Λιγότερα συνθήματα

Το συνέδριο του ΠΑΣΟΚ, που ολοκληρώθηκε χθες, ήταν περισσότερο πολιτικό απ’ ό,τι το περίμενα – με την έννοια ότι, ακόμα κι αν ακούστηκαν κατά κόρον εύκολες συνθηματολογίες, οι έμπειροι πολιτικοί του χώρου που κλήθηκαν να το πλαισιώσουν (κυρίως ο Κώστας Σημίτης, ο Ευάγγελος Βενιζέλος και η Αννα Διαμαντοπούλου) δεν επέτρεψαν στις ευκολίες να κυριαρχήσουν.

Επιπλέον, το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται σε μια ευνοϊκή γι’ αυτό, έπειτα από πολλά χρόνια, συγκυρία. Στην αρχή μιας επανεκκίνησης, κόντρα απέναντι κυρίως στον ΣΥΡΙΖΑ που επιδιώκει να επαναλανσαριστεί πίσω από διάφορους διακεκριμένους πασόκους και πασοκογενείς (τσοχατζοπουλικούς, αλλά και κάποιους εκσυγχρονιστές), τουλάχιστον περιγράφτηκαν τα μέτωπα. Και το βασικό μέτωπο είναι κατά του ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος στο κάτω κάτω επιδιώκει να λεηλατήσει και να καταπιεί το ΠΑΣΟΚ, τις πολιτικές και τις κοινωνικές αναφορές του. Δεν είναι ένα μέτωπο, απλώς, προς «γενίτσαρους» (όπως περιέγραψε ο Νίκος Ανδρουλάκης τα στελέχη που βολεύτηκαν ή ψάχνουν να βολευτούν στο ΠΑΣΟΚ), είναι ένα μέτωπο προς ένα αντιευρωπαϊκό σχήμα που πολιτεύεται με ό,τι πιο παλιό υπάρχει διαθέσιμο, τη στρατηγική του πελατειακού κράτους, τη στρατηγική της χρεοκοπίας. Αυτή τη φορά, η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ δεν κρύφτηκε αλλά επέλεξε να υπερασπιστεί τον ρόλο του κόμματος τα χρόνια της χρεοκοπίας και της δήθεν αντισυστημικής Αγανάκτησης. Η τοποθέτηση αυτή, μαζί με ορισμένες άλλες θέσεις που ακούστηκαν από τον Νίκο Ανδρουλάκη (η σαφής καταδίκη της ρωσικής εισβολής και η συμπαράσταση στην Ουκρανία, η πρόθεση να στηρίξει το κόμμα την προσπάθεια ώστε «τα σχολεία και τα πανεπιστήμια να αποκτήσουν πρότυπο χαρακτήρα») δείχνει ότι το νέο ΠΑΣΟΚ εξακολουθεί να βρίσκεται στην πλευρά του συνταγματικού τόξου. Εξακολουθεί να είναι δύναμη δημοκρατίας, να επιλέγει το δημοκρατικό πλαίσιο της πολιτικής αντιπαράθεσης.

Παρ’ όλα αυτά, δεν έλειψε η γενικολογία, που χτίστηκε εύκολα πάνω σε ένα αντικαπιταλιστικό και ριζοσπαστικό λεξιλόγιο. Ο έμπειρος Κώστας Σημίτης σημείωσε ότι πρόκειται για ευκολίες χωρίς αντίκρισμα: «Οι αντιδράσεις με γενικές αρχές, ασαφείς λύσεις, δεκάλογο κατευθύνσεων είναι, για τους πολίτες, πολιτικολογίες που δεν τους ενδιαφέρουν», είπε, δίνοντας την κατεύθυνση για λιγότερα συνθήματα και πιο πολλή δουλειά.

Και ο Ευάγγελος Βενιζέλος, μεταξύ άλλων, ζήτησε από το κόμμα να μην υποτιμήσει «το εθνικό καθήκον ολοκληρωμένης και ρεαλιστικής αντίληψης της πραγματικότητας σε διεθνές, ευρωπαϊκό και τοπικό επίπεδο», αλλά ούτε «το εθνικό καθήκον αλήθειας και ειλικρίνειας που έχει πάντα κόστος γιατί πάντα κάποιοι δεν ανταποκρίνονται σε αυτό και έτσι η αλήθεια δύσκολα αντιμετωπίζει το ευχάριστο ψέμα ή τις στερεότυπες υπεκφυγές». Ο λαϊκισμός και η δημαγωγία είναι εγγενή συστατικά της δημοκρατίας, προειδοποίησε.

Ε, έπειτα απ’ αυτά, ο Νίκος Ανδρουλάκης επέμεινε ότι «ο λαϊκισμός και ο ελιτισμός είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Και οι δύο περιφρονούν τις πραγματικές ανάγκες του ελληνικού λαού». Χρησιμοποιώ τον ορισμό του Κας Μούντε για να παρατηρήσω ότι ο λαϊκισμός ορίζεται ως επιφανειακή ιδεολογία που θεωρεί ότι, στην ουσία, η κοινωνία διαχωρίζεται σε δύο ομοιογενείς και ανταγωνιστικές ομάδες, τον «αγνό λαό» ενάντια στις «διεφθαρμένες ελίτ» και, προφανώς, οι «καλοί» είναι με τον λαό. Η επίθεση «στον ελιτισμό» και «στις ελίτ» είναι λαϊκισμός, στον οποίο έχει διαπρέψει στο παρελθόν το ΠΑΣΟΚ, σε διάφορες φάσεις της διαδρομής της.

Ας μη δείχνουν οι επίγονοι, σήμερα, ότι τίποτα δεν έχουν καταλάβει από το παρελθόν – ούτε καν την ορολογία.