Η ακαδημαϊκή Θεολογία στην Ελλάδα

Από τη σύσταση του νεοελληνικού κράτους η σπουδή της ακαδημαϊκής Θεολογίας θεωρήθηκε βασικός πυλώνας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Με την ίδρυση του Οθώνειου Πανεπιστημίου στην Αθήνα το 1837, η Θεολογική Σχολή ήταν η πρώτη κατά σειρά από τις τέσσερις του Ιδρύματος. Η Θεολογική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, όπως μετονομάστηκε, σήμερα αποτελείται από δύο τμήματα (Θεολογίας και Κοινωνικής Θεολογίας και Θρησκειολογίας). Αντίστοιχα, τo Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ιδρύθηκε το 1925 και το 1942 ιδρύθηκε η Θεολογική Σχολή Θεσσαλονίκης. Αποτελείται, επίσης, από δύο τμήματα (Θεολογίας και Κοινωνικής Θεολογίας και Χριστιανικού Πολιτισμού).

Οι Θεολογικές Σχολές στην Ελλάδα έχουν σκοπό τη διδασκαλία και έρευνα της Ορθόδοξης Θεολογίας, τον διάλογο με τη λοιπή χριστιανική γραμματεία όπως και άλλα θρησκεύματα. Πέρα από τη θεραπεία της Ορθόδοξης Θεολογίας, λόγω του επιστημονικού αντικειμένου, έχουν συμβάλει στην καλλιέργεια της ελληνικής γλώσσας και του ελληνορθόδοξου πολιτισμού με βάση τον σεβασμό σε άλλες θρησκείες και πολιτισμικές παραδόσεις. Η παραπάνω συμβολή υποστηρίζεται από τις σπουδές σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο, όπως επίσης στην εκπόνηση διδακτορικών και μεταδιδακτορικών διατριβών.

Στη σύγχρονη εποχή η θεολογική ακαδημαϊκή έρευνα έρχεται να θεραπεύσει και να απαντήσει στις σύγχρονες προκλήσεις της κοινωνίας του ανθρώπου και του σύγχρονου κόσμου. Η ανάδυση θεμάτων που αφορούν τον άνθρωπο και το περιβάλλον, όπως η οικολογική κρίση, θέματα βιοηθικής, σχέσης πίστης και επιστήμης, τεχνητής νοημοσύνης, κοινωνικού αποκλεισμού, διακρίσεων, έμφυλων σχέσεων, ανθρωπίνων δικαιωμάτων, πολιτισμού και πολυπολιτισμικότητας, ψυχολογίας, κοινωνιολογίας, ριζοσπαστικοποίησης, θρησκευτικού φονταμενταλισμού, τέχνης, επικοινωνίας, αλλά και νέων φιλοσοφικών και θεολογικών ρευμάτων είναι σε συνεχή επιστημονική διαβούλευση με άξονα τα κριτήρια της Ορθόδοξης Θεολογίας. Επιπλέον, σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο έρχονται να προστεθούν και πολιτικές και γεωπολιτικές προκλήσεις που πέρα από τα συμφέροντα έχουν θρησκευτικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά. Η ακαδημαϊκή Θεολογία εντοπίζει την πιθανότητα ολίσθησης της πίστης ως εργαλείου σε οικονομικά ή πολιτικά συμφέροντα. Με την έρευνά της και την ανάδειξη των υγιών χαρακτηριστικών του θρησκευτικού βιώματος θέτει τα επιστημονικά χαρακτηριστικά έναντι ακραίων προσεγγίσεων και ερμηνευτικών.

Η σύγχρονη πολυσύνθετη εποχή προαναγγέλλει ένα μέλλον με ακόμα πιο περίπλοκο καθημερινό περιβάλλον και με αλληλεπικαλυπτόμενα επιστημονικά πεδία. Τα αλληλεπικαλυπτόμενα πεδία απαιτούν διεπιστημονικές συνεργασίες με μεγαλύτερη εξειδίκευση, άρα επιμέρους έρευνα σε πολλαπλά επιστημονικά αντικείμενα. Με αυτό το δεδομένο, η ακαδημαϊκή Θεολογία καλείται να καλύψει ευρύτερα αντικείμενα έρευνας σε βάθος αλλά και διεπιστημονικά. Αρα, οι απαιτήσεις της εποχής προοιωνίζονται την επέκταση των θεολογικών ερευνητικών αναγκών και στο μέλλον.

Στη σύγχρονη ελληνική ακαδημαϊκή κοινότητα τα τέσσερα τμήματα των δύο Θεολογικών Σχολών έχουν ένα σημαντικό ακαδημαϊκό και ερευνητικό κεφάλαιο που αναγνωρίζεται σε διεθνές επίπεδο. Οι απαιτήσεις της εποχής και οι προβλέψεις για το μέλλον, όπως παρατηρείται σε παγκόσμιο επίπεδο, αναβαθμίζουν τις ανθρωπιστικές σπουδές σε συνάφεια με την αλματώδη τεχνολογική εξέλιξη. H γενικότερη επιστημονική εξέλιξη αποτελεί πρόκληση και για την ακαδημαϊκή Θεολογία.

Η ελληνική πολιτεία, με τη στήριξη των Θεολογικών Σχολών, δίνει τη μαρτυρία της ορθόδοξης πίστης, του πολιτισμού και του ανθρωπισμού σε όποιες ενθουσιαστικές ή επιπόλαιες κατανοήσεις, όπως έχει αποδειχθεί διαχρονικά με διεθνή ακτινοβολία.

Ας αφουγκραστούμε τη σοφία των περασμένων αιώνων που τοποθετούσαν τη Θεολογία σε περίοπτη θέση μεταξύ των επιστημών, γιατί και με τη Θεολογία ολοκληρώνεται ο κύκλος της έρευνας και της γνώσης που τόσο ανάγκη έχουν τα πρόσωπα και οι κοινωνίες.