Η ρωσική παραπληροφόρηση προκαλεί ακόμη αμόκ

Καθώς ο πόλεμος στην Ουκρανία μαίνεται, η Ρωσία επιστρατεύει ένα από τα πιο ισχυρά της όπλα: την παραπληροφόρηση. Οι παραπλανητικοί ισχυρισμοί για την εισβολή διαδίδονται τόσο από απλούς χρήστες στη Ρωσία όσο και από τους λογαριασμούς των κρατικών ΜΜΕ. Οι εταιρείες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κινητοποιούνται για να την αντιμετωπίσουν. Meta, YouTube και Twitter έχουν ανακοινώσει πακέτα νέων μέτρων, μετά και την πίεση εκ μέρους της ουκρανικής κυβέρνησης, ξένων ηγετών και της κοινής γνώμης.

Ειδικοί τονίζουν, όμως, ότι η απάντηση εκ μέρους του κλάδου της τεχνολογίας είναι συμπτωματική και δεν έχει την εμβέλεια που απαιτείται για την αντιμετώπιση των πιο εξελιγμένων εκστρατειών παραπληροφόρησης, ούτε στοχεύει ακριβώς σε αυτό. Ακόμη και όταν αυτές οι πολιτικές υφίστανται, οι παρατηρητές φοβούνται πως είναι ανεπαρκώς και ακατάλληλα εξοπλισμένοι.

Οι εταιρείες έχουν, σε ορισμένες περιπτώσεις, χαρακτηρίσει την παραπληροφόρηση ως κρατικά υποστηριζόμενη ή ως δυνάμει λανθασμένη, αντί να την απομακρύνουν πλήρως. Σε άλλες, έχουν κλείσει ατομικούς λογαριασμούς αντί να ενεργοποιήσουν πιο σαρωτικά μέτρα. Οταν δε αναλαμβάνουν δράση, συχνά αυτή είναι πολύ λίγη και έρχεται πολύ αργά.

Δεν είναι, όμως, μόνο οι νέες πολιτικές που εφαρμόζονται αυτές που στερούνται συνοχής. Facebook, Twitter και YouTube διέθεταν ήδη κανόνες για το παραπλανητικό περιεχόμενο, υπό κρατική στήριξη, ωστόσο οι αναφορές συμπεραίνουν ότι οι συγκεκριμένες πολιτικές δεν εφαρμόζονταν επαρκώς, επιτρέποντας σε αναρτήσεις που κυκλοφορούσαν ευρέως και συνιστούσαν κυβερνητική προπαγάνδα να περνούν μέσα από τις υπάρχουσες ρωγμές.

Πρόσφατη έρευνα του Κέντρου Αντιμετώπισης του Ψηφιακού Μίσους, που αφορούσε ένα δείγμα 3.593 άρθρων από κρατικές πηγές ειδήσεων της Ρωσίας, έδειξε ότι η Facebook απέτυχε να κατατάξει το 91% εξ αυτών στην κατηγορία των κρατικά προωθουμένων. Οσο για τη θεωρία των βιολογικών όπλων, έχει αποδειχθεί ένα ιδιαιτέρως ευάλωτο σημείο για τη YouTube, η οποία όχι μόνο απέτυχε να απομακρύνει βίντεο που την υποστήριζαν, αλλά αποκόμισε και κέρδος μέσω συνδρομητικών καναλιών.

Η ρίζα του προβλήματος βρίσκεται στο γεγονός ότι ο πυρήνας του επιχειρηματικού μοντέλου γι’ αυτές τις πλατφόρμες τις καθιστά ιδανικές για χειραγώγηση και παραβιάσεις, σύμφωνα με τον Ιβαν Γκριρ, αναπληρωτή διευθυντή του ψηφιακού μη κερδοσκοπικού οργανισμού «Μάχη για το Μέλλον». «Αντί να ζητάμε πιο επιθετική λογοκρισία, θα έπρεπε να επικεντρώσουμε στη μονοπωλιακή ισχύ που διαθέτουν οι μεγάλες τεχνολογικές πλατφόρμες και στον τρόπο που έχουν σχεδιαστεί», πρόσθεσε. Με άλλα λόγια, όσο αυτές αξιολογούν τον αριθμό των χρηστών περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, δεν υπάρχει επαρκές κίνητρο για την αντιμετώπιση των ψεμάτων και του συναισθηματικά φορτισμένου περιεχομένου, που έχουν ως αποτέλεσμα μια δυσανάλογα μεγάλη «κυκλοφορία».

Οπως είχε πει κατά την κατάθεσή της στο Κογκρέσο το 2021 η Φράνσις Χόιγκεν, η πρώην υπάλληλος της Facebook, η οποία μετατράπηκε σε πληροφοριοδότη, «δεν υπάρχει διάθεση στην κορυφή να επιβληθεί ότι τα συγκεκριμένα συστήματα θα λειτουργούν με τρόπο επαρκώς ασφαλή». Πρόσθεσε δε ότι «μέχρις ότου παρουσιάσουμε ένα αντίπαλο δέος η διαχείριση θα γίνεται προς όφελος των μετόχων και όχι του δημόσιου συμφέροντος».

Στο μεταξύ, το TikTok έχει αναδειχθεί σε ένα νέο μέτωπο, που συχνά υποτιμάται. Ως μια σχετικά νέα πλατφόρμα, έχει γνωρίσει ραγδαία ανάπτυξη και περιορισμένο έλεγχο. Σύμφωνα με τους ερευνητές, από την αρχή του πολέμου στην Ουκρανία κατέστη σε αυτούς καθαρό το πόσο γρήγορα διαδιδόταν η παραπληροφόρηση με αυτό το μέσο. Ορισμένα στοιχεία δείχνουν πως ενδεχομένως η παραπληροφόρηση να συντονίζεται από τη Ρωσία. Βεβαίως, το TikTok διέκοψε τις υπηρεσίες του στη χώρα πριν από μία εβδομάδα, προκειμένου να αποφύγει τις ενέργειες του Κρεμλίνου, όμως ορισμένοι influencers φαίνεται πως συνεχίζουν τις αναρτήσεις, παρά τις απαγορεύσεις.