«Στρατηγική εγγύτητας» με διάρκεια και βάθος

Με τις επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης να έχουν πλήξει την κυβέρνησή του στην κρισιμότερη στιγμή του πολιτικού της κύκλου, οι χθεσινές ανακοινώσεις του Κυριάκου Μητσοτάκη προλαβαίνουν μεν αναμφίβολα την περαιτέρω επιδείνωση του κοινωνικού κλίματος, δεν είναι, ωστόσο, καθόλου σίγουρο ότι αρκούν για να συνεχίσει το κυβερνών κόμμα αλώβητο την πορεία του προς τις εκλογές.

Εφεξής το πεδίο επί του οποίου θα κερδίσει ή θα χάσει το στοίχημα της πολιτικής του κυριαρχίας μετατίθεται στο επίπεδο ενός πολιτικού ανταγωνισμού, το πρώτιστο διακύβευμα του οποίου θα είναι η προστασία της πλειονότητας των πολιτών από τις δυσοίωνες εξελίξεις μιας εποχής που προοιωνίζεται διαρκώς αυξανόμενη αστάθεια και απροσδιοριστία. Σε τοπική, σε ευρωπαϊκή και σε διεθνή κλίμακα.

Η ανταγωνιστικότητα των εμπλεκομένων φορέων θα επικαθορίζεται, άρα, από την ικανότητά τους να διαχειρίζονται (και όχι μόνο επικοινωνιακά, δηλαδή, ψυχολογικά και συμβολικά) τους κινδύνους που θα απειλούν μονίμως την οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή.

Η αβεβαιότητα και η ανασφάλεια θα κινούν το εκλογικό εκκρεμές αναλόγως. Θα το μετακινούν κάθε φορά προς την κατεύθυνση εκείνων (προσώπων ή κομμάτων) που θα εμπνέουν στους ψηφοφόρους εμπιστοσύνη ότι είναι σε θέση να τους διασφαλίσουν προσωπικά τα ελάχιστα εχέγγυα αβλαβούς διέλευσης των στενών μιας παρατεταμένης κρίσης.

Με αυτή την έννοια οι προσπάθειες που μέχρι σήμερα κατέβαλε η κυβέρνηση Μητσοτάκη για να πείσει ότι η Ελλάδα αλλάζει και ότι μπορεί πλέον με μεγαλύτερη αισιοδοξία να ατενίζει το μέλλον και να αντιμετωπίζει τις προκλήσεις του μάλλον δεν προώρισται να ευοδωθούν σε πολιτικά ωφέλιμο χρόνο. Είναι εν πολλοίς καταδικασμένες να πέσουν στο κενό των προσδοκιών που δημιουργείται στην παρούσα φάση και κατά τα φαινόμενα θα συνεχίσει να διευρύνεται εξαιτίας του γεγονότος ότι δεν αναμένεται ούτε γρήγορη έξοδος από την ουκρανική κρίση ούτε βραχυπρόθεσμη ανάκαμψη από τις αρνητικές συνέπειές της.

Σε τελική ανάλυση το πρόβλημα του πολιτικού ανταγωνισμού γίνεται πλέον πολύ βαθύτερο και πιο σύνθετο από αυτό που μέχρι σήμερα περιγραφόταν με τους κλασικούς όρους της καταλληλότητας των πολιτικών αρχηγών, της πολυσυλλεκτικότητας των κομμάτων εξουσίας, της παράστασης νίκης και της πρόθεσης ψήφου.

Τα συστήματα των ιδεολογικών ταυτίσεων πάει καιρός που έχουν απορρυθμιστεί. Η κινητικότητα του εκλογικού σώματος συναρτάται λιγότερο με τους αντικειμενικούς προσδιορισμούς της πολιτικής συμπεριφοράς των ψηφοφόρων με βάση το εισόδημα, τη θέση στην απασχόληση, την αυτοτοποθέτηση  στην κοινωνική ιεραρχία ή την ταξική διαστρωμάτωση.  Επηρεάζεται πολύ περισσότερο από υποκειμενικούς παράγοντες όπως είναι ο δείκτης ικανοποίησης από τη ζωή, ο φόβος για το αύριο, η αγωνία μπροστά στην ενδεχόμενη μετάπτωση σε δυσμενέστερη κοινωνική μοίρα ή ο βαθμός δυσκολίας που οι άνθρωποι συναντούν στην προσπάθειά τους να παρακολουθήσουν και να προσαρμοστούν στους ρυθμούς με τους οποίους μεταβάλλεται το περιβάλλον τους και αλλάζουν οι συνθήκες του.

Η ακρίβεια συνιστά απλώς μια από τις πιο πρόσφατες και πιο δύσπεπτες αλλαγές συνθηκών. Δεν είναι, ωστόσο, αυτή που από μόνη της θα καταστήσει δυσμενέστερη τη θέση της σημερινής κυβέρνησης ή θα ανατρέψει άρδην τους όρους του κομματικού ανταγωνισμού.

Για την κοινωνική ψυχολογία, κατά πολύ κρισιμότερες των ταξικών διαφορών είναι οι  διαφορές ταχύτητας με την οποία οι διαφορετικές ομάδες του πληθυσμού μπορούν να ενσωματωθούν κοινωνικά και να ανταποκριθούν ατομικά στις απαιτήσεις του γενικευόμενου ανταγωνισμού. Αυτές είναι που πολλαπλασιάζουν τις ανισότητες, αποσταθεροποιούν το εκλογικό σώμα και φορτίζουν με αρνητικά συναισθήματα τις πολιτικές προτιμήσεις του. Αυτές είναι που ταυτόχρονα επιβάλλουν επανασχεδιασμό των εκλογικών στρατηγικών και κυρίως εφαρμογή «στρατηγικών εγγύτητας» προς τους πολίτες και την καθημερινότητά τους.

Κανείς δεν μπορεί να στηριχθεί σε οποιονδήποτε νιώθει ότι δεν θα του  απλώσει το χέρι για να περάσει το ποτάμι.

Ο Γιώργος Σεφερτζής είναι επικοινωνιολόγος, πολιτικός αναλυτής