Ισα δικαιώματα και κοινωνική ενσωμάτωση των Ρομά

Οι παγκόσμιες γιορτές, όπως η 8η Απριλίου για τους Ρομά, μας υπενθυμίζουν υποχρεώσεις, διεκδικήσεις ή ξεχασμένες οφειλές και υποσχέσεις. Στην περίπτωση των Ρομά οι συνειρμοί παραπέμπουν σε ιστορίες διακρίσεων, ανισοτήτων, μίσους, διώξεων και κατατρεγμών μέχρι και εξαφάνισής τους από προσώπου γης. Τα περίπου 15 εκατομμύρια του πλανήτη, χωρίς εθνική κρατική υπόσταση, ακόμη και σήμερα, στον εξελιγμένο δημοκρατικό κόσμο μας, αντιμετωπίζουν προκαταλήψεις, υποτίμηση, αποκλεισμούς, ρατσιστική βία και συχνά άρνηση πρόσβασης στη μόρφωση, στην εργασία και σε αξιοπρεπή κατοικία. Για πολλούς αιώνες οι Ρομά, οι γνωστοί μας Τσιγγάνοι, έζησαν υπό διωγμόν, ως αποσυνάγωγοι της κοινωνίας των σάπιενς.

Οι Ναζί τούς αντιμετώπισαν ως κατώτερη φυλή. 800.000 Ρομά βρήκαν φρικτό θάνατο στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης. Η θυσία τους παραμένει άγνωστη στους πολλούς. Ωστόσο, παρά τους ιστορικά ανηλεείς διωγμούς, κατάφεραν να διατηρήσουν τη γλώσσα και την κουλτούρα τους και να εμπλουτίσουν και άλλους πολιτισμούς με τη μουσική, τα τραγούδια και την τέχνη τους. Στον «Δωδεκάλογο του Γύφτου», στο περίφημο ποίημα του Κωστή Παλαμά μετά τον «ατυχή πόλεμο» του 1897, ο Γύφτος παρουσιάζεται ως σύμβολο της ελεύθερης, της αδούλωτης ψυχής της Ελλάδας, που δεν σταματάει πουθενά, δεν υποτάσσεται σε τίποτε, αλλά προχωρεί μπροστά, γκρεμίζει το σύμπαν, το ξαναστεργιώνει και οδηγείται από την ταπείνωση στη λύτρωση και την αναγέννηση…

Στις 8 Απριλίου 1972, στο Λονδίνο, πραγματοποιήθηκε το Πρώτο Παγκόσμιο Συνέδριο των Ρομά, όπου τέθηκαν οι βάσεις για τη διεκδίκηση των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων τους. Τον Αύγουστο του 1977, ο ΟΗΕ ζήτησε από τα κράτη – μέλη να αναγνωρίσουν στους Ρομά όλα τα δικαιώματα που έχει και ο υπόλοιπος πληθυσμός. Στην Ελλάδα, το 1979, τους δόθηκε η ελληνική ιθαγένεια. Στις δεκαετίες 1980 και 1990 προωθήθηκαν δράσεις σε πολλούς τομείς μέσω και των κοινοτικών πλαισίων στήριξης (ΚΠΣ), όπως προγράμματα λαϊκής επιµόρφωσης, στέγασης και ιατροκοινωνικής µέριµνας. Την περίοδο 2000-2009 καταρτίστηκε Ολοκληρωµένο Πρόγραµµα ∆ράσης για την Κοινωνική Ενταξη των Ελλήνων Τσιγγάνων 2001-2008. Η περίοδος της οικονομικής κρίσης και της πανδημίας, από το 2010 µέχρι σήµερα, είχε οδυνηρές συνέπειες για τα ευάλωτα κοινωνικά στρώµατα, σύμφωνα και με Εκθεση του 2018 της Ειδικής Γραμματείας Κοινωνικής Ενταξης Ρομά.

Για τις γυναίκες η ζωή μέσα στις πατριαρχικές παραδοσιακές κοινότητες των Ρομά είναι ακόμη πιο δύσκολη. Η πιìεση που ασκειìται στα κοριìτσια να παντρευτουìν νωριìς, οι καταναγκαστικοί γάμοι, η ηθική των δύο μέτρων και δύο σταθμών, τα εγκλήματα τιμής και η έμφυλη βία περιοριìζουν τις ευκαιριìες για να εκπαιδευτούν, να αποκτήσουν οικονομική ανεξαρτησία, να βελτιώσουν τη ζωή τους και να διεκδικήσουν τη συμμετοχή τους στους δημοκρατικούς θεσμούς και στα κέντρα αποφάσεων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δηµοσίευσε το 2011 το πλαίσιο για τις εθνικές στρατηγικές ένταξης των Ροµά µέχρι το 2020. Στις 7 Οκτωβριìου 2020 παρουσίασε εìνα νέο 10ετεìς σχεìδιο, που δίνει εìμφαση σε επταì βασικουìς τομειìς: ισοìτητα, εìνταξη, συμμετοχηì, εκπαιìδευση, απασχοìληση, υγειìα και στεìγαση.

Στις 26 Φεβρουαρίου 2022, η Πρόεδρος της Δημοκρατίας, κυρία Κατερίνα Σακελλαροπούλου, επισκέφθηκε τον καταυλισμό Ρομά στην Κατερίνη προκειμένου να ενημερωθεί για το πρόγραμμα προσωρινής μετεγκατάστασης 56 οικογενειών στα πρότυπα κοινωνικής κατοικίας. Σε σχετική δήλωσή της τόνισε την ανάγκη της πλήρους ενσωμάτωσης των Ρομά στην κοινωνία και την ισχυρή βούληση της πολιτείας για τον σκοπό αυτόν. Η κινητοποίηση των ίδιων των ενδιαφερομένων και η άσκηση πίεσης από την κοινωνία των πολιτών είναι εκ των ων ουκ άνευ για την επίτευξη πλήρους ισότητας και κοινωνικής ενσωμάτωσης των συμπολιτών μας Ρομά.

Η Αννα Καραμάνου είναι δρ Πολιτικής Επιστήμης ΕΚΠΑ, πρ. ευρωβουλευτής. Το βιβλίο της «Η ειρηνική εξέγερση των θηλυκών σάπιενς 1821-2021» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός