Μαίριλυν, μακρινή και χαμένη

Σχεδόν 200 εκατομμύρια ευρώ πουλήθηκε ο πίνακας του Άντι Γουόρολ «Shot Blue Sage Marilyn», που θα πει «Πυροβολημένη Μπλε Φασκόμηλο Μαίριλυν», έμαθα. Από το χρώμα του φόντου και επειδή φίλη του δημιουργού τον είχε πυροβολήσει τις τέσσερις από τις πέντε παραλλαγές του. Ίσως επειδή φθονούσε τη Μαίριλυν, μπορεί επειδή είχε ορθότερη αντίληψη για την αξία των έργων του Warhol από τους δισεκατομμυριούχους συλλέκτες –  μπορεί και να ήταν επιχειρηματικό εύρημα του Warhol, που το μιμήθηκε με τον «αυτοκαταστρεφόμενο» πίνακα Love is in the Bin  ο Banksy: η τιμή του 20πλασιάστηκε αμέσως μετά την «καταστροφή» του.

Οι πέντε παραλλαγές έχουν τυπωθεί σε  δισεκατομμύρια αφίσες αξίας μερικών ευρώ που ίσως δεν υπηρετούν την ανάγκη για ομορφιά αλλά, όπως και το πρωτότυπο, την ψευδαίσθηση «έχω τη Μαίριλυν στην κρεβατοκάμαρά μου» – μάλλον υγιέστερη από την ψευδαίσθηση «είμαι η Μαίριλυν» κάποιας κυρίας Καρντασιάν που έβαλε φόρεμα της για να γίνει μυθικό ερωτικό πρότυπο και αυτή.

Το ερώτημα για τη σχέση πρωτότυπου/αντιγράφου είναι παλαιό, πολύ παλαιότερο από την εποχή των αφισών, των φιλμ, των κασετών που επέτρεψαν τη «μηχανική αναπαραγωγή των έργων τέχνης»: υπάρχει από τότε που κάθε γλύπτης μπορούσε να χυτεύσει πολλά μπρούτζινα αντίγραφα, ο αγιογράφος να φτιάξει πολλά εικονίσματα ξεπατικώνοντας το ίδιο «ανθίβολο», ο κεραμεύς χιλιάδες ταναγραίες από το ίδιο καλούπι.

Έχει «αύρα» το πρωτότυπο και μοναδικό, υποστήριξε ο Βάλτερ Μπένγιαμιν – μάλλον πρόκειται για εξευγενισμό, για φροϋδική εξαΰλωση βαθύτατου πάθους πλεονεξίας, απληστίας· για εξαγνισμό της συλλεκτικής μανίας που κατείχε και τον ίδιο. Μου φαίνεται η αύρα της Μέριλυν στην κρεβατοκάμαρα είναι ίδια είτε 200 εκατομμύρια κάνει ο πίνακας είτε 20 ευρώ η αφίσα.

Στα ψηφιακά έργα δεν υπάρχει πρωτότυπο: όλα τα ψηφιακά κατασκευάσματα είναι ολόιδια, τα ίδια windows χρησιμοποιεί και ο Μπιλ Γκέιτς και εμείς – δεν μπορείς καν να τους κολλήσεις ετικέτα Salvatore Ferragamo, Gucci, Prada για να τα ξεχωρίσεις, όπως τα ολόιδια blue jeans. Όμως μέσω του bitcoin και των κρυπτονομισμάτων, φθάσαμε στο etherium και στα Non Fungible Tokens, τα NFT, που κάνουν τα ψηφιακά τεχνουργήματα εξίσου μοναδικά με το πυροβολημένο πορτρέτο της Μαίριλυν – και ακριβότερα, σύντομα.

Θα συνεχίσουμε λοιπόν να ζούμε σε κόσμο όπου καθένας μας θα επιβεβαιώνει την πολύτιμη μοναδικότητά του κατέχοντας μοναδικά, πρωτότυπα αντικείμενα. Και την εξουσία ή τον πλούτο του, κατέχοντας τα σπανιότερα και ακριβότερα από αυτά. Αλλά η Μαίριλυν δεν θα είναι ποτέ κοντά μας.