Ο αναθεωρητισμός δεν πέθανε, αναζωογονείται!

Η αιφνίδια εκδήλωση ανησυχίας για τις υπερπτήσεις πάνω από μεγάλα ελληνικά νησιά προκαλεί εύλογες απορίες. Οχι γιατί η μαζικότητα των παραβιάσεων δεν είναι προβληματική. Αλλά διότι δεν θα έπρεπε να αναμένεται διαφορετική συμπεριφορά από την Τουρκία. Αντίθετα από το ημιεπίσημο αφήγημά μας, ούτε ο αναθεωρητισμός συνόρων αποτρέπεται, ούτε οι δύο χώρες «ήρθαν κοντά» λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Εδώ και καιρό η ελληνο-τουρκική αναμέτρηση διολισθαίνει καθημερινά από ψυχρή σε θερμή εν μέσω μιας «ευσεβοποθικής» και επικίνδυνης ψευδαίσθησης ότι κάποτε μόνη της θα παραιτηθεί από τις παράλογες αξιώσεις της. Απαιτείται αντίθετα ορθή ανάγνωση και πρόβλεψη των εξελίξεων και μια νέα πολυδιάστατη στρατηγική.

Τις τελευταίες μέρες πολλοί – που δεν φαίνεται να ανησύχησαν ποτέ με τη σκέψη ότι η Τουρκία περιλαμβάνει και τη θερμή σύγκρουση στη φαρέτρα της – ξαφνικά «απορούν» με την επιθετικότητά της και εξανίστανται για τις μαζικές υπερπτήσεις. Δεν φαίνεται όμως να προβληματίστηκαν όσο θα έπρεπε με το μεθοδικό σχέδιο «Γαλάζια Πατρίδα» που εδώ και μερικά χρόνια εκτυλίσσεται. Δεν φαίνεται να αντιλήφθηκαν ότι βάσει του γνωστού χάρτη που την απεικονίζει, «ανήκουν» στην Τουρκία όλο το Ανατολικό Αιγαίο (κατά ξηρά, θάλασσα, υπό τη θάλασσα, και αέρα) και ολόκληρη η Ανατολική Μεσόγειος από νότια της Κρήτης μέχρι και ανατολικά της Κύπρου (την οποία περισφίγγει σχεδόν από παντού). Θεωρήθηκε «αστείο» – όπως ακριβώς οι «γκρίζες ζώνες» το 1996, το τουρκολιβυκό μνημόνιο το 2020 κ.ά. Ποιο ΚΥΣΕΑ συγκλήθηκε για να το αντιμετωπίσει, ποιο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας συστάθηκε (ενώ είχε προεκλογικά εξαγγελθεί), ποιο εθνικό σχέδιο (ανάμεσα στα τόσα που μελετώνται καθημερινά) εκπονήθηκε απέναντι στη διευρυνόμενη τουρκική απειλή;

Η Τουρκία ξεκίνησε με τα Ιμια την αμφισβήτηση  της ελληνικότητας των μικρότερων νησιών και την επεξέτεινε πρόσφατα σε όλα (!) ανεξαιρέτως τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου. Με νομιμοφανή μοχλό τη δήθεν υποχρέωσή μας για αποστρατιωτικοποίησή τους εξυφαίνει διεθνή εκστρατεία με απώτερο μήνυμα «ή τα αποστρατιωτικοποιείτε με το καλό, ή έχω δικαίωμα να το επιβάλω διά της βίας».

Αντί όμως της συνειδητοποίησης του μεγέθους της απειλής (ενόψει και της 100ετίας από τη Λωζάννη) επικρατεί άκριτα το «καθησυχαστικό» αφήγημα: η Τουρκία επαναλαμβάνει τις «πάγιες» διεκδικήσεις της (ενώ αυξάνονται εκθετικά), συνεχίζει τις «ίδιες» προκλήσεις (όταν είναι πασιφανώς άλλης τάξης), είναι διεθνώς «απομονωμένη» (ενώ αναβαθμίζεται), και τελικά να είμαστε «ψύχραιμοι και υπομονετικοί» γιατί εξοπλιζόμαστε (αλλά το 2025) και όλα γίνονται «για εσωτερική κατανάλωση» – λες και ενόψει προεκλογικής περιόδου ακόμη κι αυτό μας καθησυχάζει…

Οταν ξέσπασε ο πόλεμος στην Ουκρανία (που αιφνιδίασε αδικαιολόγητα τη χώρα μας) επικράτησε το αφήγημα ότι:

α) ο «αναθεωρητισμός πεθαίνει» (δηλαδή προφανώς το Κίεβο θα εκδιώξει τα ρωσικά στρατεύματα στα σύνορα προ του 2014 ή έστω του 2021 και ο Πούτιν θα τιμωρηθεί με διεθνή περιθωριοποίηση, καταβολή πολεμικών επανορθώσεων κ.λπ.)

β) η Τουρκία «συγκλονισμένη» θα μετανοούσε παραιτούμενη από τις επεκτατικές της βλέψεις

γ) οι νέες συνθήκες «έφεραν κοντά» τις δύο χώρες.

Με βάση μια τέτοια ανάγνωση οργανώθηκε κατά τα φαινόμενα η πρόσφατη συνάντηση Κυριάκου Μητσοτάκη – Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, που αν δεν στόχευε σε «νέες προσεγγίσεις», ήλπιζε σε ένα ακόμη «ήσυχο καλοκαίρι».

Εκτιμήσεις που δεν επιβεβαιώνονται οδηγούν μοιραία σε λάθος κινήσεις και αιφνιδιασμούς. Εν μέσω παγκόσμιων ανακατατάξεων και ενώ οι δύο χώρες διανύουν ήδη περίοδο προεκλογικής εσωστρέφειας, η περίοδος μέχρι και το 2023 προβάλλει ως ιδιαίτερα επικίνδυνη. Μια σαφής και άμεση απειλή δεν «ξορκίζεται» ελπίζοντας στο θετικό σενάριο βοήθειας «από τον Θεό της Ελλάδας». Οπως είθισται στη στρατηγική σχεδίαση, προέχει η πολυδιάστατη ετοιμότητα για να αντιμετωπίσουμε το χειρότερο δυνατό. Και δυστυχώς οι εξελίξεις κλίνουν επικίνδυνα προς το τελευταίο: αποδείχθηκε ότι ο πόλεμος στην Ευρώπη δεν είναι τελικά αδιανόητος. Κι ότι οι ένοπλες δυνάμεις δεν υπάρχουν μόνο για την αποτροπή αλλά και για νικηφόρα αποτελέσματα όταν η τελευταία αποτυγχάνει και οι εισβολείς τελικά επιτίθενται. Οι ενστικτώδεις αντιδράσεις αντί του πολύπλευρου σχεδιασμού στέλνουν λάθος μηνύματα, ενθαρρύνοντας δυστυχώς την επιθετικότητα και φέρνοντας πιθανόν την απευκταία σύγκρουση πιο κοντά.

Ο Γιάννης Βαληνάκης είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, πρώην υφυπουργός Εξωτερικών