War economics

War economics ή τα οικονομικά του πολέμου. Με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία να έχει ήδη μπει στην όγδοη εβδομάδα χωρίς να διαφαίνεται άμεσο τέλος στον ορίζοντα, αναλυτές, οργανισμοί και κυβερνήσεις προσπαθούν να ψηλαφήσουν τις άμεσες και μεσοπρόθεσμες οικονομικές επιπτώσεις. Παρότι η συζήτηση φυσιολογικά επικεντρώνεται στις επιπτώσεις στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, το σημείο εκκίνησης δεν μπορεί παρά να είναι η ίδια η Ουκρανία: πέρα από τις τεράστιες ανθρώπινες απώλειες στο πεδίο της μάχης, υφίσταται μια άνευ προηγουμένου οικονομική καταστροφή. Θα χρειαστούν χρόνια και εκατοντάδες δισ. για να ξαναβρεί τον δρόμο της, ενώ η διάλυση της αγροτικής οικονομίας οδηγεί σε δραματικές αυξήσεις στις τιμές αγροτικών προϊόντων και σε ανθρωπιστικές καταστροφές σε χώρες της Αφρικής.

Αντίστοιχη καταστροφή αντιμετωπίζει ο εισβολέας, η Ρωσία. Ηδη οι οικονομικές κυρώσεις όπως η δέσμευση των καταθέσεων της κεντρικής ρωσικής τράπεζας στο εξωτερικό και η αποσύνδεση τραπεζών από το σύστημα διακανονισμού SWIFT οδήγησαν σε τραπεζικό πανικό, στην κατάρρευση του νομίσματος, στην αποχώρηση διεθνών κολοσσών και στο πάγωμα όλων των ξένων επενδύσεων, αλλά και σε μερική χρεοκοπία. Η επερχόμενη επέκταση των κυρώσεων στον ενεργειακό τομέα θα στερήσει τη χώρα από το κύριο συναλλαγματικό της έσοδο και θα τη στραγγαλίσει οικονομικά. Η Ρωσία μπαίνει σε μια μακρά περίοδο βαθιάς ύφεσης και πλήρους οικονομικής απομόνωσης, που θα τη φέρουν πίσω δεκαετίες.

Στην Ευρώπη, η ρωσική εισβολή βρήκε την οικονομία σε φάση ανάκαμψης μετά τα χρόνια της πανδημίας. Η ανάκαμψη έχει ήδη διακοπεί, και μπαίνουμε σε μια νέα εποχή στασιμοπληθωρισμού. Οι πληθωριστικές πιέσεις του μεγάλου ενεργειακού σοκ από την πλευρά της προσφοράς θα ενταθούν όσο σκληραίνουν οι κυρώσεις στη Ρωσία, και συνδυάζονται με μια πτωτική οικονομική δραστηριότητα. Την ίδια στιγμή, τα παραδοσιακά εργαλεία οικονομικής πολιτικής  δεν μπορούν να συνδράμουν αποτελεσματικά: μετά την επεκτατική πολιτική της πανδημίας, τα δημοσιονομικά περιθώρια έχουν στενέψει, ενώ η ΕΚΤ δυσκολεύεται όλο και περισσότερο να διατηρήσει μια πολιτική φθηνού χρήματος σε ένα περιβάλλον με έντονα ανοδικές πληθωριστικές πιέσεις.

Οι δυσκολίες της οικονομικής συγκυρίας πολλαπλασιάζονται όταν διευρύνει κανείς το πεδίο της ανάλυσης. Είναι η πρώτη φορά που η Δύση εργαλειοποιεί με τόσο σαφή τρόπο τον έλεγχο που εξακολουθεί να έχει στις βασικές χρηματοοικονομικές υποδομές της παγκοσμιοποίησης. Οι δρακόντειες οικονομικές κυρώσεις είναι αναμφίβολα απαραίτητες για να ελεγχθεί η επιθετικότητα της Ρωσίας (η εναλλακτική είναι ένας άμεσος πόλεμος). Είναι όμως και προπομπός του τέλους της παγκοσμιοποίησης όπως την ξέραμε. Μπήκαμε ήδη στην εποχή του «μεγάλου κατακερματισμού» ανάμεσα στα γεωπολιτικά μπλοκ, με δυσμενείς επιπτώσεις στις χρηματοοικονομικές ροές, αλυσίδες αξίας, και εν τέλει την παγκόσμια ανάπτυξη.

Και η Ελλάδα σε όλα αυτά; Για άλλη μία φορά, οι διαρθρωτικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας την κάνουν ιδιαίτερα ευάλωτη. Ο πόλεμος μας βρίσκει εξουθενωμένους ύστερα από τη δεκαετία της κρίσης και τη διετία της πανδημίας. Η κατακόρυφη αύξηση του ενεργειακού κόστους ήδη δημιουργεί τεράστια προβλήματα σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Μια σημαντική κάμψη στην ευρωπαϊκή οικονομία θα έχει πολλαπλάσιες επιπτώσεις στην ελληνική. Τα δημοσιονομικά περιθώρια είναι ανύπαρκτα και μια ανοδική τάση στα επιτόκια στην ΕΕ κινδυνεύει να ξαναθυμίσει στις αγορές τα δομικά προβλήματα του ελληνικού δημόσιου χρέους. Προσδεθείτε· θα έχουμε αναταράξεις.

Ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου είναι καθηγητής στο School of Transnational Governance, European University Institute, πρώην υπουργός.