Τα δέκα στρατιωτικά μαθήματα του πολέμου στην Ουκρανία

«Μέγιστες κυρώσεις» εις βάρος της Μόσχας και περισσότερα όπλα για τη χώρα του ζήτησε ο ουκρανός πρωθυπουργός Βολοντίμιρ Ζελένσκι μιλώντας χθες, μέσω τηλεδιάσκεψης, στην ετήσια σύνοδο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ του Νταβός. «Η Ιστορία είναι σε σημείο καμπής. Υπάρχει πράγματι η στιγμή κατά την οποία αποφασίζεται εάν η ωμή βία θα κυβερνήσει τον κόσμο» τόνισε. Την ίδια ώρα ο αρχηγός των φιλορώσων αυτονομιστών στο Ντονμπάς έκανε γνωστό ότι οι ουκρανοί μαχητές του Αζοφστάλ θα δικαστούν εκεί – και ο σύμβουλος της μόνιμης ρωσικής αντιπροσωπείας στον ΟΗΕ στην Γενεύη Μπορίς Μπόνταρεφ παραιτήθηκε λέγοντας πως νιώθει «ντροπή» για τη χώρα του. Οι μάχες στο Ντονμπάς συνεχίζονται με σφοδρότητα και παραμένουν στο μικροσκόπιο δυτικών εμπειρογνωμόνων και δυτικών, οι οποίοι από την έναρξη της ρωσικής επίθεσης στις 24 Φεβρουαρίου παρακολουθούν ενδελεχώς τις εξελίξεις. Τρεις μήνες μετά την έναρξη των μαχών, ένα πλήθος διδαγμάτων αρχίζουν να αντλούνται από αυτή τη σύγκρουση, τη μεγαλύτερη που είδε η Ευρώπη μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

1.Η σύγκριση των στρατιωτικών δυνάμεων μεταξύ Ρώσων και Ουκρανών. Σε ανθρώπινο επίπεδο «υπάρχει ισορροπία στις δυνάμεις» λέει γαλλική στρατιωτική πηγή. Αντιμέτωποι με 145.000 ουκρανούς στρατιώτες, οι Ρώσοι έχουν αναπτύξει από την αρχή του πολέμου περίπου 160.000 άνδρες. Επιπλέον, οι Ουκρανοί διαθέτουν εφεδρεία 240.000 ανδρών, η οποία κινητοποιήθηκε πολύ γρήγορα όταν ξέσπασε η σύγκρουση. «Οι Ρώσοι δεν είχαν προβλέψει την ανταπόκριση των ουκρανικών εφεδρειών. Ηταν η ταχεία κινητοποίησή τους που απέτρεψε την πτώση του Κιέβου, ενώ τα περισσότερα τακτικά στρατεύματα ήταν τοποθετημένα στο Ντονμπάς» εξηγεί ο Λεο Περιά-Πενιέ, ερευνητής στο Γαλλικό Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων. Ωστόσο, η αντιπαράθεση είναι πολύ πιο ασύμμετρη σε υλικό επίπεδο, καθώς οι Ουκρανοί δεν διέθεταν αεροπορία, ναυτικό, τανκς ή πυραύλους κρουζ που να συγκρίνονται με εκείνους της Μόσχας.

2.Η επικοινωνιακή διαχείριση για τις ανθρώπινες απώλειες.   Αυτή είναι μία από τις μαύρες τρύπες των πρώτων τριών μηνών της σύγκρουσης. Ενώ κυκλοφορούν πολλές εκτιμήσεις για τον αριθμό των νεκρών ή τραυματιών στρατιωτών από τη ρωσική πλευρά, δεν γίνεται το αντίστοιχο για την κατάσταση των ουκρανικών δυνάμεων. Η πραγματικότητα του πολέμου εν μέρει συγκαλύπτεται από το δυτικό στρατόπεδο, το οποίο δεν θέλει να υπονομεύσει το ηθικό των Ουκρανών ή να δώσει πολύ ακριβείς ενδείξεις στους Ρώσους. Σύμφωνα με γαλλικές στρατιωτικές πηγές, ο αριθμός των νεκρών από την ουκρανική πλευρά θα μπορούσε να υπολογιστεί σε τουλάχιστον 15.000 άνδρες, δηλαδή περίπου όσοι και από τη ρωσική πλευρά.

3.Μακροχρόνια αντιπαράθεση. Ενα στοιχείο που παρείχε πλεονέκτημα στις ουκρανικές δυνάμεις είναι η ένοπλη αντιπαράθεσή τους για πολλά χρόνια στο μέτωπο του Ντονμπάς, απέναντι στους ρώσους αυτονομιστές που πήραν τα όπλα το 2014. Αντίθετα, ο ρωσικός στρατός δεν είχε εμπλακεί σε συγκρούσεις. Στη Συρία οι ρωσικές δυνάμεις που συμμετείχαν ήταν κυρίως αεροπορία και ειδικές μονάδες. Σύμφωνα με τη «Wall Street Journal», 10.000 ουκρανοί στρατιώτες λαμβάνουν εκπαίδευση σε κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ κάθε χρόνο από το 2014. Το 75% των ουκρανικών ταξιαρχιών έχει λάβει μέρος σε μεγάλης κλίμακας εκπαιδευτικές ασκήσεις υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, παραδέχτηκε πρόσφατα ο αρχηγός του επιτελείου του αμερικανικού στρατού, στρατηγός Τζέιμς Μακ Κόνβιλ. Αυτή η εκπαίδευση εξηγεί την ευκολία με την οποία οι Ουκρανοί πήραν στα χέρια τους τα όπλα του ΝΑΤΟ.

4.Η κεντρική διοίκηση επιχειρήσεων, ένα σχέδιο προς αναθεώρηση. Ενώ τα περισσότερα δυτικά επιτελεία κατευθύνουν τις επιχειρήσεις τους κεντρικά, ο πόλεμος στην Ουκρανία ήρθε να δείξει την ανάγκη για μια πιο ευέλικτη οργάνωση διοίκησης. Οι Ρώσοι διατηρούν άκαμπτη ιεραρχία ως κληρονομιά της σοβιετικής παράδοσης, αλλά οι Ουκρανοί παραχώρησαν σημαντική αυτονομία στις ταξιαρχίες σε ορισμένους τομείς, γεγονός που τελικά τους ευνόησε στο πεδίο των μαχών. Οι πρώτες εβδομάδες της σύγκρουσης έδειξαν επίσης τη σημασία του σώματος των υπαξιωματικών: Είναι σχεδόν ανύπαρκτοι εντός του ρωσικού στρατού, όπου οι αξιωματικοί υπερεκπροσωπούνται – από τη σοβιετική εποχή – ενώ ο ουκρανικός στρατός διακρίνεται από υψηλό ποσοστό υπαξιωματικών, νεότερων σε ηλικία και πιο κοντά στο πεδίο. Αυτό, σύμφωνα με ειδικούς, εξηγεί εν μέρει την αποτυχία της κατάκτησης του Κιέβου, με τα ρωσικά στρατεύματα να παραλύουν περιμένοντας εντολές από την ιεραρχία τους, ενώ οι ουκρανοί στρατιώτες ήταν πιο κινητικοί και προσαρμόζονταν συνεχώς στους τοπικούς περιορισμούς.

5.Επιμελητεία, ένα φλέγον θέμα. Εάν η Ρωσία έχει συσσωρεύσει απογοητεύσεις από την αρχή του πολέμου, αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην κακή διαχείριση των ροών εφοδιασμού. Πεπεισμένη ότι θα διεξαγάγει σύντομο πόλεμο, η Ρωσία φαίνεται ότι αρχικά εμπιστεύτηκε τα μετόπισθέν της σε στρατεύσιμους, άπειρους στρατιώτες, που προστατεύονταν ελάχιστα και έγιναν εύκολοι στόχοι. Απέναντί ​​τους, οι Ουκρανοί, από την άλλη, βασίστηκαν σε αποκεντρωμένη επιμελητεία. Τώρα, η πρώτη γραμμή του μετώπου μεταξύ Ρώσων και Ουκρανών, η οποία σταθεροποιείται στο Ντονμπάς, στα ανατολικά της χώρας, δυσκολεύει το Κίεβο διότι χρειάζονται μακρινά ταξίδια για παραδόσεις όπλων, εφοδιασμού των μονάδων, εναλλαγή προσωπικού, εκκένωση τραυματιών και συντήρηση εξοπλισμού.

6.Συμβατικά όπλα, απαραίτητη επιστροφή. Τα τελευταία χρόνια η επιτάχυνση του στρατηγικού ανταγωνισμού μεταξύ των στρατιωτικών δυνάμεων έχει οδηγήσει στην απόκτηση ολοένα και πιο εξελιγμένου εξοπλισμού. Η ουκρανική σύγκρουση δείχνει ότι ο πόλεμος εξαρτάται πολύ από τις χερσαίες μάχες, με κλασικό και λιγότερο περίτεχνο εξοπλισμό. «Αν και είναι ακόμη πολύ νωρίς για να εξαχθούν συμπεράσματα, η αρχική ανάλυση δείχνει ότι ο βασικός στρατιωτικός εξοπλισμός, όπως αντιαρματικά κατευθυνόμενα πυρομαχικά [ATGM] και συστήματα αεράμυνας [MANPADS], ήταν εξαιρετικά αποτελεσματικός για τους Ουκρανούς» εξηγεί ο Εντουαρντ Αρνολντ, ερευνητής βρετανικού think tank.

7.Ο «πόλεμος-κεραυνός», μια φαντασίωση που ξεχνιέται οριστικά. Ο πόλεμος στην Ουκρανία έδειξε την πλήρη αποτυχία της αποκαλούμενης «ειδικής επιχείρησης» που είχε ως στόχο να ρίξει το καθεστώς του Κιέβου μέσα σε λίγες μέρες. Τίθεται πλέον υπό αμφισβήτηση η ιδέα ότι μια ενδελεχής συλλογή και μελέτη πληροφοριών, με τον εντοπισμό πολλών στόχων προς εξουδετέρωση, επιτρέπει να εκμηδενιστεί γρήγορα ο αντίπαλος. Σύμφωνα με δυτικούς υπολογισμούς, η Ρωσία έχει εκτοξεύσει περίπου 1.300 βαλλιστικούς πυραύλους από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία. Αλλά μόλις χτυπήθηκαν κάποιοι από τους στόχους που είχαν εντοπιστεί εκ των προτέρων, οι Ουκρανοί έδειξαν ισχυρή ικανότητα να αντισταθούν. «Οι Ρώσοι δεν έχουν επενδύσει πολλά σε βόμβες με λέιζερ ακριβείας τα τελευταία χρόνια και εξάντλησαν γρήγορα το απόθεμά τους» σχολιάζουν στρατιωτικές πηγές.

8.Ιδιωτικοί δορυφόροι, ένας νέος παίκτης στο πεδίο της μάχης. Η εγκατάσταση του συστήματος Starlink στην Ουκρανία από τον ιδρυτή του Space X Elon Musk θεωρείται από ορισμένους ειδικούς ως μια πραγματική αλλαγή στον τρόπο διεξαγωγής πολέμων. Επιτρέποντας στους Ουκρανούς να μην εξαρτώνται πλέον από το παραδοσιακό τηλεφωνικό ή ιντερνετικό δίκτυο ούτε από οποιοδήποτε κρατικό στρατιωτικό δορυφορικό μέσο, ο Ελον Μασκ άνοιξε ένα νέο κεφάλαιο στις στρατιωτικές επικοινωνίες, αυξάνοντας την ευελιξία τους. «Θα μπορούσε κανείς να φανταστεί ότι στο μέλλον οι στρατιώτες θα έχουν δύο όπλα: ένα τουφέκι και ένα ασφαλές smartphone», προσδοκά αξιωματικός του στρατού που βλέπει να αυξάνεται έτσι η ευελιξία σε θέατρα πολέμου.

9.Τα ρωσικά S-400, εξοπλισμός που δεν εγγυάται αεροπορική υπεροχή. Μέχρι την έναρξη του πολέμου, η αεροπορική υπεροχή της Μόσχας έναντι του Κιέβου ήταν αυτονόητη για τους ειδικούς. Ειδικά χάρη στους S-400, ένα από τα καλύτερα συστήματα αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας στον κόσμο, θεωρούσαν ότι ο ρωσικός στρατός σίγουρα θα κυριαρχούσε στους ουρανούς, μια πρόβλεψη που έκανε αρκετές περιφερειακές δυνάμεις, όπως η Τουρκία και η Ινδία, να τα αγοράσουν, ακόμα κι αν αυτό σήμαινε ότι θα έρθουν σε ρήξη με τις ΗΠΑ. Τρεις μήνες μετά, τίποτα δεν είναι πια σίγουρο. Αρκετοί ειδικοί φτάνουν στο σημείο να αμφισβητήσουν την αποτελεσματικότητα των S-400 ή να επισημάνουν την έλλειψη εκπαίδευσης των ρώσων στρατιωτών για τη βέλτιστη χρήση τους. Οι ειδικοί που συμβουλεύτηκε η «Monde» καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι δεν αρκούν από μόνα τους τα συστήματα αυτά για να σχηματίσουν μια στεγανή «ασπίδα» πάνω από μια χώρα στο μέγεθος της Ουκρανίας. Επιπλέον, οι S-400 καλύπτουν κυρίως επιθέσεις από μεσαίο ή μεγάλο υψόμετρο. Δεν είναι τυχαίο ότι τα ουκρανικά αεροπλάνα έχουν συνηθίσει να εκτελούν τις επιχειρήσεις τους πετώντας σε πολύ χαμηλό ύψος, μερικές φορές μερικές δεκάδες μέτρα πάνω από το έδαφος. Σημάδι αυτής της ανεπάρκειας είναι ότι οι Ρώσοι έχουν αναπτύξει στο Ντονμπάς συμπληρωματικά συστήματα, όπως το Pantsir, για να προστατευτούν από επιθέσεις σε χαμηλό ή μεσαίο υψόμετρο.

10.Ελεγχος της θάλασσας, μια σύνθετη στρατηγική. Καθώς ο ουκρανικός στόλος καταστράφηκε σχεδόν ολοκληρωτικά το 2014 κατά την προσάρτηση της Κριμαίας, δεν υπήρξε πραγματική αντιπαράθεση πολεμικών πλοίων κατά τους πρώτους τρεις μήνες του πολέμου, ακόμα κι αν η Ουκρανία ισχυρίζεται την καταστροφή δεκατριών ρωσικών πλοίων από τις 24 Φεβρουαρίου. Ομως και εδώ «οι ελλείψεις που παρατηρήθηκαν στη στεριά στις ρωσικές δυνάμεις εντοπίστηκαν και στη θάλασσα, ιδίως η έλλειψη εκπαίδευσης» λέει γάλλος αξιωματικός του ναυτικού. «Το καταδρομικό Moskva, η ναυαρχίδα του ρωσικού στόλου της Μαύρης Θάλασσας, που βυθίστηκε στις 14 Απριλίου από ουκρανικούς πυραύλους, δεν έδειξε τα αναμενόμενα αντανακλαστικά. Αυτό περιλαμβάνει τόσο τη χρήση ηλεκτρονικού πολέμου, αυτοάμυνας, επιτήρησης ραντάρ, όσο και την καταπολέμηση καταστροφών, πυρκαγιών ή πλωτών οδών» προσθέτει.

Σε αυτό το στάδιο, οι Ρώσοι διατηρούν σαφώς το πλεονέκτημα στον θαλάσσιο πόλεμο, καθώς κατέχουν τώρα de facto ολόκληρη την Αζοφική Θάλασσα και μεγάλος μέρος της Μαύρης Θάλασσας. Ο στόχος της οικονομικής ασφυξίας της Ουκρανίας στερώντας την πρόσβασή της στη θάλασσα για να εξάγει τα προϊόντα της, ιδίως τα αγροδιατροφικά προϊόντα, λειτουργεί σε αυτό το στάδιο.