Προς τους ουδέτερους

Σε όσους εκφράζουν έκπληξη για την εισβολή των Ρώσων στην Ουκρανία είναι χρήσιμο να υπενθυμίσουμε ότι οι σεισμοί, οι εκρήξεις ηφαιστείων, οι πλημμύρες και οι κατακτητικοί πόλεμοι είναι τα πλέον συνηθισμένα φαινόμενα στην ιστορία της ανθρωπότητας. Κανείς δεν ξέρει πότε άρχισαν οι κατακτητικοί πόλεμοι, ούτε ξέρει κανείς αν και πότε θα τελειώσουν. Μπορούμε, όμως, να διατυπώσουμε θεωρίες και να κάνουμε προβλέψεις. Μπορούμε, π.χ., να υποθέσουμε ότι, από πολύ παλιά, όταν μια ομάδα, μια κοινότητα ή ένας λαός αισθάνεται ισχυρότερος από τον γείτονα και αναμένει σημαντικά οφέλη, δεν διστάζει να επιτεθεί με σκοπό την κατάκτηση ή την εκμετάλλευση. Μπορούμε, επίσης, να προβλέψουμε ότι αυτό θα συνεχίζεται μέχρι να εξαφανιστεί το ανθρώπινο είδος ή μέχρι τη Δευτέρα Παρουσία.

Εχει λεχθεί ότι από τους αρχαίους χρόνους μέχρι σήμερα η ιστορία της ανθρωπότητας είναι γραμμένη με αίμα, με αίμα δικαίων και αδίκων. Η ιστορία της Αγίας Γραφής, ότι ο Αβελ σκότωσε τον Κάιν, τον αδελφό του, δεν γράφτηκε τυχαία^. είναι η πρώιμη περίληψη της ανθρώπινης ιστορίας. Από τους αρχαίους Πέρσες, Ελληνες και Ρωμαίους μέχρι τους ατελείωτους πολέμους του ευρωπαϊκού Μεσαίωνα και τους αποικιακούς πολέμους των Ισπανών, Πορτογάλων, Αγγλων, Γάλλων, Ολλανδών, Βέλγων κ.λπ., το ανθρώπινο αίμα που έχει χυθεί θα μπορούσε να σχηματίσει έναν ποταμό μεγαλύτερο από τον Δούναβη.

Αν έτσι έχουν τα πράγματα, γιατί πολλοί, ίσως οι περισσότεροι, εκπλήσσονται από την εισβολή των Ρώσων στην Ουκρανία; Ισως διότι οι άνθρωποι έχουν μικρή μνήμη και επειδή τα τελευταία πενήντα χρόνια μετά την εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο και το τέλος του πολέμου στο Βιετνάμ δεν μας έχουν απασχολήσει μεγάλοι πόλεμοι, πολλοί τείνουν να ξεχνούν ότι οι πόλεμοι είναι τόσο συνηθισμένοι όσο η γρίπη. Επίσης, οι σημερινοί άνθρωποι δεν διαβάζουν Ιστορία ούτε εφημερίδες^. προτιμούν να ασχολούνται με το Facebook, με τηλεπαιχνίδια και να αποχαυνώνονται με προγράμματα ριάλιτι.

Υπάρχουν, βέβαια, και εκείνοι οι οποίοι όχι μόνο δεν εκπλήσσονται, αλλά είναι έτοιμοι να πάρουν θέση και να βρουν τους λόγους για τους οποίους υποστηρίζουν ότι αυτό που κάνει ο Πούτιν δεν είναι κατακριτέο. Αντίθετα, λένε, είναι κάτι που όλοι οι ισχυροί το κάνουν. Κατά συνέπεια, πρέπει να είμαστε ουδέτεροι και επίσης ότι ήταν λάθος της ελληνικής κυβέρνησης να πάρει σαφή θέση και να ταυτιστεί με τις θέσεις της υπόλοιπης Ευρώπης.

Σ’ αυτούς, λοιπόν, τους ουδέτερους έχω να πω δύο απλά πράγματα. Πρώτον, υπάρχει το «είναι», αλλά υπάρχει και το «δέον», υπάρχουν οι πράξεις, αλλά υπάρχει και η ηθική των πράξεων. Κάθε επιθετικός πόλεμος είναι ανήθικος και εμείς, ως άνθρωποι, πρέπει να τον κατακρίνουμε. Το ότι κάτι συμβαίνει συχνά δεν είναι λόγος για τη δικαιολόγησή του. Αν είναι ανήθικο, πρέπει να το κατακρίνουμε χωρίς δισταγμό. Δεύτερον, εμείς, ως κράτος, δεν μπορούμε να είμαστε ουδέτεροι. Πρέπει να δημιουργούμε συμμαχίες που ενισχύουν τη θέση της χώρας και κόβουν την όρεξη των εχθρών για αρπαγή ελληνικών εδαφών, και να τις τιμούμε.

Ο Θεόδωρος Π. Λιανός είναι ομότιμος καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών