Πώς το κύμα ανατιμήσεων ψαλιδίζει τις καταθέσεις

Αξία χάνουν οι αποταμιεύσεις των ελληνικών νοικοκυριών στις τράπεζες μετά την εκτίναξη του πληθωρισμού στα υψηλότερα επίπεδα από την είσοδο της χώρας στην ευρωζώνη. Φυσικά πρόσωπα διαθέτουν ρευστότητα της τάξης των 135 δισ. ευρώ, η οποία βρίσκεται… παρκαρισμένη σε άτοκους ή με οριακά πάνω από το 0% επιτόκια τρεχούμενους λογαριασμούς, Ταμιευτήριο και προϊόντα προσυμφωνημένης διάρκειας (προθεσμιακές).

Ειδικότερα, στα προϊόντα ανοιχτής ζήτησης τα επιτόκια μπορεί να είναι μηδενικά ακόμη και έως και τις 100.000 ευρώ, ενώ για μεγαλύτερα υπόλοιπα δεν ξεπερνούν στους συστημικούς ομίλους το 0,02%. Ανάλογη είναι η εικόνα και στις προθεσμιακές καταθέσεις. Σε ετήσια βάση κάποιος που τηρεί στην τράπεζα π.χ. 150.000 ευρώ κερδίζει στην καλύτερη των περιπτώσεων περί τα 20 ευρώ τόκους. Πρόκειται για ποσά που δεν μπορούν να καλύψουν την επιβάρυνση λόγω του πληθωρισμού.

Κι αυτό διότι από τις αρχές του 2022 η αναζωπύρωσή του έχει οδηγήσει σε σημαντικές ανατιμήσεις στα διατροφικά αγαθά, στο μεταφορικό και ενεργειακό κόστος, ενώ έχει διαταράξει τη λειτουργία των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία ενέτεινε τις πιέσεις αυτές μέσω της περαιτέρω αύξησης των τιμών ενέργειας και της διάχυσης των ανατιμήσεων στο σύνολο των αγαθών και υπηρεσιών.

Με τον δείκτη τιμών καταναλωτή λοιπόν στο 9,1% τον περασμένο Απρίλιο, η αγοραστική δύναμη ενός νοικοκυριού, άρα και η αξία των καταθέσεών του έχει περιοριστεί κατά αυτό το ποσοστό σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα. Φυσικά, το πρόβλημα είναι ακόμη μεγαλύτερο για τους μικροκαταθέτες, οι οποίοι δεν έχουν πολλές εναλλακτικές επιλογές αξιοποίησης των χρημάτων τους, ενώ οι περισσότεροι δεν έχουν τη δυνατότητα αποταμίευσης κάθε μήνα.

Σύμφωνα με την τελευταία Εκθεση Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας της Τράπεζας της Ελλάδος, «καθίσταται σαφές ότι για το 2022 το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών θα δεχθεί προκλήσεις λόγω της απόσυρσης των περισσότερων δημοσιονομικών μέτρων στήριξης, των πληθωριστικών πιέσεων και των γεωπολιτικών εξελίξεων που προκαλούν αβεβαιότητα στις καταναλωτικές και επενδυτικές αποφάσεις». Η κεντρική τράπεζα τονίζει πάντως ότι υπάρχουν παράγοντες που εξακολουθούν να επιδρούν θετικά, γεγονός που αντανακλάται στον ρυθμό μεγέθυνσης της ελληνικής οικονομίας και στην ενίσχυση της απασχόλησης από την ανθεκτικότητα μεμονωμένων κλάδων, όπως η οικοδομική δραστηριότητα και οι εξαγωγές.

Προς την ίδια κατεύθυνση αναμένεται να λειτουργήσει και η επικείμενη αύξηση των επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) που στοχεύει στον έλεγχο του πληθωρισμού, ενώ κάποια στιγμή εντός του 2023 θα οδηγήσει σε υψηλότερα επίπεδα τα καταθετικά επιτόκια στην Ελλάδα. Κάλυψη πάντως του συνόλου των απωλειών στο διαθέσιμο εισόδημα σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα δεν είναι δυνατή. Ωστόσο θα υπάρξει κάποια βελτίωση.

Αμυνα οι αποταμιεύσεις. Εξάλλου, άμυνα στον πληθωρισμό δημιουργεί η συσσώρευση καταθέσεων την τελευταία διετία, κατά τη διάρκεια της οποίας τα υπόλοιπα των φυσικών προσώπων ενισχύθηκαν κατά 20 δισ. ευρώ περίπου. Από αυτά, ένα μεγάλο μέρος εκτιμάται ότι δεν θα είχε συγκεντρωθεί εάν δεν υπήρχαν οι έκτακτες συνθήκες που δημιούργησε η κρίση του κορωνοϊού.

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Τράπεζας της Ελλάδος, οι υπερβάλλουσες καταθέσεις των φυσικών προσώπων ανέρχονταν σε 4,5 δισ. ευρώ τον Δεκέμβριο του 2020 και 7 δισ. ευρώ τον Δεκέμβριο του 2021, με απόκλιση 3,6% και 5,4% από την τάση αντιστοίχως. Αυτό ήταν αποτέλεσμα πολλών παραγόντων, που αντανακλούν:

(i) τον υψηλότερο βαθμό αποταμίευσης κατά την πανδημία,

(ii) την έκταση στην οποία τα δημοσιονομικά μέτρα υπεραντιστάθμισαν τις απώλειες εισοδήματος και αποτέλεσαν καθαρές επιχορηγήσεις ή μόνιμες φοροελαφρύνσεις,

(iii) την άνοδο της οικονομικής δραστηριότητας το 2021, που ήταν ταχύτερη από ό,τι την περίοδο 2017-2019

(iv) τεχνικούς παράγοντες που σχετίζονται με την άμεση καταβολή των κρατικών ενισχύσεων σε τραπεζικούς λογαριασμούς που, σε συνδυασμό με την ευρύτερη χρήση των ηλεκτρονικών πληρωμών την περίοδο της πανδημίας, ενδεχομένως οδήγησαν σε υποκατάσταση μετρητών με τραπεζικό χρήμα.