Κίνηση διπλωματικής αυτοπεποίθησης

Με αφορμή τον πόλεμο στην Ουκρανία επέστρεψε στον δημόσιο λόγο η γνωστή μεμψιμοιρία. Γιατί η Αθήνα δεν παίζει τον διπλωματικό ρόλο που της αρμόζει ως περιφερειακή δύναμη σταθερότητας;

Μια εξήγηση είναι και το ότι την ελληνική διπλωματία κατατρύχουν σύνδρομα, που αποδυναμώνουν τον διεθνή της ρόλο. Αντίσταση στην αλλαγή αποδεδειγμένα λανθασμένων πολιτικών. «Ξόδεμα» διπλωματικού κεφαλαίου στην αντιμετώπιση των συνεπειών τους. Δυστοκία στην προσαρμογή στις νέες συνθήκες. Επιμονή σε υποβέλτιστες επιλογές, που υποστηρίζουν μια επίφαση συνέχειας. Εμμονή με τα τετριμμένα και ξεπερασμένα της διπλωματίας. Αδυναμία παραγωγής νέων πολιτικών, που θα προωθήσουν με αυτοπεποίθηση το εθνικό συμφέρον και τις γεωπολιτικές επιλογές που έχει προ πολλού κάνει συνειδητά η Ελλάδα.

Η «αδράνεια» με όρους Φυσικής, δηλαδή η αντίσταση σε οποιαδήποτε μεταβολή, είναι αυτό που μάλλον χαρακτηρίζει τη διπλωματία μας.

Η ελληνική πολιτική στο ζήτημα του Κοσόβου είναι χαρακτηριστική περίπτωση. Η μη αναγνώριση του νεότευκτου κράτους είναι απότοκο της λανθασμένης και αποτυχημένης πολιτικής μας την περίοδο των πολέμων της Γιουγκοσλαβίας. Μας εγκλωβίζει σε ξεπερασμένα διπλωματικά διλήμματα, αποδυναμώνει τον περιφερειακό μας ρόλο και, έμμεσα έστω, συμβάλλει στο να παραμένει όλη η περιοχή σε γεωπολιτική αβεβαιότητα, λόγω μη πρόσδεσής της στους δυτικούς θεσμούς.

Φοβικά και με έλλειψη κατανόησης της τρέχουσας βαλκανικής πραγματικότητας είναι και τα επιχειρήματα όσων απορρίπτουν την αναγνώριση.

Πώς θα αντιδράσει η Σερβία; Μα, το Βελιγράδι έχει λάβει στο παρελθόν υπέρ του δέον υποστήριξη από την Αθήνα, ακόμα και σε τυχοδιωκτικές επιλογές, που ήταν αντίθετες με το εθνικό μας συμφέρον. Συγχρόνως, η Σερβία καλλιεργεί συστηματικά στενότατη συνεργασία με το καθεστώς Ερντογάν, το οποίο προσπαθεί, χωρίς επιτυχία, να καταστεί διεθνής «πάτρωνας» της ανεξαρτησίας του Κοσόβου.

Και οι διαφορές με την Αλβανία; Ετερον εκάτερον. Είναι γνωστό σε όσους μελετούν συστηματικά τα Βαλκάνια ότι ο αλβανικός παράγοντας έχει πολλά κέντρα, που δεν συντονίζονται στις πολιτικές τους. Η Ελλάδα μπορεί και πρέπει να έχει άριστες σχέσεις με τους Αλβανούς του Κοσόβου και της Βόρειας Μακεδονίας ανεξαρτήτως των διακυμάνσεων στις σχέσεις Αθήνας – Τιράνων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα των θετικών επιπτώσεων τέτοιων σχέσεων είναι ο ρόλος που έπαιξαν οι Αλβανοί της Βόρειας Μακεδονίας στην επίλυση του ονοματολογικού.

Και ο κίνδυνος της «Μεγάλης Αλβανίας»; Αδύναμο σενάριο, γιατί δεν υπάρχει πραγματική βούληση στις ίδιες τις αλβανικές ελίτ. Αλλά, συγχρόνως, δεν υπάρχει ασφαλέστερο μονοπάτι για να οδηγηθούμε σε τέτοια σενάρια από την αποτυχία του ανεξάρτητου κοσοβαρικού κράτους, τη μη ένταξη της περιοχής στους δυτικούς θεσμούς και την αποσταθεροποίησή της συνολικά. Στηρίζοντας το Κόσοβο, στηρίζουμε την πολιτική του αυτοδυναμία και αυτόνομη πορεία.

Το ανεξάρτητο Κόσοβο είναι μια μη αναστρέψιμη πολιτική πραγματικότητα. Η Ελλάδα μπορεί με αυτοπεποίθηση να διαμορφώσει μια πολιτική αναγνώρισης της πραγματικότητας, για να συνδιαμορφώσει τις μελλοντικές εξελίξεις στη Βαλκανική, σύμφωνα με τα συμφέροντά της. Μπορεί μέσω της εδραίωσης του διεθνούς καθεστώτος του Κοσόβου να συμβάλλει αποφασιστικά στην ενσωμάτωση όλης της περιοχής στους δυτικούς θεσμούς, στο πλαίσιο των οποίων συναποφασίζει με τους ευρωπαίους εταίρους. Ή μπορεί να συνεχίσει την πολιτική της αδράνειας και να παραχωρήσει στην Τουρκία και άλλες δυνάμεις την πρωτοβουλία των κινήσεων και την εκμετάλλευση των συνθηκών γεωπολιτικής αστάθειας, που θα δημιουργηθούν από την αδυναμία της Δύσης να ελέγξει τις εξελίξεις στη Βαλκανική.

Ο Ιωάννης Αρμακόλας είναι κύριος ερευνητής και επικεφαλής του Προγράμματος Νοτιοανατολικής Ευρώπης στο ΕΛΙΑΜΕΠ.