Χάντρες και καθρεφτάκια από την Ευρώπη

Υπάρχουν ορισμένα πράγματα τα οποία η Ευρωπαϊκή Ενωση, αν θέλει, μπορεί να τα κάνει, επειδή εμπίπτουν στη σφαίρα των πραγματικών δυνατοτήτων της. Υπάρχουν όμως και άλλα, τα οποία η ΕΕ δεν μπορεί να τα κάνει ή, εν πάση περιπτώσει, αν αποφασίσει να τα κάνει, θα πρέπει πρώτα η ίδια να γίνει κάτι άλλο από αυτό που είναι σήμερα.

Ξεκινώ με την παραπάνω διαπίστωση, επειδή, τουλάχιστον εδώ στην Ελλάδα, έχουμε την τάση να γκρινιάζουμε για τα όσα κάνει ή δεν κάνει η Ευρώπη για μας, κάθε φορά που προκύπτει μια έκτακτη κατάσταση, χωρίς εντούτοις να έχουμε ξεκάθαρο στο μυαλό μας ούτε τι περιμένουμε από την Ευρώπη και ποιες είναι οι δυνατότητές της. Περιμένουμε, γενικώς, από την Ευρώπη να παίξει τον ρόλο της από μηχανής θεάς, που θα μας ξελασπώσει. Καλά κάνουμε, δεν λέω – καλό είναι όμως να ξέρουμε και τι ζητούμε.

Με αφορμή τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, λ.χ., έχει ξεκινήσει μια ολόκληρη συζήτηση περί ευρωπαϊκού στρατού, κοινής άμυνας, ευρωπαϊκής στρατηγικής πυξίδας (ταρατατζούμ!) και άλλα ηχηρά παρόμοια. Μας αρέσει να τα ακούμε, καθησυχάζουν κάπως τις ανησυχίες μας για το μέλλον, αλλά είναι στην καλύτερη περίπτωση όνειρα και στη χειρότερη καθρεφτάκια και χάντρες για ιθαγενείς. Κοινή άμυνα, με ό,τι αυτή συνεπάγεται, προϋποθέτει εδραιωμένη αντίληψη κοινής ταυτότητας, καθώς και πολιτική ενότητα που υπερβαίνει την εθνοκεντρική αντίληψη. Είναι αυτό το επίπεδο σύγκλισης στην ΕΕ σήμερα; Ρητορικό το ερώτημα, συνεπώς περιττή και η συζήτηση για κοινή άμυνα, εφόσον δεν ψάχνουμε προσχήματα για να ξεφύγουμε από τα προβλήματα και τις ανάγκες του σήμερα. Αν μάλιστα λάβουμε υπ’ όψιν ότι υπάρχει το ΝΑΤΟ, με όλη την πείρα και την τεχνογνωσία του, η συζήτηση για κοινή ευρωπαϊκή άμυνα μόνο ως ρητορική άσκηση στέκεται για μαθητικό «debate».

Η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι μια οικονομική ένωση κρατών, η οποία τείνει προς την πολιτική ένωση, χωρίς να είναι και χωρίς να είναι βέβαιο ότι όλοι όσοι μετέχουν σε αυτή το επιθυμούν να γίνει. Αντί, λοιπόν, να αερολογούμε για εκείνα που η Ευρώπη δεν μπορεί να κάνει, ας στρέψουμε καλύτερα την προσοχή μας σε εκείνα που μπορεί. Οπως κατάφερε, παρά τα αρχικά σφάλματα, να διαμορφώσει μια κοινή εμπορική πολιτική για την προμήθεια εμβολίου, με την οποία αντιμετώπισε αποτελεσματικά την πανδημία, παρομοίως οφείλει να δράσει για να αντιμετωπισθεί η ενεργειακή κρίση που προκαλεί ο πόλεμος του Πούτιν.

Η εκτόξευση του κόστους της ενέργειας είναι αληθινή καταστροφή, όχι μόνο για την προοπτική μιας ενωμένης Ευρώπης, αλλά και για αυτή τη διατήρηση της ΕΕ με τη σημερινή μορφή της. Το ηλεκτρικό ρεύμα είναι για τις σύγχρονες κοινωνίες ό,τι είναι το αίμα για τον ανθρώπινο οργανισμό. Χωρίς αυτό δεν γίνεται· η ζωή, όπως την ξέρουμε και μας αρέσει, καταρρέει αμέσως. Με τον λαϊκισμό να σαρώνει την Ευρώπη, είναι φανερό ότι οι εξωφρενικοί λογαριασμοί του ρεύματος απειλούν την πολιτική σταθερότητα και, εν τέλει, την ίδια τη δημοκρατία. Για να έχουν, λοιπόν, οποιοδήποτε νόημα τα οράματα για τις στρατηγικές πυξίδες, η Ευρώπη οφείλει πρώτα να προστατεύσει τον εαυτό της από την πολιτική αποσταθεροποίηση που φέρνει η ενεργειακή κρίση. Σε τελευταία ανάλυση, προστατεύοντας την πολιτική σταθερότητα, η Ευρώπη προστατεύει τον δρόμο προς τη μελλοντική πολιτική ενότητα – γιατί μόνο υπό συνθήκες ομαλότητας και δημοκρατίας μπορεί να φαντάζεται κάποιος την πρόοδο.

Αναρωτιέμαι, επίσης, ποιο είναι το νόημα των κυρώσεων που επιβάλλει η ΕΕ κατά της Ρωσίας του Πούτιν, όταν δεν αντιλαμβάνεται το τεράστιο στρατηγικό όφελος που συνεπάγεται για τον Πούτιν η πολιτική αποσταθεροποίηση της Ευρώπης. Δεν μπορώ, βέβαια, να ξέρω αν η αποσταθεροποίηση αποτελεί στρατηγικό στόχο της «ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης», οπωσδήποτε όμως ευνοεί τους σκοπούς του Πούτιν να υπάρχουν και άλλες κυβερνήσεις στην Ευρώπη, που θα συμφωνούν με τον Ορμπαν. Τόσα χρήματα ξοδεύει η Ρωσία για να υπονομεύει της ενότητα της Δύσης, μέσω δικτύων ΜΜΕ, αντισυστημικών κινημάτων και άλλων, δεν θα έτριβε τα χέρια της με την αποσύνθεση της Ευρώπης;

Σήμερα ο κόσμος μας δεν απειλείται από τις τεθωρακισμένες μεραρχίες του Πούτιν, αλλά από την αποσταθεροποίηση που φέρνει η εκτόξευση του ενεργειακού κόστους. Είναι τουλάχιστον αξιοσημείωτο πως αυτό δεν γίνεται αντιληπτό από την ευρωπαϊκή ηγεσία, αλλά δεν είναι πρωτοφανές. Γιατί, μπορεί η Ιστορία ποτέ να μην επαναλαμβάνεται, εκείνα που όμως πάντα επαναλαμβάνονται είναι «έλλειψη προνοητικότητας, απροθυμία να δράσουμε όταν η δράση είναι απλή και αποτελεσματική, έλλειψη καθαρής σκέψης, σύγχυση όταν προκύπτει το επείγον, μέχρι το ένστικτο της αυτοσυντήρησης να μας χτυπήσει την καμπάνα». Αν πιστέψουμε τουλάχιστον τον Τσόρτσιλ, από αγόρευση του οποίου προέρχεται το παραπάνω, όταν τη δεκαετία του 1930 προειδοποιούσε για τον κίνδυνο του Ναζισμού.