγο για ενδεχόμενη αύξηση της έντασής του το επόμενο έτος. Παράλληλα η αβεβαιότητα που προκαλεί ο πόλεμος στην Ουκρανία και η διάψευση των αρχικών εκτιμήσεων για περιορισμένη διάρκειά του καθιστούν δυσχερή την επίλυση της ομολογουμένως σύνθετης και δύσκολης εξίσωσης.

Πρώτο παράδειγμα η ευρωπαϊκή ανταπόκριση στην τρέχουσα κατάσταση και η αδυναμία εύρεσης μιας κοινής δέσμης προτάσεων. Οι ηγέτες της Ευρώπης, που επέδειξαν οξυμένα αντανακλαστικά στην πανδημική κρίση, σήμερα επιλέγουν μια διαφορετική προσέγγιση επαναφέροντας ατυχείς συνήθειες του παρελθόντος.

Αντί να προκρίνουν κοινές και επαρκείς λύσεις απέναντι σε μια σύμμετρη απειλή με ασύμμετρες συνέπειες επιλέγουν τον δρόμο των εθνικών λύσεων, οι οποίες εξαρτώνται άμεσα από τις δημοσιονομικές δυνατότητες της κάθε χώρας μέσα από το αναθεωρημένο πλαίσιο άσκησης της οικονομικής πολιτικής που συμφωνήθηκε στην αρχή της εβδομάδας. Λύσεις που δεν συμβάλλουν στη σύγκλιση των οικονομιών της ευρωπαϊκής οικογένειας αλλά, αντιθέτως, δημιουργούν προϋποθέσεις ενίσχυσης των εσωτερικών ανισοτήτων.

Ταυτόχρονα είναι εμφανής η αδυναμία των Ευρωπαίων να καταλήξουν σε μια συνολική δέσμη προτάσεων που αφορούν την αντιμετώπιση των ενεργειακών ανατιμήσεων, την αποσύνδεση της τιμής του φυσικού αερίου από τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας και την αγορά ενεργειακών πόρων από τρίτες παραγωγές χώρες. Στο επίπεδο της νομισματικής πολιτικής θεωρείται δεδομένη η αλλαγή στάσης της ΕΚΤ, αρχικά με τη διακοπή του προγράμματος αγοράς κρατικών χρεογράφων και στη συνέχεια με την αύξηση των επιτοκίων του ευρώ. Στο ενδεχόμενο διατήρησης των πληθωριστικών πιέσεων το επόμενο έτος η περαιτέρω άνοδος των ονομαστικών επιτοκίων θα αποτελεί μια φυσιολογική εξέλιξη.

Οι κεντρικές τράπεζες διεθνώς αντιμετωπίζουν ένα δίλημμα, καθώς από τη μία πλευρά οφείλουν να συσφίξουν την πολιτική τους προκειμένου να τιθασεύσουν τον πληθωρισμό και από την άλλη αναγνωρίζουν ότι αυτό ενδεχομένως να προκαλέσει τον περιορισμό της αναπτυξιακής δυναμικής και να αυξήσει τα επίπεδα των επιτοκίων των χωρών με μεγάλο δημόσιο χρέος.

Το τρίτο επίπεδο των συνεπειών του πληθωρισμού αφορά το κοινωνικό πεδίο. Οι ανατιμήσεις των ενεργειακών προϊόντων και των υπόλοιπων βασικών δαπανών διαβίωσης είναι αντιστρόφως ανάλογες του ύψους των εισοδημάτων.

Το μεγάλο πρόβλημα εντοπίζεται στα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα, όπου το πραγματικό ύψος του πληθωρισμού είναι μεγαλύτερο. Αυτό με τη σειρά του επιφέρει αλυσιδωτές συνέπειες στην κοινωνική συνοχή, καθώς αυξάνει τον κίνδυνο φτώχειας και περιθωριοποίησης, ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί έναν νέο γύρο αύξησης του ιδιωτικού χρέους προς το Δημόσιο και τις τράπεζες.

Η αντανάκλαση των κοινωνικών εξελίξεων στο πολιτικό επίπεδο μπορεί να εξελιχθεί σε δραματική. Τα επιφωνήματα ανακούφισης μετά τα αποτελέσματα των γαλλικών προεδρικών εκλογών μπορεί να μετατραπούν μελλοντικά σε κραυγές απόγνωσης, εάν οι ευρωπαίοι πολιτικοί ηγέτες δεν συνειδητοποιήσουν ότι τώρα είναι η ώρα των κοινών και μεγάλων αποφάσεων. Η σύνοδος κορυφής της επόμενης εβδομάδας είναι μια πρώτη ευκαιρία.

Ο Δημήτρης Λιάκος είναι οικονομολόγος, πρώην υφυπουργός